Asosiy qismga o‘tish

Normativ hujjatlar Konstruksiyalar

SHNQ 2.01.03-26

«Seysmik hududlarda qurilish»

Tasdiqlangan
Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining 2026-yil 26-sentabrdagi 01/2-38-son buyrugʻi
Ro‘yxatga olingan
Adliya vazirligi tomonidan 2026-yil 15-oktabrda hisobga olingan, hisob raqami 417
Matn holati
15.10.2026 — lex.uz’dagi rasmiy matn (lotin yozuvida, aynan); formulalar va rasmlar lex.uz’dan ko‘rsatiladi — lex.uz bilan solishtiring
Rasmiy manba
lex.uz

Rasmiy matn lotin yozuvida

Mazkur shaharsozlik normalari va qoidalari (bundan buyon matnda SHNQ deb yuritiladi) hisobiy seysmikligi 6 ball va undan yuqori boʻlgan hududlarda joylashtiriladigan bino va inshootlarni loyihalash, qurish, rekonstruksiya qilish, kuchaytirish va mukammal taʼmirlashga oid talablarni belgilaydi.

Ushbu SHNQning talablari transport va gidrotexnika inshootlari hamda atom elektr stansiyalarini loyihalashga nisbatan tatbiq etilmaydi.

Quyidagi obyektlarni loyihalash ushbu SHNQda belgilangan umumiy talablar hisobga olingan holda, qoʻshimcha muhandislik-geologik va seysmologik tadqiqotlar hamda maxsus hisob-kitoblar asosida amalga oshiriladi:

yer sirtida tektonik buzilishlar vujudga kelishi ehtimoli mavjud boʻlgan hududlarda joylashtiriladigan obyektlar;

gabarit oʻlchamlari, hajm-tarhiy yoki konstruktiv yechimlari mazkur SHNQda belgilangan talablarga mos kelmaydigan obyektlar;

tarhda yoki balandligi boʻyicha mazkur SHNQning 13-jadvalida belgilangan yoʻl qoʻyiladigan qiymatlardan ortiq nomuntazam konstruktiv tizimlarga ega obyektlar;

yangi konstruktiv tizimlar, texnik yechimlar, konstruksiyalar va ularning birikmalari, yangi materiallar yoki maxsus seysmik himoya tizimlarini qoʻllash nazarda tutilgan obyektlar.

1-bob. Shaharsozlik normalari va qoidalari hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga havolalar

1

Mazkur SHNQda quyidagi shaharsozlik normalari va qoidalari hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga havolalar keltirilgan:

SHNQ 1.04.01-23 “Bino va inshootlarning texnik holatini oʻrganish va monitoring qilish tartibi”;

SHNQ 2.01.02-04 “Binolar va inshootlarning yongʻin xavfsizligi”;

SHNQ 2.01.07-21 “Yuklamalar va taʼsirlar”;

SHNQ 2.02.01-24 “Bino va inshootlarning zaminlari”;

SHNQ 2.02.03-21 “Qoziqli poydevorlar”;

SHNQ 2.03.01-24 “Beton va temir-beton konstruksiyalar”;

SHNQ 2.03.07-21 “Tosh va armaturalangan toshli konstruksiyalar”;

SHNQ 2.04.02-19 “Suv taʼminoti. Tashqi tarmoqlar va inshootlar”;

SHNQ 2.04.04-24 “Polimer materiallardan yasalgan suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimlarining quvur oʻtkazgichlarini loyihalash va montaj qilish”;

SHNQ 2.04.11-22 “Plastmassa quvurlaridan texnologik quvur oʻtkazgichlarni loyihalash boʻyicha yoʻriqnoma”;

SHNQ 2.05.01-23 “Temir yoʻllar. Loyihalash talablari”;

GOST 530-2012 “Sopol gʻisht va toshlar. Umumiy texnik shartlar” (rasmiy manba: Kirpich i kamen keramicheskiye. Obshiye texnicheskiye usloviya);

GOST 6428-2018 “Pardevor uchun ariqchali gips plitalar. Texnik shartlar” (rasmiy manba: Pliti gipsovie pazogrebnevie dlya peregorodok. Texnicheskiye usloviya);

GOST 10180-2012 “Betonlar. Nazorat namunasi boʻyicha mustahkamlikni aniqlash usuli” (rasmiy manba: Betoni. Metodi opredeleniya prochnosti po kontrolnim obrazsam);

GOST 17624-2021 “Betonlar. Ultratovush usulida mustahkamlikni aniqlash” (rasmiy manba: Betoni. Ultrazvukovoy metod opredeleniya prochnosti);

GOST 18105-2018 “Betonlar. Mustahkamlikni nazorat qilish va baholash qoidalari” (rasmiy manba: Betoni. Pravila kontrolya i otsenki prochnosti);

GOST 22690-2015 “Betonlar. Buzmasdan nazorat qilishning mexanik usulida mustahkamlikni aniqlash” (rasmiy manba: Betoni. Opredeleniye prochnosti mexanicheskimi metodami nerazrushayushego kontrolya);

GOST 28570-2019 “Betonlar. Konstruksiyadan olingan namunalar boʻyicha mustahkamlikni aniqlash usuli” (rasmiy manba: Betoni. Metodi opredeleniya prochnosti po obrazsam, otobrannim iz konstruksiy);

GOST 31359-2024 “Avtoklavda tayyorlangan gʻovakli betonlar. Texnik shartlar” (rasmiy manba: Betoni yacheistie avtoklavnogo tverdeniya. Texnicheskiye usloviya);

GOST 31360-2024 “Tosh-gʻisht terimlari uchun buyumlar. Avtoklavda qotirilgan gʻovakli beton bloklar. Texnik shartlar” (rasmiy manba: Izdeliya dlya kamennoy kladki. Bloki iz yacheistogo betona avtoklavnogo tverdeniya. Texnicheskiye usloviya);

GOST 34511-2018 “Zilzilalar. Makroseysmik jadallik shkalasi” (rasmiy manba: Zemletryaseniya. Shkala makroseysmicheskoy intensivnosti).

2-bob. Atamalar, taʼriflar, belgilanishlar va qisqartmalar

2

Ushbu SHNQda quyidagi atamalar va ularning taʼriflari qoʻllanilgan:

akselerogramma — zilzila yoki boshqa dinamik taʼsir vaqtida zamin, bino yoki inshootning muayyan nuqtasidagi tezlanishning vaqt boʻyicha oʻzgarishini ifodalovchi yozuv (grafik yoki raqamli shaklda);

bikirlik diafragmasi — bino yoki inshootning fazoviy bikirligi va barqarorligini taʼminlaydigan, gorizontal yuklamalarni qabul qilib, ularni poydevorga yoki boshqa vertikal yuk koʻtaruvchi elementlarga uzatadigan vertikal konstruktiv element yoki elementlar tizimi;

mayda oʻlchamli devorbop buyumlar — oʻlchamlari GOST 530-2012 boʻyicha 380x250x229 mm dan, massasi 7,2 kg dan oshmaydigan, devorlar va pardevorlarni tiklash uchun qoʻllaniladigan, qoʻlda koʻtarish va terish imkonini beruvchi oʻlcham va massali devorbop toshlar, bloklar va boshqa buyumlar;

yirik oʻlchamli devorbop buyumlar — GOST 530-2012 boʻyicha oʻlchamlari 380 × 250 × 229 mm dan, massasi 7,2 kg dan katta boʻlgan, GOST 31359-2024 va GOST 31360-2024 boʻyicha oʻlchamlari 625 × 500 × 500 mm dan, GOST 6428-2018 boʻyicha esa 900 × 500 × 100 mm dan oshmaydigan hamda massasi 31,5 kg dan kichik boʻlgan, devorlar va pardevorlarni tiklashda qoʻllaniladigan, qoʻlda koʻtarish va terish imkonini beradigan toshlar, bloklar, plitalar va boshqa buyumlar;

bikirlik yadrosi — tarhda yopiq shakldagi vertikal fazoviy bikirlik elementi;

bino va inshootlarning balandligi — binoning eng pastki rejaviy yer sathi belgisidan eng yuqori qavat orayopmasi sathigacha boʻlgan vertikal masofa (eng yuqori qavat orayopmasi ustida joylashgan lift mashina xonalari, shamollatish (ventilyatsiya) kameralari, antennalar va ularning machtalari, shpillar, shuningdek kichik hajmli va massali boshqa konstruksiyalar bino balandligiga kiritilmaydi);

bogʻlamli karkas — vertikal yuklamalarni asosan karkas ustunlari, gorizontal yuklamalarni esa vertikal bikirlik diafragmalari qabul qiladigan va poydevorga uzatadigan fazoviy konstruktiv tizim;

boʻylama toʻlqinlar — muhit zarrachalarining tebranishi toʻlqin tarqalish yoʻnalishiga mos ravishda sodir boʻladigan seysmik toʻlqinlar;

devor — tarhda choʻziq shakldagi koʻndalang kesimga ega boʻlgan, uzunligining qalinligiga nisbati (lw/bw) 4 dan ortiq boʻlgan va bino hamda inshootning boshqa konstruktiv elementlarini tayantirish yoki ulardan yuklamalarni qabul qilish uchun moʻljallangan konstruktiv element;

zilzila jadalligining makroseysmik shkalasi — zilzilaning yer yuzasidagi namoyon boʻlishini, jumladan uning insonlar tomonidan his etilishini, buyumlar holatini hamda bino va inshootlarning shikastlanishini makroseysmik belgilar asosida 1 dan 12 ballgacha baholash shkalasi;

zilzila — yer qobigʻining yoki yer ustki qatlamining toʻsatdan roʻy bergan siljishi, yemirilishi yoki oʻpirilishi oqibatida vujudga kelgan, uzoq masofalarga tarqaladigan toʻlqinsimon tebranishlar tarzidagi yer osti silkinishlari va tebranishlari;

zilzilabardoshlik — aholi hayoti hamda mol-mulkining xavfsizligini taʼminlaydigan binolar va inshootlarning zilzila taʼsiriga boʻlgan mustahkamlik koʻrsatkichlari;

zilzilaning hisobiy jadalligi — qurilish maydonchasida sodir boʻlishi mumkin boʻlgan zilzilaning maksimal jadalligi boʻlib, bino va inshootlarning yuk koʻtarish qobiliyati boʻyicha birinchi guruh chegaraviy holatga (CHH-1) yoʻl qoʻyilmasligi shartidan kelib chiqib qabul qilinadi;

kompleks konstruksiya — gʻisht, beton bloklar yoki boshqa tabiiy va sunʼiy tosh materiallardan terilgan hamda rama (karkas) hosil qilmaydigan temir-beton qoʻshimchalar bilan mustahkamlangan devor konstruksiyasi;

konstruktiv sxema — bino yoki inshootning asosiy yuk koʻtaruvchi konstruksiyalari tarkibi va ularning joylashish xususiyatlariga koʻra qabul qilingan konstruktiv tizim varianti;

konstruktiv tizim — bino yoki inshootning mustahkamligi, bikirligi va barqarorligini taʼminlaydigan oʻzaro bogʻlangan konstruksiyalar majmui;

kuchaytirish — konstruksiyalarning yuk koʻtarish qobiliyatini oshirishga, shuningdek ularning loyihaviy texnik holatini tiklashga qaratilgan chora-tadbirlar majmui;

qurilish maydonchasining seysmikligi — mahalliy seysmotektonik, muhandislik-geologik sharoitlar va topografik taʼsirlarni hisobga olgan holda, seysmik taʼsir parametrlarining oshib ketish ehtimoli belgilangan prognoz asosida aniqlanadigan hamda seysmik jadallik shkalasi boʻyicha butun ballarda ifodalanadigan qurilish maydonchasining seysmik xavfliligi;

qurilish maydonchasining hisobiy seysmikligi — bino va inshootlarni loyihalashda qabul qilinadigan, ballarda ifodalangan qurilish maydonchasining seysmikligi;

masʼullik koeffitsiyenti — zilzila taʼsirida bino yoki inshootning buzilishi oqibatlaridan kelib chiqadigan xavf darajasini hisobga oluvchi koeffitsiyent;

maxsus seysmik himoya tizimlari — bino va inshootlarga taʼsir etuvchi seysmik yuklamalarni kamaytirishga moʻljallangan tizimlar, shu jumladan yoqiladigan va oʻchiriladigan bogʻlanishlar, tebranishlarni dinamik soʻndirgichlar, energiya yutgichlar hamda seysmik izolyatsiya tizimlari;

maxsus texnik shartlar— shaharsozlik normalari va qoidalarida keltirilgan talablarni toʻldiruvchi yoki ularga kompensatsiya choralarini taʼminlovchi Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirligi texnik kengashi qarori bilan qabul qilinadigan texnik-hujjat;

murakkablik toifasi — bino va inshootlarning loyihalash va qurish murakkabligini tavsiflovchi, ularning balandligi, ravoq uzunligi (prolyoti) va sanoat binolaridagi kranning (kran-balka) yuk koʻtarish qobiliyati boʻyicha belgilangan chegaraviy qiymatlarga muvofiq aniqlanadigan tasnifiy koʻrsatkich;

mustahkamligi past devorbop buyumlar — devor tiklashda qoʻllaniladigan siqilishdagi chegaraviy mustahkamligi 3,5 MPa (35 kgf/cm2) dan kam boʻlgan mayda va yirik oʻlchamli devorbop buyumlar;

rama-bogʻlamli karkas — vertikal yuklarni asosan ramali karkas, gorizontal yuklarni vertikal bikirlik diafragmalari va karkas qabul qiladigan va uzatadigan ramali karkas va vertikal bikirlik diafragmalari koʻrinishidagi fazoviy tizim;

ramali karkas — vertikal va gorizontal yuklarning barcha toʻplamini qabul qiluvchi, barcha yoki baʼzi bogʻlamlari bikir boʻlgan (eguvchi momentlarni qabul qilishga qodir boʻlgan) ustun va panellarning fazoviy tizimi;

seysmik jadallik — qabul qilingan shkala boʻyicha tavsiflangan yer yuzasining zilzila natijasida tebranish jadalligi ballda ifodalanishi;

seysmik taʼsir — tabiiy yoki texnogen omillar (zilzilalar, portlashlar, transport harakati, sanoat uskunalarining ishlashi) taʼsirida qurilish va tabiiy obyektlarning harakati, deformatsiyasi, shikastlanishi yoki buzilishiga olib keladigan yer harakati;

seysmik taʼsirlarning takroriyligi — muayyan jadallikdagi zilzilalar oraligʻidagi muddat (yillarda);

seysmik xavf — muayyan hududda muayyan vaqt oraligʻida aholining hayotiga tahdid soluvchi hamda binolar va inshootlarga zarar yetkazuvchi zilzilalar yuz berishi ehtimoli;

seysmik yuklar — seysmik taʼsir ostida boʻlgan binolarga taʼsir qiluvchi inersion kuchlar;

tektonik yoriq — tektonik harakatlar va togʻ jinslarining deformatsiyalari natijasida hosil boʻlgan yer qobigʻidagi yorilishlar va yoriqlar;

texnik qavat — muhandislik qurilmalarini joylashtirish va kommunikatsiyalarni oʻtkazishga moʻljallangan qavat;

egiluvchan qavat — gorizontal bikirligi yuqoridagi qavat bikirligining 70 foizdan kam yoki yuqoridagi uchta qavatning oʻrtacha bikirligining 80 foizdan kam boʻlgan binoning qavati;

yuk koʻtarmaydigan (oʻz yukini koʻtaruvchi) konstruksiyalar (elementlar) — bino yoki inshootning asosiy hisobiy konstruktiv sxemasida vertikal va gorizontal yuklamalarni qabul qilishda ishtirok etmaydigan, oʻz yukini yoki ularga bevosita taʼsir etuvchi yuklamalarni asosiy yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarga uzatadigan toʻsuvchi, pardozlovchi va muhandislik elementlari;

yuk koʻtaruvchi konstruksiyalar — doimiy, vaqtinchalik va maxsus yuk va taʼsirlarni oʻzlashtiradigan hamda binolar va inshootlarning mustahkamligi, bikirligi va barqarorligini taʼminlaydigan qurilish konstruksiyalari.

3

Ushbu SHNQda quyidagi belgilanishlar va qisqartmalar qoʻllanilgan:

CHH — chegaraviy holat;

SMH — seysmik mikrohududlashtirish;

NSʼHT — noseysmik hududlarga qoʻyiladigan talablar.

3-bob. Umumiy qoidalar

4

Seysmik faol hududlarda loyihalanadigan bino va inshootlar hisobiy xizmat muddati davomida quyidagi zilzilabardoshlik talablariga javob berishi lozim:

zilzilaning hisobiy jadalligi taʼsirida insonlar hayoti va sogʻligʻi xavfsizligini, bino va inshootlarning umumiy ustuvorligi hamda yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarning qulab tushmasligini taʼminlash;

hisobiy jadallikdan past boʻlgan seysmik taʼsirlarda obyektning loyihada belgilangan funksional vazifasini bajarishini, uning ekspluatatsiyaga yaroqliligini va shikastlangan konstruksiyalarni tiklash imkoniyatini taʼminlash;

seysmik taʼsirlar natijasida mahalliy shikastlanishning progressiv qulashga olib kelishi xavfini kamaytirish.

5

Bino va inshootlarning zilzilabardoshligini taʼminlash uchun loyiha yechimlarida quyidagi tadbirlar nazarda tutilishi lozim:

a) seysmik yuklarni kamaytirish uchun:

seysmik taʼsirning spektral-vaqt tavsiflarini hisobga olgan holda maqbul konstruktiv sxemalarni tanlash;

massa va bikirlik markazlari oʻrtasidagi ekssentrisitetni kamaytirish orqali burovchi tebranishlar ehtimolini pasaytirish;

mustahkamlik va bikirlik talablariga javob beradigan yengil materiallar hamda konstruksiyalarni qoʻllash;

ogʻir jihozlarni, imkoni boricha, bino yoki inshootning quyi sathlarida joylashtirish;

b) seysmik taʼsirlarga qarshiligini oshirish uchun:

seysmik taʼsirlarga yetarli mustahkamlik, bikirlik va plastik deformatsiyalanish qobiliyatiga ega materiallar hamda konstruksiyalarni qoʻllash;

seysmik yuklarni yuk koʻtaruvchi elementlarga uzluksiz uzatishni taʼminlaydigan yagona fazoviy konstruktiv tizimni shakllantirish;

yigʻma elementlar birikmalarini hisob-kitoblar asosida loyihalash va ularning ishonchliligini taʼminlash;

zoʻriqishlarni elementlar oʻrtasida qayta taqsimlashga imkon beradigan statik noaniq konstruktiv tizimlarni qoʻllash;

tarhda vertikal konstruksiyalarning muntazam, simmetrik va bir tekis joylashishini, shuningdek ularning balandlik boʻyicha uzluksizligini taʼminlash;

qavatlararo yopmalarning yagona fazoviy konstruktiv tizim tarkibida gorizontal diafragma sifatida ishlashini taʼminlash;

asosiy gorizontal yoʻnalishlarda konstruktiv tizimning oʻzaro yaqin bikirligi va mustahkamligini taʼminlash;

turli yoʻnalishlardagi seysmik taʼsirlarga qarshilik koʻrsatuvchi konstruktiv sxemalarni tanlash;

mahalliy buzilish yoki yoʻl qoʻyilmaydigan deformatsiyalar natijasida bino yoki inshootning umumiy qulab tushishiga yoʻl qoʻymaslik choralarini nazarda tutish;

konstruksiyalarning hisob-kitobda qabul qilingan plastik deformatsiyalanish qobiliyatini taʼminlash;

konstruksiyalar va (yoki) ularning birikmalarida plastik deformatsiyalar rivojlanishi sharoitida konstruktiv tizimning barqarorligi hamda geometrik oʻzgarmasligini taʼminlash;

insonlar xavfsizligiga tahdid solishi yoki asosiy yuk koʻtaruvchi konstruksiyalar ishiga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan yuk koʻtarmaydigan konstruksiyalarning ishonchli mahkamlanishini taʼminlash.

6

Bino va inshootlarni loyihalashda konstruksiyalarni hisoblash natijalari, zarur hollarda esa ularni sinash natijalari qoʻllaniladi.

Sinash natijalariga asoslangan loyiha yechimlari hisobiy seysmik taʼsirda bino va inshootlarning ishonchlilik darajasini taʼminlashi lozim.

7

Mazkur SHNQning hisobiy va konstruktiv talablari bajarilganda, bino va inshootlarni progressiv qulashga hisoblash talab etilmaydi.

8

Konstruksiya elementlarining kesimi va uning birikmalari mazkur SHNQning 4-bobiga muvofiq seysmik taʼsirlarga bajariladigan hisob natijalarini inobatga olgan holda belgilanishi kerak.

9

Konstruktiv chora-tadbirlar mazkur SHNQning 5-bobiga muvofiq belgilanishi zarur.

10

Muayyan obyektning zilzila vaqtida shikastlanish darajasini pasaytirish maqsadida seysmik taʼsirlarning hisobiy qiymatlarini va antiseysmik konstruktiv chora-tadbirlar majmuasini ushbu SHNQda belgilangan minimal talablarga nisbatan oshirishga yoʻl qoʻyiladi.

11

Yangi bino va inshootlarni loyihalashda, shuningdek mavjud bino va inshootlarni rekonstruksiya qilishda qurilish maydonining quyidagi seysmologik parametrlari hisobga olinishi lozim:

ehtimoliy seysmik taʼsirning ballardagi jadalligi va grunt asosi tebranishlarining hisobiy tezlanish qiymatlari;

seysmik taʼsirlarning takroriyligi;

asos seysmik tebranishlarining spektral tarkibi.

12

Seysmik taʼsirlarning jadalligi va takroriyligi mazkur SHNQning 1 va 2-ilovalariga muvofiq qabul qilinishi lozim.

Ushbu SHNQning 1-ilovasida keltirilgan seysmik taʼsirlarning jadalligi va takroriyligi 1-jadvalga muvofiq II-toifaga mansub, seysmik xossalari oʻrtacha boʻlgan gruntlar tarqalgan qurilish uchastkalari uchun qabul qilinadi.

13

SMH xaritalari mavjud boʻlmaganda, qurilish maydonchasining seysmikligi hududning seysmikligi, mazkur SHNQning 1 va 2-ilovalari hamda muhandislik-geologik izlanishlar natijalari asosida 1-jadvalga muvofiq aniqlanadi.

14

Maydon seysmikligini aniqlash yuzasidan qoʻshimcha tadqiqotlar bajarilmasdan, zilzila manbai hosil boʻlish ehtimoli boʻlgan zonalarda joylashgan va SMH xaritalari mavjud boʻlmagan aholi punktlarida qurilish ishlari olib borishga yoʻl qoʻyilmaydi.

1-jadval
Grunt toifasiGruntning seysmik xossalariHududning seysmikligiga koʻra qurilish maydonchasining seysmikligi, ball
789
I1. Suvga toʻyingan holatda bir oʻq boʻyicha siqilgandagi mustahkamlik chegarasi Rs>1 MPa boʻlgan yoki boʻylama toʻlqinlar tarqalish tezligi vp>3000 va vs>1700 m/s boʻlgan har qanday turdagi qattiq qoyali togʻ jinslari
2. Seysmik toʻlqinlar tarqalish tezligi vp>2500 va vs>900 m/s boʻlgan yirik siniqtosh gruntlar (yumaloq va oʻtkir qirrali yirik toshlar (valun), xarsangtosh
678
II1. Suvga toʻyingan holatda bir oʻq boʻylab siqilganda, mustahkamlik chegarasi Rs≤1 MPa yoki seysmik toʻlqinlarning tarqalish tezligi vp>1300 va vs>600 m/s boʻlgan (nuragan va oʻta nuragan) barcha turdagi qattiq qoyali togʻ jinslari
2. Seysmik toʻlqinlarning tarqalish tezligi vp>300 va vs>500 m/s boʻlgan yirik siniqtosh gruntlar (silliqlangan chaqiqtosh, mayda shagʻal, chaqiqtosh, oʻtkir qirrali mayda shagʻal
3. Qumli gruntlar:
seysmik toʻlqinlarning tarqalish tezligi vp>500 va vs>350 m/s, kam namlangan, gʻovaklilik koeffitsiyenti e<0,7 boʻlgan yirik va oʻrtacha yiriklikdagi shagʻalli qumlar;
seysmik toʻlqinlarning tarqalish tezligi vp>400 va vs>300 m/s, kam namlangan, gʻovaklilik koeffitsiyenti e<0,6 boʻlgan mayda va changsimon qumlar
4. Gilli gruntlar:
oquvchanlik koʻrsatkichi IL<0,5 yoki seysmik toʻlqinlarning tarqalish tezligi vp>900 va vs>500 m/s boʻlgan gilli gruntlar;
oquvchanlik koʻrsatkichi IL<0,5 boʻlganda gʻovaklilik koeffitsiyenti e<0,8 yoki seysmik toʻlqinlarning tarqalish tezligi vp>500 va vs>300 m/s boʻlgan qumoq va qumloq gruntlar;
oquvchanlik koʻrsatkichi IL≤0,5 boʻlganda gʻovaklilik koeffitsiyenti e<0,8 yoki seysmik toʻlqinlarning tarqalish tezligi vp>500 va vs>300 m/s boʻlgan tuproqli gruntlar (lyossli, lyossimon qumoq, qumloq va gillar)
5. Toʻkma gruntlar:
seysmik toʻlqinlarning tarqalish tezligi vp>500 va vs>300 m/s boʻlgan, tabiiy holda yotib zichlashgan yirik siniq toshlar;
suvga toʻyingan umumiy deformatsiya moduli E0>12 MPa yoki seysmik toʻlqinlarning tarqalish tezligi vp>500 va vs>300 m/s boʻlgan, yotib zichlangan qumli va changsimon-gilli gruntlar
789
III1. Qumli gruntlar:
namlik darajasi Sr≤0,5 boʻlib, kam namlangan, gʻovaklilik koeffitsiyenti e≥0,7 boʻlgan holatda shagʻalli, yirik va oʻrtacha yiriklikdagi qumlar;
seysmik toʻlqinlarning tarqalish tezligi vs≤350 m/s, gʻovaklilik koeffitsiyenti e<0,7 boʻlgan namlangan (Sr>0,5) va suvga toʻyingan (Sr>0,8) shagʻalli, yirik va oʻrtacha yiriklikdagi qumlar;
seysmik toʻlqinlarning tarqalish tezligi vs≤300 m/s, gʻovaklilik koeffitsiyenti e<0,6 boʻlgan namlangan (Sr>0,5) suvga toʻyingan (Sr>0,8) hamda kam namlangan (Sr≤0,5) va gʻovaklilik koeffitsiyenti e≥0,6 boʻlgan mayda va changsimon qumlar
2. Gilli gruntlar:
oquvchanlik koʻrsatkichi IL>0,5 yoki seysmik toʻlqinlarning tarqalish tezligi vs≤500 m/s boʻlgan gillar;
oquvchanlik koʻrsatkichi IL>0,5 boʻlib, gʻovaklilik koeffitsiyenti e>0,8 va e<0,8, yoki seysmik toʻlqinlarning tarqalish tezligi vs<300 m/s boʻlgan qumoq va qumloqlar;
oquvchanlik koʻrsatkichi IL>0,5 boʻlib, gʻovaklilik koeffitsiyenti e≥0,8 va e<0,8, yoki seysmik toʻlqinlarning tarqalish tezligi vs≤300 m/s boʻlgan soz tuproqli gruntlar (lyossli, lyossimon qumoq, qumloq va gillar).
3. Toʻkma gruntlar suvga toʻyingan umumiy deformatsiya moduli E0≤12 MPa yoki seysmik toʻlqinlarning tarqalish tezligi vs≤300 m/s boʻlgan, tabiiy yotib zichlangan qumli va changsimon gilli gruntlar
89>9
Izohlar:
1) grunt qatlamida lyossli choʻkuvchan gruntlar mavjud boʻlganda, ularning choʻkuvchanlik xossalarini bartaraf etish boʻyicha tadbirlar nazarda tutilishi lozim;
2) qalinligi 10 m boʻlgan (poydevor tovonidan hisobga olinganda) grunt qatlami chegarasida umumiy 5 m dan ortiq boʻlgan grunt qatlamining tarkibi bir jinsli boʻlmasa, qurilish maydonchasi seysmik jihatdan noqulay hisoblanadi;
3) bino va inshootdan foydalanish davrida yer osti suvlari sathining koʻtarilishi yoki gruntning suvga toʻyinishi prognoz qilinsa, grunt toifasi eng noqulay gidrogeologik sharoit uchun belgilanadi;
4) seysmikligi 6 balli va seysmiklik xossalari boʻyicha grunt III toifaga mansub boʻlgan hududlarda qurilish maydonchasining seysmikligi 7 ball deb qabul qilinadi;
5) gruntlarning muhandislik-geologik va seysmiklik xossalari haqida tegishli maʼlumotlar boʻlmagan yer osti suvlarining sathi 5 m dan yuqori boʻlgan hollarda, gilli va toʻkma (qumli va changsimon gilli) gruntli maydonchalarda gruntlarning seysmiklik xossasi boʻyicha toifasini aniqlash uchun batafsil muhandislik-geologik yoki muhandislik-geofizik izlanishlar oʻtkazilishi lozim;
6) boʻylama vp va koʻndalang vs toʻlqinlar tarqalish tezliklari grunt toifasini aniqlashda mazkur jadvalda belgilangan tartibda qoʻllaniladi. Ularning qiymatlari muhandislik-geologik va muhandislik-geofizik izlanishlar natijalari asosida tajriba yoki hisoblash usullari bilan aniqlanadi;
7) SMH xaritasida belgilangan qurilish maydonchasining seysmikligini faqat muhandislik-geologik izlanishlar maʼlumotlari va ushbu SHNQning 1-jadvali asosida oʻzgartirishga yoʻl qoʻyilmaydi.
15

Yonbagʻir nishabligi 15° dan ortiq boʻlgan, koʻchki siljish tekisliklari yaqinida joylashgan, jinslari fizik-geologik jarayonlar taʼsirida buzilgan, shuningdek xarsangtosh uyumlari, koʻchki, gruntning suyuqlanishi, oʻpirilish, karst, kon lahimlari yoki sel oqimlari xavfi mavjud qurilish maydonchalarida batafsil muhandislik-geologik va muhandislik-geofizik izlanishlar oʻtkazilishi lozim.

Bunday maydonchalarda barqarorlik hisob-kitoblari, muhandislik himoyasi va antiseysmik chora-tadbirlar nazarda tutilmasdan bino va inshootlarni loyihalashga yoʻl qoʻyilmaydi.

Poydevor tovonidan hisoblanadigan 10 m qalinlikdagi grunt qatlamida umumiy qalinligi 3 m dan ortiq boʻlgan quyidagi gruntlar mavjud boʻlsa, bunday asos seysmik jihatdan noqulay deb hisoblanadi:

zichlanmagan, namlangan yoki suvga toʻyingan shagʻalli, yirik va oʻrtacha yiriklikdagi qumlar (e≥0,7), shuningdek mayda va changsimon qumlar (e≥0,6);

qumoq, qumloq, gilli va illi gruntlar;

toʻkma qumlar, shuningdek toʻkma changsimon-gilli gruntlar.

16

Mazkur SHNQning 15-bandida nazarda tutilgan seysmik jihatdan noqulay maydonchalarda qumli gruntlarning seysmik xossalarini yaxshilash, suvga toʻyingan gruntlarni mustahkam gruntlarga almashtirish yoki zichlashtirish, shuningdek poydevor va konstruktiv tizimning barqarorligini taʼminlovchi chora-tadbirlar muhandislik-geologik izlanishlar hamda hisob-kitoblar asosida nazarda tutilishi lozim.

Bunday qurilish maydonchasining hisobiy seysmikligi gruntning seysmik xossalari qayta baholanganidan keyin mazkur SHNQning 1-jadvaliga muvofiq aniqlanadi.

SMH xaritasi mavjud boʻlgan maydonchalar uchun hisobiy seysmiklik takroriy seysmik mikrotumanlashtirish tadqiqotlari natijalari asosida aniqlashtiriladi.

4-bob. Seysmik taʼsirlarni hisoblash

17

Seysmik hududlar uchun loyihalanadigan bino va inshootlarning konstruksiyalari hamda asoslari seysmik taʼsirlarni hisobga olgan holda yuklar va taʼsirlarning asosiy hamda maxsus birikmalari boʻyicha hisoblanishi lozim.

Yuklar va taʼsirlarning asosiy birikmalari SHNQ 2.01.07-21 talablariga muvofiq maxsus birikmalari esa seysmik taʼsirlar hisobga olingan holda mazkur SHNQ talablariga muvofiq aniqlanadi.

Bunda maxsus birikmaga kiritiladigan tegishli yuklarning hisobiy qiymatlari quyidagi 2-jadvalda keltirilgan Ψi birikma koeffitsiyentlariga koʻpaytiriladi.

2-jadval
Yuk turiBirikma koeffitsiyenti, Ψi
Doimiy yuklar0,9
Muvaqqat uzoq muddatli yuklar0,8
Qisqa muddatli (orayopma va yopmaga) yuklar0,5
18

Yuklarning maxsus birikmasi boʻyicha hisoblashda egiluvchan ilgaklarga osilgan massalardan hosil boʻladigan gorizontal seysmik yuklar, harorat-iqlim taʼsirlari, shamol yuklari, asbob-uskunalar va transport vositalari harakatidan vujudga keladigan dinamik taʼsirlar, shuningdek kranlarning tormozlanishi hamda yon tomon zoʻriqishlari hisobga olinmaydi.

Vertikal seysmik yuklarni aniqlashda kran va aravacha vazni, shuningdek kranning yuk koʻtarish qobiliyatini 0,3 koeffitsiyenti bilan olingan yuk vazni hisobga olinishi kerak.

19

Kran koʻprigi va aravachasidan hosil boʻladigan gorizontal seysmik yuklar kran osti yoʻlining oʻqiga perpendikulyar yoʻnalishda hisobga olinishi lozim.

20

Bino va inshootlar seysmik taʼsirlarni inobatga olgan holda hisoblanganda, ularning konstruksiyalari quyidagi ikki guruh chegaraviy holatlar boʻyicha tekshirilishi zarur:

yuk koʻtarish qobiliyati boʻyicha (CHH-1);

ekspluatatsiyaga yaroqliligi boʻyicha (CHH-2).

21

Bino va inshootlar birinchi guruh chegaraviy holatlar (CHH-1) boʻyicha muayyan qurilish maydonchasi uchun belgilangan maksimal hisobiy seysmik taʼsirga hisoblanishi lozim.

22

Bino va inshootlar ikkinchi guruh chegaraviy holatlar (CHH-2) boʻyicha hisoblanganda, hisobiy foydalanish muddati davomida sodir boʻlish ehtimoli mavjud boʻlgan seysmik taʼsir uchun mazkur SHNQda belgilangan hisobiy seysmik yuklar qabul qilinadi.

23

Bino va inshootning hisobiy ekspluatatsiya muddati maʼlum boʻlmaganda yoki ushbu SHNQning 1-ilovasiga muvofiq aniqlanadigan zilzilaning eng kam takroriylik davri bino va inshootning ekspluatatsiya muddatidan katta boʻlgan hollarda, ikkinchi guruh chegaraviy holatlar (CHH-2) boʻyicha tekshirish hisobiy seysmiklikdan 1 ball past boʻlgan seysmik taʼsir uchun amalga oshiriladi.

Obyektning hisobiy xizmat muddati loyiha topshirigʻiga muvofiq belgilanadi.

Qurilish maydonchasi uchun ushbu SHNQning 1-ilovasiga muvofiq qabul qilinadigan maksimal seysmik jadallikdagi zilzilaning takroriylik davri obyektning hisobiy xizmat muddatidan kichik boʻlgan hollarda, birinchi guruh chegaraviy holatlar (CHH-1) boʻyicha tekshirishda hisobiy seysmik taʼsir qiymatlari 20 foizga oshiriladi.

24

Seysmikligi >9 balli maydonchalarda qurilishi moʻljallangan bino va inshootlar ikkinchi guruh chegaraviy holatlar (CHH-2) boʻyicha hisoblanmaydi.

25

Hisobda bino va inshootlarning ilgarilama, zarurat boʻlganda, aylanma tebranishlari ham koʻrilishi lozim.

Bir oʻlchamli konsol koʻrinishdagi hisoblash modellari uchun seysmik taʼsirlar boʻylama va koʻndalang oʻqlar boʻyicha alohida qabul qilinadi.

Murakkab konstruktiv-tarhiy yechimga ega bino va inshootlarni hisoblashda seysmik taʼsirlarning eng xavfli yoʻnalishi hisobga olinishi lozim. Bunda inshootda yoki uning alohida qismlarida seysmik taʼsirlarning eng katta qiymatlarini hosil qiladigan hisobiy holatlar aniqlanadi.

26

Seysmik taʼsirning vertikal tashkil etuvchisi ushbu SHNQning 28-bandi uchinchi xatboshisi talablarini hisobga olgan holda aniqlanadi.

U quyidagi holatlarda seysmik taʼsirning gorizontal tashkil etuvchisi bilan birgalikda hisobga olinishi lozim:

hisobiy seysmikligi 7 — 9 va >9 balli hududlar uchun 24, 18 va 12 m ravoqli tom yopmalarda;

konsolli konstruksiyalarda;

ravogʻi 12 m va undan ortiq havonli konstruksiyalarda;

agʻdarilish va siljishga qarshi barqarorligi tekshiriladigan bino va inshootlarda;

yuk koʻtaruvchi vertikal konstruksiyalarda, shu jumladan tosh va gʻisht devorlarda hamda karkas ustunlarida.

27

Vertikal va gorizontal seysmik yuklarning birgalikdagi taʼsiriga hisoblashda gruntning vertikal tebranishlari hisobiy tezlanishi gorizontal tebranishlar hisobiy tezlanishining 70 foiziga teng deb qabul qilinadi.

Tosh va gʻishtdan terilgan binolar hamda karkas ustunlarining hisoblari mazkur SHNQning 58 — 62-bandlariga muvofiq amalga oshiriladi.

28

Bino va inshootlarni seysmik taʼsirlarga hisoblashda quyidagi usullardan foydalanilishi mumkin:

qurilish maydonchasiga xos real yoki sintez qilingan akselerogrammalar asosida hisoblashning dinamik usuli;

ushbu SHNQning 37-bandiga muvofiq aniqlanadigan seysmik yuklar asosida chiziqli-elastik hisoblash modellari uchun qoʻllaniladigan spektral usul.

29

Bino va inshootlarning balandligi 40 m dan yuqori boʻlgan, yangi konstruktiv yechimlar qoʻllaniladigan bino va inshootlarni, shuningdek ommaviy qurilish uchun moʻljallangan, balandligi 40 m gacha boʻlgan obyektlarni loyihalashda ushbu SHNQning 28-bandi ikkinchi xatboshisida nazarda tutilgan dinamik hisoblash usuli qoʻllaniladi.

30

Dinamik hisoblash usuli qoʻllanilganda, alohida seysmik hududlar uchun seysmik taʼsirlar mazkur SHNQning 3-jadvaliga muvofiq qabul qilinadi.

Akselerogramma tezlanishlarini qurilish maydonchasi uchun qabul qilingan hisobiy seysmiklikka moslashtirish maqsadida ularning amplituda qiymatlari meʼyorlashtiruvchi η parametriga koʻpaytiriladi.

3-jadval
Mintaqa indeksiSeysmik mintaqaAkselerogramma shifriMintaqaning seysmik jadalligi boʻyicha meʼyorlaydigan parametr η
789>9
IToshkent shahrining 9-balli zonasiToshkent, 66
Gazli SYU
8-3 G-52
8-8 G-10
1V-32G
0,59
0,16
0,28
0,33
0,61
1,17
0,31
0,56
0,65
1,22
2,34
0,62
1,12
1,30
2,43
IIToshkent shahri va Toshkent viloyatining 8-balli zonasiNazarbek
Gazli VZ
8-3 G-38
8-1 G-33
7-16 G-40
1,34
0,15
0,41
0,69
1,87
2,68
0,29
0,83
1,38
3,73
5,36
0,58
1,65
2,76
7,46
IIIFargʻona vodiysiGazli VZ S.Fernando
G-16
8-8 G-10
1V-29G
IB-24
0,15
0,10
0,33
0,48
0,53
0,29
0,19
0,65
0,96
1,07
0,58
0,38
1,30
1,92
2,13
0,81
0,53
1,82
2,69
2,98
IVBuxoro, Samarqand boshqa viloyatlarGazli SYU
Gazli VZ
8-3 G-52
8-1 G-33
IB-35 G-50
0,16
0,15
0,28
0,69
0,442
0,31
0,29
0,56
1,38
0,90
0,62
0,58
1,12
2,76
1,79
0,87
0,81
1,57
3,86
2,57
31

Grunt tebranishlarining hisobiy tezlanishlari loyihalanayotgan bino va inshootning masʼullik toifasi hamda zilzilalarning takroriylik davri hisobga olingan holda aniqlanishi lozim.

Bunda belgilangan hisobiy seysmiklikka mos keluvchi akselerogramma tezlanishlarining amplituda qiymatlarini aniqlash uchun masʼullik koeffitsiyenti Kmas va takroriylik koeffitsiyentini Kt kiritish lozim.

32

Bino (inshoot)larning masʼullik boʻyicha toifasi va Kmas koeffitsiyenti ushbu SHNQning 4-jadvalidan, zilzilalar takroriyligini hisobga oluvchi koeffitsiyent Kt esa 5-jadvaldan olinadi.

4-jadval
Masʼullik boʻyicha toifalarning tavsifiBinolar va inshootlar turiMasʼullik boʻyicha toifasiKmas, masʼullik koeffitsiyenti
1. Ijtimoiy masʼulligi yuqori boʻlgan oʻta masʼuliyatli hamda noyob bino va inshootlarUmumiy sigʻimi 3000 dan ortiq tomoshabinga moʻljallangan teatr va kinoteatr binolari, konsert zallari, madaniyat saroylari, yopiq sport majmualari va stadionlar, savdo-koʻngilochar binolar hamda boshqa jamoat binolari;
Muzey binolari, moddiy madaniy meros obyektlari, davlat arxiv binolari;
Ravogʻining uzunligi 60 m dan katta bino va inshootlar
I2
2. Zilzila va uning oqibatlarini bartaraf etish davrida favqulodda vaziyatlar va ularning oqibatlarini bartaraf etish davrida uzluksiz ishlashi hayotiy muhim boʻlgan bino va inshootlarYongʻin qutqaruv depolari;
Energiya va ichimlik suvi taʼminoti tizimi bino va inshootlari;
Telekommunikatsiyalar infratuzilmasi, mobil aloqa va maʼlumot uzatish tizimi binolari va inshootlari, jumladan optik va simli aloqa tarmoqlari, minoralar, antenna-machtalar, tayanchlar, data-markazlar va boshqa shu turdagi inshootlar;
Ichki ishlar organlari, Milliy gvardiya va davlat xavfsizlik xizmati maʼmuriy binolari;
Favqulodda holatlar uchun moʻljallangan boshqaruv va vaziyatlar markazlari binolari;
Travmatologiya va jarrohlik boʻlimlari mavjud tibbiyot tashkilotlari binolari;
Tez tibbiy yordam stansiyalari/podstansiyalarining binolari;
SHNQ 2.05.01-23 boʻyicha toifasi III va undan yuqori boʻlgan temir yoʻl vokzallari, shuningdek aeroport binolari, ularning dispetcherlik punktlari inshootlari hamda havo kemalari uchun angarlar;
Zilzila oqibatlarini bartaraf etishda ishtirok etuvchi avariya, tibbiyot va boshqa xizmatlarga moʻljallangan garaj binolari.
II1,5
3. Buzilishi ijtimoiy oqibatlarni keltirib chiqarish mumkinligi nuqtai nazaridan zilzilabardoshligi muhim boʻlgan bino va inshootlarOdamlarning uzoq muddat toʻplanishiga bogʻliq holda ekspluatatsiya qilinadigan binolar:
taʼlim tashkilotlari binolari;
tibbiyot tashkilotlari binolari (masʼulligi boʻyicha II toifaga mansub binolar bundan mustasno);
nogironligi boʻlgan, hayot faoliyati cheklangan va kamharakat guruhlarga kiruvchi shaxslar hamda keksalar uchun internat-uylar binolari;
barcha turdagi yotoqxona va mehmonxonalar;
jazoni ijro etish muassasalari binolari;
umumiy sigʻimi 300 dan 3000 gacha tomoshabinga moʻljallangan teatr va kinoteatr binolari, konsert zallari, madaniyat saroylari, yopiq sport majmualari va stadionlar hamda boshqa jamoat binolari;
ravogʻi 30 dan 60 m gacha boʻlgan binolar (masʼulligi boʻyicha II toifaga mansub binolar bundan mustasno);
sigʻimi 100 dan ortiq boʻlgan savdo-koʻngilochar majmualar binolari, shu jumladan, bozor va supermarket binolari va inshootlari.
III1,2
4. mazkur jadvalning 1, 2, 3 va 5-pozitsiyalariga kirmaydigan bino va inshootlarMasʼulligi boʻyicha I, II, III va V toifaga mansub binolardan tashqari, barcha turar joy, jamoat va sanoat binolari.IV1
5. Jamoat xavfsizligi uchun muhim boʻlgan ikkinchi darajali masʼuliyati past binolarOdamlarning doimiy toʻplanishi bilan hamda binoning buzilishi qimmatbaho asboblarning ishdan chiqishi va (yoki) atrof-muhit ifloslanishi bilan bogʻliq boʻlmagan binolar va inshootlar:
issiqxonalar (issiqxona va parnik);
vaqtinchalik saqlashga moʻljallangan kichik omborxonalar;
yengil va ochiq pavilyonlar;
vaqtinchalik va yordamchi obyektlar
V0,8
Izohlar:
1) masʼullik koeffitsiyenti (Kmas) qiymatining oshirilishiga yoʻl qoʻyiladi;
2) seysmikligi 6 ball va seysmiklik xossasi boʻyicha grunt III toifaga mansub hududlarda quriladigan V masʼullik boʻyicha toifasiga mansub binolar uchun Kmas masʼullik koeffitsiyenti 2-martaga kamaytiriladi (0,8/2=0,4);
3) mudofaa obyektlari, zaharli yoki yuqori portlash xavfiga ega moddalar saqlanadigan bino va inshootlar maxsus texnik shartlar hamda ularga taalluqli normativ hujjatlar asosida loyihalashtiriladi.
5-jadval
Takroriylik davri, yillardaZilzila jadalligiga mos boʻlgan takroriylik koeffitsiyenti, Kt
7 va 8 ball uchun9 va yuqori ballar uchun
4751,201,25
9751,01,15
24750,81,0
4975-0,9
33

Birinchi guruh chegaraviy holatlar (CHH-1) boʻyicha tekshirishda konstruktiv tizimda yoki uning alohida qismlarida hosil boʻladigan maksimal nisbiy noelastik deformatsiyalar mazkur SHNQning 6-jadvalida keltirilgan yoʻl qoʻyiladigan qiymatlardan oshmasligi lozim.

Bunda darzlar hosil boʻlishi, elementlarning shikastlanishi va materiallarning plastik deformatsiyalanishi natijasida konstruktiv tizimning yuk koʻtarish qobiliyati hamda barqarorligi yoʻqolishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

6-jadval
T/rKonstruktiv yechimlarChegaraviy nisbiy noelastik deformatsiya, μk
1.Tosh-gʻishtli binolar2,5
2.Kompleks konstruksiyali, shu jumladan, aralash yuk koʻtaruvchi konstruksiyali binolar5,0
3.Karkasli tizimlar:
temirbeton
poʻlat
10,0
15,0
4.Yirik panelli, hajmiy-blokli, yaxlit devorli binolar10,0
5.Rama-bogʻlamli tizimlar:
temirbeton
poʻlat
7,5
10,0
6.Yaxlit temirbetondan bogʻlamli (bikirlik yadrosiga ega) tizimlar8,0
7.Bir yoki bir necha quyi qavati karkasli, qolgan yuqori qavatlari yuk koʻtaruvchi devorlardan yoki diafragmalardan iborat boʻlgan binolar3,0
8.Minorasimon konsolli inshootlar2,0
Izoh. [μk] ga aniqlik kiritishga, jumladan, yangi konstruktiv tizim qoʻllanilgan binolarni loyihalash uchun eksperimental va texnik-iqtisodiy tadqiqotlar hamda maxsus texnik shartlar asosida aniqlashga yoʻl qoʻyiladi.
34

Konstruktiv tizim yoki tizim qismlarining nisbiy noelastik deformatsiyasi μk seysmik taʼsirlar davomida yaxlit tizim yoki qismining maksimal koʻchishi ning mos elastik koʻchishi ga nisbatidan aniqlanadi.

Elastik koʻchish miqdori berilgan chegaraviy elastik reaksiya ning boshlangʻich bikirlikka boʻlgan nisbatidan aniqlanadi:

(1)-formula(1)
(2)-formula(2)
35

Bino va inshootlar spektral usulda hisoblanganda, chegaraviy holatning birinchi guruhi (CHH-1) boʻyicha konstruksiya elementlarining mustahkamligi seysmik taʼsirdan hosil boʻladigan ichki zoʻriqishlar, shu jumladan kesuvchi kuchlar hisobga olingan yuklarning maxsus birikmasi boʻyicha tekshiriladi.

Kesuvchi kuch miqdor jihatdan chegaraviy elastik reaksiya RTk ga teng deb qabul qilinadi.

36

Ushbu SHNQning 28-bandi ikkinchi xatboshisi boʻyicha ikkinchi guruh chegaraviy holatlar (CHH-2) vujudga kelmasligi tekshirilganda konstruktiv tizimning deformatsiyasi 7-jadvalda keltirilgan qiymatlardan katta boʻlmasligi zarur.

7-jadval
T/rDeformatsiya turlari va elementlar tasnifiqavatlarning nisbiy ogʻishi Δk/hk hamda bino yuqori qismining nisbiy koʻchishi γmax/N
1.Yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarga qattiq biriktirilgan moʻrt materialdan tashkil topgan yuk koʻtaruvchi elementli (devor) binolar1/200
2.Yuk koʻtaruvchi konstruksiyalar deformatsiyasi taʼsiridan himoya qilingan holda biriktirilgan moʻrt materialdan tashkil topgan yuk koʻtaruvchi elementli (devor) binolar1/70
3.Balandligi 42,1 — 56 m (16 qavat) gacha oraliqda boʻlgan bogʻlamli yoki rama bogʻlamli poʻlat (9 ballik hududlar uchun) va temirbeton (8 ballik hududlar uchun) karkasli binolar1/100
4.9 ballik hududlarda balandligi 33,1 — 56 m gacha oraliqda boʻlgan bogʻlamli yoki rama bogʻlamli temirbeton karkas hamda balandligi 50,1 — 65 m gacha oraliqda boʻlgan koʻndalang devorlar qadami 4,21 — 6,6 m oraligʻida boʻlgan yaxlit temirbeton devorli, yirik panel devorli, hajmiy temirbeton blokli 16 qavatgacha binolar1/200
Izohlar:
1) qabul qilingan belgilanishlar:
Δk — k va k+1 qavat orayopmalarining absolyut siljishlarining ayirmasi;
hk — k qavat balandligi;
— bino tom yopmasi sathidagi koʻchishi;
N — poydevor ustki sathidan tom yopmasi sathigacha boʻlgan balandlik;
2) ushbu jadvalning 3-pozitsiyasida keltirilgan binolarning moʻrt materialdan tashkil topgan devorlari uning yuk koʻtaruvchi elementlarga qattiq biriktirilganda qavatlarning nisbiy ogʻishi hamda bino yuqori qismining nisbiy koʻchishi ushbu jadvalning 1-pozitsiyasidagi chegaraviy parametrlardan oshmasligi lozim.
1-rasm. Seysmik taʼsir ostida binoning deformatsiyalanish sxemasi

1-rasm. Seysmik taʼsir ostida binoning deformatsiyalanish sxemasi

Rasm rasmiy manbadan (lex.uz) yuklanadi.

37

Ushbu SHNQning 28-bandi uchinchi xatboshisiga muvofiq bajariladigan hisoblarda tanlangan yoʻnalish boʻyicha k nuqtaga qoʻyilgan va bino va inshoot xususiy tebranishlarining i-shakliga mos hisobiy seysmik yuk quyidagi formulalardan aniqlanadi:

Sik = KmasKtKqKmSoik(3)
Soik = αQkWiKδηik(4)

bu yerda:

Soik — konstruksiya elastik deformatsiyalanadi deb aniqlanadigan inersiya kuchi;

α — qurilish maydonchasining seysmikligiga koʻra ushbu SHNQning 8-jadvalidan aniqlanadigan koeffitsiyent;

Qk — mazkur SHNQning 17-bandiga muvofiq konstruksiyaga taʼsir qiluvchi hisobiy yuklardan aniqlanadigan hisobiy sxemaning k nuqtasiga qoʻyilgan bino va inshoot vazni;

Wi — mazkur SHNQning 38-bandiga koʻra aniqlanadigan spektral koeffitsiyent;

Kδ — mazkur SHNQning 41-bandiga asosan aniqlanadigan dissipatsiya koeffitsiyenti;

Km — mazkur SHNQning 55-bandiga muvofiq aniqlanadigan muntazamlik koeffitsiyenti;

Kmas — mazkur SHNQning 4-jadvali asosida qabul qilinadigan masʼullik koeffitsiyenti;

Kq — bino yoki inshootning qavatlar soniga bogʻliq holda mazkur SHNQning 42-bandiga koʻra aniqlanadigan koeffitsiyent;

ηik — bino yoki inshootning i-shakli boʻyicha xususiy tebranish shakli hamda hisobiy sxema boʻyicha ogʻirliklarning joylashuviga bogʻliq koeffitsiyent boʻlib, mazkur SHNQning 43 va 44-bandlari boʻyicha aniqlanadi;

Kt — zilzilaning takroriyligini hisobga oluvchi koeffitsiyent, mazkur SHNQning 5-jadvalidan aniqlanadi.

8-jadval
Qurilish maydonchasining seysmikligi, ballarda789>9
α koeffitsiyent0,250,51,01,4
38

Spektral koeffitsiyent Wi mazkur SHNQning 9-jadvali yoki 2-rasmida keltirilgan grafiklar asosida bino yoki inshootning i-shakliga mos xususiy tebranish davri, 3-jadvalda keltirilgan seysmik mintaqa indeksi hamda gruntning seysmiklik xossalari boʻyicha toifasiga bogʻliq holda aniqlanadi.

Mazkur SHNQda nazarda tutilgan spektral usulda seysmik taʼsirlarga hisoblashda spektral koeffitsiyent Wi qiymati gruntning seysmiklik xossalari boʻyicha I va II toifalari uchun 0,32 dan, III toifasi uchun esa 0,40 dan kam qabul qilinmasligi lozim.

39

Bino va inshootning yuk koʻtarish qobiliyatini hisoblashda ushbu SHNQning 28-bandi ikkinchi xatboshisi talablariga muvofiq keyinchalik, dinamik uslubda tekshirish sharti bilan spektral koeffitsiyentning minimal qiymatini chegaralamasdan 9-jadvaldagi maʼlumotlar yoki 2-rasmdagi grafiklar boʻyicha aniqlashga yoʻl qoʻyiladi.

9-jadval
Mintaqa indeksiIIIIIIIV
Grunt toifasiI, IIIIII, IIIIII, IIIIII, IIIII
Ti, sWi spektral koeffitsiyent
00,400,400,400,400,400,400,400,40
0,050,870,580,610,480,520,450,920,58
0,101,110,730,830,550,790,501,130,73
0,151,210,811,000,630,970,561,210,83
0,201,240,871,090,701,090,651,240,88
0,251,220,911,140,751,150,731,220,91
0,301,170,921,160,801,160,791,180,92
0,351,110,931,160,831,150,831,130,93
0,401,040,921,150,861,110,851,070,92
0,450,970,891,100,871,060,871,010,91
0,500,890,881,030,881,000,870,940,89
0,550,820,850,970,880,940,870,880,86
0,600,760,820,910,870,880,860,820,84
0,650,690,790,850,860,810,840,760,81
0,700,630,760,790,850,750,820,710,78
0,750,580,730,730,830,690,800,660,76
0,800,530,690,670,790,640,770,610,73
0,850,490,660,620,760,590,740,570,70
0,900,450,630,580,740,540,720,530,67
0,950,420,600,540,710,500,690,500,64
1,000,380,570,520,680,470,660,470,62
1,050,360,540,490,650,430,630,440,59
1,100,330,510,480,630,400,600,410,57
1,150,310,490,470,600,380,570,390,54
1,200,290,460,460,570,350,550,360,52
1,250,270,440,450,550,330,520,350,50
1,300,260,410,440,520,320,500,330,47
1,350,250,390,430,500,300,470,310,45
1,400,240,370,420,470,290,450,300,44
1,450,230,360,410,450,270,430,290,42
1,500,220,340,400,440,260,410,280,40
1,550,210,320,390,420,260,390,270,38
1,600,200,310,380,400,250,370,260,37
1,650,200,290,370,390,240,350,250,35
1,700,190,280,370,380,240,340,240,34
1,750,190,270,360,370,230,320,240,33
1,800,180,260,350,360,230,310,230,32
1,850,180,250,350,360,220,300,230,30
1,900,180,240,340,350,220,290,220,29
1,950,180,230,330,350,220,280,220,28
2,00 va ortiq0,170,220,320,340,220,270,220,27
2-rasm. I — IV seysmik mintaqalar uchun grunt toifalari boʻyicha dinamik koeffitsiyent (Wi) spektrlari2-rasm. I — IV seysmik mintaqalar uchun grunt toifalari boʻyicha dinamik koeffitsiyent (Wi) spektrlari2-rasm. I — IV seysmik mintaqalar uchun grunt toifalari boʻyicha dinamik koeffitsiyent (Wi) spektrlari2-rasm. I — IV seysmik mintaqalar uchun grunt toifalari boʻyicha dinamik koeffitsiyent (Wi) spektrlari

2-rasm. I — IV seysmik mintaqalar uchun grunt toifalari boʻyicha dinamik koeffitsiyent (Wi) spektrlari

Rasm rasmiy manbadan (lex.uz) yuklanadi.

40

Bino yoki inshootning dinamik tavsiflarini aniqlashda poydevor asos tizimining gorizontal siljish va buralishdagi elastik deformatsiyalanishi hisobga olinishi lozim.

41

Kδ koeffitsiyenti quyidagi formuladan aniqlanishi lozim:

(5)-formula(5)

bu yerda:

δ — tebranishlar dekrementi, u loyihalanayotgan bino yoki inshootga oʻxshash obyektlarning elastik ishlash bosqichida oʻtkazilgan sinovlar natijalari asosida qabul qilinadi.

Bunday maʼlumotlar mavjud boʻlmaganda mazkur SHNQning 10-jadvalidan qabul qilinadi;

T1 — bino yoki inshootning birinchi (asosiy) xususiy tebranish shakli boʻyicha tebranish davri.

10-jadval
T/rBino va inshootning konstruktiv yechimiTebranishlar dekrementi, δ
1.Tarhda oʻlchamlari katta boʻlmagan baland inshootlar (minoralar, machtalar, moʻrilar, alohida turuvchi lift shaxtalari)0,15
2.Devor toʻldirmalari karkasning deformatsiyalanishiga taʼsir koʻrsatmaydigan, hisobiy seysmik taʼsir yoʻnalishida ustun balandligining shu yoʻnalishdagi koʻndalang kesim oʻlchamiga nisbati 25 ga teng yoki undan katta boʻlgan karkasli binolar0,15
3.Mazkur jadvalning 1 va 2-pozitsiyalariga kirmaydigan bino va inshootlar0,3
42

Kq koeffitsiyenti quyidagi 11-jadvaldan qabul qilinadi.

11-jadval
T/rBinoning konstruktiv yechimiKq koeffitsiyenti
1.Qavatlar soni 5 dan ortiq boʻlgan karkasli, bikirlik diafragmasi yoki yadrosi boʻlgan karkasli, yirik blokli, kompleks konstruksiyali yoki yaxlit temirbetonli binolarKq=1+0,1 (n-5), biroq 1,5 dan katta emas
2.Qavatlar soni 5 tagacha boʻlgan yirik panelli va hajmiy-blokli binolar0,75
3.Qavatlar soni 5 dan ortiq boʻlgan yirik panelli va hajmiy-blokli binolarKq=0,9+0,075 (n-5), biroq 1,3 dan katta emas
4.Mazkur jadvalning 1, 2, 3, 5, 6-pozitsiyalarida koʻrsatilmagan binolar1,0
5.Qavatlar soni 13 dan 16 gacha boʻlgan bogʻlamli yoki rama bogʻlamli poʻlat (9 ballik hududlar uchun) va temirbeton (8 ballik hududlar uchun) karkasli binolarKq=1,5+0,05 (n-12)
6.9 ballik hududlarda qavatlar soni 13 dan 16 gacha boʻlgan bogʻlamli yoki rama bogʻlamli temirbeton karkas hamda koʻndalang devorlar qadami 4,21 — 6,6 m oraligʻida boʻlgan yaxlit temirbeton devorli, yirik panel devorli, hajmiy temirbeton blokli binolarKq=1,5+0,05 (n-12), biroq 1,7 dan katta emas
43

Konsolli sxema boʻyicha hisoblanadigan bino va inshootlar uchun qiymati quyidagi formuladan aniqlanadi:

(6)-formula(6)

bu yerda:

, — i-shakli boʻyicha xususiy tebranishga mos ravishda k nuqtasi va massalar toʻplangan j nuqtalaridagi koʻchishlar;

Qj — j nuqtaga toʻplangan massa ogʻirligi boʻlib, mazkur SHNQning 17-bandi talablariga muvofiq aniqlanadi.

44

Qavatlar soni 5 ta va undan kam, balandligi boʻyicha massalari hamda bikirligi keskin oʻzgarmaydigan, birinchi xususiy tebranish davri T1<0,4 s boʻlgan binolar uchun ηk koeffitsiyenti quyidagi soddalashtirilgan formula boʻyicha aniqlashga yoʻl qoʻyiladi:

(7)-formula(7)

bu yerda, va — poydevorning yuqori sathidan k va j nuqtalargacha boʻlgan masofa.

45

Birinchi xususiy tebranish shakli davri T1>0,4 s boʻlgan bino va inshootlar konstruksiyalaridagi zoʻriqishlar yuqori tartibli tebranish shakllarini, qoida tariqasida kamida uchta shaklni hisobga olgan holda aniqlanishi lozim.

Yuqori tartibli tebranish shakllari uchun tebranishlar dekrementi qiymatini birinchi xususiy tebranish shakli uchun qabul qilingan dekrement qiymatiga teng deb qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.

46

Birinchi guruh chegaraviy holatlar (CHH-1) vujudga kelmasligini tekshirish uchun ushbu SHNQning 28-bandi uchinchi xatboshisi boʻyicha binolarni hisoblashda konstruktiv tizim elementlarining mustahkamligi tekshirilganda, seysmik taʼsir hisobga olingan yuklarning maxsus birikmasidan hosil boʻladigan hisobiy zoʻriqishlar quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

(8)-formula(8)

bu yerda:

L0 — yuklarning asosiy birikmasidan elementda hosil boʻladigan zoʻriqish boʻlib, mazkur SHNQning 17-bandiga muvofiq aniqlanadi;

r — mazkur SHNQning 47-bandi boʻyicha aniqlanadigan reduksiya koeffitsiyenti;

Ni, Nj — i- va j- shakllardagi xususiy tebranishlarga mos keladigan ushbu SHNQning 3-formulasi boʻyicha aniqlanadigan seysmik yuklar taʼsirida vujudga keladigan zoʻriqishlar;

m — hisobda eʼtiborga olinadigan xususiy tebranish shakllari soni.

47

Reduksiya koeffitsiyenti elementning ruxsat etilgan nisbiy noelastik deformatsiyasi va binoning xususiy tebranishlar davri T1 ga bogʻliq ravishda quyidagi 9-formuladan aniqlanadi:

r=1-1,07μ T1(9)

bunda quyidagi shart bajarilishi lozim:

r≥r1=0,03+1,95 T1(10)
12-jadval
T/rKonstruksiya elementlariMasʼullik sinfiChegaraviy nisbiy noelastik deformatsiya, μ
1.Vertikal yuk koʻtaruvchi elementlar:
yirik panelli va hajmiy-blokli binolarI10
yaxlit binolar8
2.Yaxlit, hajmiy blokli, tosh-gʻisht terimli binolarning temirbeton peremichkalariII15
3.Bino ustunlari:
temirbeton karkasI5
poʻlat karkas7,5
4.Temirbeton karkaslarning rigellari (toʻsinlari)I7,5
II10
5.Poʻlat karkaslarning rigellari (toʻsinlari)I10
II15
6.Kompleks konstruksiyalarning devorlari, karkasni toʻldirishdagi terim:
oliy toifaI7
II10
I, II toifaI4
II6
7.Tosh-gʻisht terimli devorlar:
oliy toifaliI3,5
II5
I, II toifaliI2
II3
8.Yirik blokli devorlarI, II5
9.Temirbeton diafragmasiga ega karkaslarda bikirlik diafragmalariI7,5
II10
10.Evakuatsiya yoʻllari mavjud bikirlik yadrolariI, II5
11.Birinchi yoki bir necha quyi qavati karkasdan iborat bikir yuk koʻtaruvchi devorli binolarning rigel (toʻsin)lari va ustunlariI3
12.Poʻlat karkaslarning bogʻlovchilariII15
13.Yuk koʻtarmaydigan konstruksiyalar va meʼmoriy detallar*:
metall mahkamlash qurilmalari, asbob-uskunalarning elementlariIII10
konsolli temirbeton va metall elementlar, soyabonlar, balkon plitalari, frontonlar7,5
zina elementlari7,5
pardevorlar:
mayda oʻlchamli devorbop buyumlar3
yirik oʻlchamli devorbop buyumlar6
osma panellar7,5
oʻz yukini koʻtaruvchi devorlar:
tosh-gʻishtli3
temirbetonli7,5
Izohlar:
1) elementlar mahalliy seysmik yuklar taʼsiriga hisoblanadi, bunda reduksiya koeffitsiyenti ushbu SHNQning 9-formulasi boʻyicha aniqlanadi;
2) yangi konstruktiv tizimlar qoʻllanilgan binolarni loyihalash uchun eksperimental va texnik iqtisodiy tadqiqot natijalari hamda maxsus texnik shartlar asosida μ qiymatiga aniqlik kiritilishiga yoʻl qoʻyiladi.
48

Agar r1 boʻlsa, reduksiya koeffitsiyenti quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

r=0,85μ-0,67(11)
49

Noelastik deformatsiyalar hosil boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydigan (μ=1) tizimlarni hisoblashda reduksiya koeffitsiyenti r=1 deb qabul qilinadi.

50

Mazkur SHNQning 6, 12 va 15-jadvallarida nazarda tutilmagan konstruktiv tizimlarga ega bino va inshootlar, shuningdek ularning elementlari uchun reduksiya koeffitsiyentining qiymatlari maxsus texnik shartlar asosida belgilanadi.

51

Konstruksiya elementlarining chegaraviy nisbiy noelastik deformatsiyasi ularning bino yoki inshootning chegaraviy holatga oʻtishidagi masʼullik sinfi hamda konstruktiv xususiyatlariga koʻra ushbu SHNQning 12-jadvali orqali aniqlanadi.

52

Konstruktiv tizim elementlari bino yoki inshootning zilzila taʼsirida chegaraviy holatga oʻtishidagi ahamiyatiga koʻra quyidagi uchta sinfga boʻlinadi:

I sinf — qavatlararo yopmalardan uzatiladigan vertikal yuklarni va gorizontal seysmik kuchlarni qabul qiladigan elementlar;

II sinf — gorizontal seysmik kuchlarni qabul qilishda ishtirok etadigan elementlar;

Sh sinf — bino yoki inshootga taʼsir etuvchi umumiy gorizontal seysmik kuchlarni qabul qilishda ishtirok etmaydigan oʻz ogʻirligini oʻzi koʻtaruvchi konstruksiyalar, osma panellar va pardevorlar.

53

Ushbu SHNQning 28-bandi uchinchi xatboshisi boʻyicha bajariladigan hisoblarda ikkinchi guruh chegaraviy holatlar (CHH-2) vujudga kelmasligini tekshirish konstruksiyalarning elastik ishlash bosqichida 3-formuladan aniqlanadigan zoʻriqishlar taʼsiriga bajariladi.

Bunda binolar deformatsiyasi mazkur SHNQning 7-jadvalida belgilangan qiymatlardan oshmasligi zarur.

54

Birinchi guruh chegaraviy holatlar (CHH-1) boʻyicha bino va inshootlarning deformatsiyalarini aniqlash zarur boʻlganda, jumladan, mazkur SHNQning 85 — 92-bandlariga muvofiq antiseysmik choklar kengligini belgilashda, birinchi guruh chegaraviy holatlar (CHH-1) uchun qabul qilingan seysmik taʼsirlardan konstruksiyalarning elastik ishlash bosqichidagi hisobiy deformatsiyalari aniqlanadi.

55

Tarhda yoki balandlik boʻyicha nomuntazam konstruktiv tizimga ega bino va inshootlar gorizontal seysmik taʼsirlarga fazoviy hisoblash modeli asosida hisoblanishi lozim.

Ushbu SHNQning 71 — 77-bandlarida nazarda tutilgan holatlarda bir oʻlchamli hisoblash modelini qoʻllashga yoʻl qoʻyilsa, hisobiy grunt tezlanishi qiymati Km koeffitsiyentiga koʻpaytiriladi.

Km koeffitsiyenti konstruktiv tizimning muntazamlik koʻrsatkichiga koʻra kuyidagi 13-jadvaldan qabul qilinadi.

13-jadval
T/rSxemaParametrMuntazamlik koʻrsatkichi
Km koeffitsiyenti
MuntazamKvazimuntazamNomuntazam
1.
2.
-
3.
4.
5.
Izohlar:
1) ushbu jadvalning 1, 2, 3-pozitsiyalari binoning tarhdagi shakliga, 4 va 5- pozitsiyalari esa balandlik boʻyicha oʻlchamlarning oʻzgarishiga taalluqli;
2) bino oʻlchamlari balandlik boʻyicha bir tomonlama oʻzgarsa, hisobiy parametrlar 2-martaga oshirilgan holda qabul qilinadi;
3) agar bitta sxemaga mos keluvchi ikkita parametr mavjud boʻlsa, hisoblash uchun Km koeffitsiyentining maksimal qiymatini taʼminlovchi miqdor qabul qilinadi.
56

Tarhdagi oʻlchamlardan biri 30 m dan ortiq boʻlgan bino va inshootlar uchun ushbu SHNQning 28-bandi uchinchi xatboshisiga muvofiq seysmik taʼsirlarga hisoblashda vertikal oʻqqa nisbatan burovchi momentlar hisobga olinishi lozim.

Massa va bikirlik markazlari ustma-ust tushgan hollarda elementlardagi hisobiy zoʻriqishlar tasodifiy ekssentrisitetni hisobga oluvchi ξ koeffitsiyentiga koʻpaytirish orqali amalga oshiriladi:

(12)-formula(12)

bu yerda:

X — seysmik yuk taʼsiriga perpendikulyar yoʻnalishda simmetriya markazidan hisoblanayotgan elementgacha boʻlgan masofa;

B — seysmik yuk taʼsiriga perpendikulyar yoʻnalishdagi bino va inshoot oʻlchami.

57

Bikirlik markazi bilan massa markazi mos tushmagan hollarda, k-sathdagi burovchi moment qiymati quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

Mkp=Qk(ek +0,05V)(13)

bu yerda:

Qk — xususiy tebranishlarning birinchi shakliga mos gorizontal seysmik yuklardan hosil boʻladigan binoning k-sathidagi kesuvchi kuch;

ek — bino va inshootning bikirlik va massa markazlari orasidagi masofa.

Burovchi moment seysmik taʼsirning har ikki yoʻnalishi uchun eng noqulay taʼsirni taʼminlaydigan holatda hisobga olinishi lozim.

Bino va inshootning har bir sathida X va Y yoʻnalishlarining har biri uchun bikirlik va massa markazlari orasidagi ekssentrisitet burilish radiusining (rb) 0,30 qismidan oshmasligi (e0≤0,30rb), burilish radiusi esa orayopma massasining tarhdagi inersiya radiusidan kam boʻlmasligi (rb≥ls) lozim.

58

Ushbu SHNQning 28-bandi ikkinchi xatboshisi hamda 26 va 27-bandlari talablariga muvofiq hisob-kitoblar bajarilganda, vertikal seysmik yuklamalar gruntning gorizontal va vertikal tebranishlari sinxron akselerogrammalarining taʼsirini hisobiy modelga kiritish orqali hisobga olinadi.

59

Ushbu SHNQning 28-bandi uchinchi xatboshisi boʻyicha hisob bajarilsa, vertikal seysmik yuk 3-formula boʻyicha aniqlanadi (vertikal yuk koʻtaruvchi konstruksiyalar bundan mustasno).

60

Hisobiy seysmikligi 7 — 9 va >9 balli hududlarda tiklanadigan tosh-gʻishtli devorlar uchun vertikal seysmik yuklardan hosil boʻladigan zoʻriqishlar vertikal statik yukning mos ravishda 15, 30, 45 va 60 foizga teng, karkas ustunlari uchun esa 10, 25, 40 va 50 foizga teng deb qabul qilinadi.

61

Vertikal seysmik yuk taʼsirining yoʻnalishi koʻrilayotgan elementning kuchlanganlik holati uchun eng noqulay yoʻnalishi qabul qilinadi.

62

Bino vazniga nisbatan ancha kichik boʻlgan konsolli konstruksiyalar (balkonlar, soyabonlar va boshqalar) vertikal seysmik yuk taʼsiriga hisoblashda Wη=3 va Kδ=Kt=Km=1,0 deb qabul qilinishi lozim.

63

Bino yuqorisida joylashgan, binoga nisbatan kesimi ancha kichik va vazni yengil konstruksiyalar (parapetlar, frontonlar va boshqalar) gorizontal seysmik yuk taʼsiriga ushbu SHNQning 28-bandi uchinchi xatboshisi va 37-bandiga muvofiq hisoblanadi, bunda koʻpaytma Wη=3 qabul qilinadi va Kδ, Kt, Km koeffitsiyentlar esa 58 — 62-bandlar boʻyicha aniqlanadi.

64

Oʻz ogʻirligini koʻtaruvchi devorlar va panellar, oʻz tekisligidan tashqarida joylashgan pardevorlar, alohida konstruksiyalar oʻrtasidagi bogʻlanishlar, shuningdek texnologik va muhandislik jihozlarining mahkamlanish joylari ushbu SHNQning 28-bandi uchinchi xatboshisi hamda 37-bandiga muvofiq mahalliy seysmik yuklamalar taʼsiriga hisoblanishi lozim.

Bunda inshootning qaralayotgan sathiga mos 1,0 dan kichik boʻlmagan Wη koʻpaytma qabul qilinadi. Kδ, Kt va Km koeffitsiyentlar ushbu SHNQning 58 — 62-bandlari boʻyicha belgilanadi.

65

Uchma-uch ulanadigan birikmalarni hisoblashda ishqalanish kuchlarini hisobga olishga yoʻl qoʻyiladi.

66

Konstruksiyalarni mustahkamlik va ustuvorlik boʻyicha hisoblashda mazkur SHNQning tegishli boblariga muvofiq qabul qilinadigan ish sharoiti koeffitsiyentlaridan tashqari quyidagi 14-jadvalga muvofiq qoʻshimcha ish sharoiti koeffitsiyenti (mkp) ham hisobga olinishi lozim.

14-jadval
T/rKonstruksiyalarmkp koeffitsiyent qiymati
Mustahkamlik boʻyicha hisoblashda
1.Poʻlat, yogʻoch, bikir armaturali temirbeton1,3
2.Sterjenli yoki simli armaturali temirbeton konstruksiyalar (qiya kesim boʻyicha mustahkamlikka hisoblash bundan mustasno):
ogʻir betondan tayyorlangan, armaturasi A-I, A-II, A-III va Vr-I sinflariga mansub1,2
ogʻir betondan tayyorlangan, armaturasi boshqa sinflarga mansub1,1
yengil betondan tayyorlangan1,1
gʻovakli betondan tayyorlangan, armatura sinfidan qatʼi nazar1,0
3.Temirbeton elementlarini qiya kesim boʻyicha mustahkamlikka hisoblash:
koʻp qavatli bino ustunlari0,9
boshqa elementlar1,0
4.Tosh va gʻisht terimli, armaturalangan toshli hamda beton konstruksiyalar:
nomarkaziy siqilishga hisoblashda1,2
siljish va choʻzilishga hisoblashda1,0
5.Payvandli birikmalar1,0
6.Boltli, shu jumladan yuqori mustahkamlikka ega boltli va parchin mixli birikmalar1,1
Barqarorlik boʻyicha hisoblashda
7.Egiluvchanligi 100 dan ortiq boʻlgan poʻlat elementlar1,0
8.Egiluvchanligi 20 gacha boʻlgan poʻlat elementlar1,2
9.Egiluvchanligi 20 dan 100 gacha boʻlgan poʻlat elementlar1,2 dan 1,0 gacha (chiziqli interpolyatsiya boʻyicha)
67

Seysmik taʼsirlarga hisoblashda mazkur SHNQning 14-formulasida belgilangan shart bajarilganda, konstruktiv tizimning deformatsiyalanishi natijasida hosil boʻladigan qoʻshimcha zoʻriqishlar hisobga olinishi lozim:

(14)-formula(14)
68

Deformatsiyalanish holatining taʼsirini hisobiy seysmik yuklarni oshirish yoʻli bilan hisobga olishga yoʻl qoʻyiladi.

Qoʻshimcha seysmik yuk quyidagi formuladan aniqlanadi:

(15)-formula(15)

bu yerda:

S1k — tebranishlarning birinchi shakli boʻyicha k-qavatdagi seysmik yuk;

Δk — xususiy tebranishlarning birinchi shakli boʻyicha k-qavatdagi hisobiy ogʻish.

69

Tirgak devorlarni hisoblashda gruntning seysmik bosimi, zarur hollarda yer osti suvlarining gidrodinamik bosimi hisobga olinishi zarur.

70

Yaxlit bikir jism sifatida qaraladigan bino va inshootlar yuklarning hisobiy birikmalari taʼsirida agʻdarilish va siljishga qarshi barqarorlik boʻyicha tekshirilishi lozim.

5-bob. Turar joy obyektlari, jamoat, sanoat binolari va inshootlari

1-§. Umumiy qoidalar

71

Turar joy obyektlari, jamoat va sanoat bino hamda inshootlarining yuk koʻtaruvchi konstruktiv tizimlari sifatida poʻlat va temirbeton karkasli tizimlar, shu jumladan ramali, ramali-bogʻlamli, bikirlik yadrosiga ega va toʻldirma devorli karkaslar, yaxlit temirbeton devorli tizimlar, yirik panelli tizimlar, tosh va gʻisht terimli devorli tizimlar, hajmiy temirbeton blokli tizimlar, shuningdek aralash konstruktiv tizimlar qoʻllanilishiga yoʻl qoʻyiladi.

72

Bir bino yoki inshootda antiseysmik choklar hosil qilmasdan, turli konstruktiv tizimlarni qoʻllashga yoʻl qoʻyilmaydi.

73

Bino tarhda geometrik toʻgʻri shakllardan iborat boʻlishi kerak.

Chizma
74

Bir boʻlma (antiseysmik choklar oraligʻi) chegarasida bino balandligi boʻyicha qavatlar farqi — 6 m (ikki qavat)dan oshmasligi kerak.

Bunda gorizontal seysmik kuch taʼsiriga hisoblash ushbu SHNQning 55-bandi talablari asosida bajarilishi kerak.

Chizma
75

Bino tarhidan chiqib turadigan qismlarning asosiy konstruktiv hajmga nisbatan chiqish uzunligi quyidagidan oshmasligi lozim:

tosh va gʻishtli binolar uchun — 2 m dan;

yaxlit temirbeton, yirik panelli, hajmiy-blokli va karkasli binolar uchun — 6 m dan.

Chizma
76

Hisob-kitoblar bilan asoslangan hamda maxsus texnik shartlar nazarda tutilgan alohida holatlarda ushbu SHNQning 73-74-bandlari talablariga javob bermaydigan, tarh va balandlik boʻyicha nomuntazam tuzilmali binolarni loyihalashga yoʻl qoʻyiladi.

Bunday bino va inshootlar, qoida tariqasida gorizontal seysmik taʼsirlarga fazoviy hisoblash modeli asosida hisoblanishi lozim.

77

Bino va inshootlar konstruktiv tizimlarining chegaraviy parametrlari mazkur SHNQning 15-jadvaliga muvofiq qabul qilinadi.

Bunda ushbu jadvalda keltirilgan izohlar, qoʻshimcha shartlar va konstruktiv tizimlarga doir cheklovlar hisobga olinishi lozim.

15-jadval
T/rYuk koʻtaruvchi konstruksiya turiBalandlik, m (qavatlar soni)Ravoq, mKoʻndalang devorlar, ustunlar, ramalar qadami, mBino (boʻlma) uzunligi, m
Qurilish maydonchasining seysmikligi, ballarda
789>9789>9789>9789>9
1.Metall yoki temirbeton karkaslar1.Bir qavatli1.MetallNSʼHT11NSʼHT24NSʼHT129NSʼHT36
2.TemirbetonNSʼHT1511NSʼHT361824127,26NSʼHT36
2.Koʻp qavatli1.Metall (poʻlat)1)bogʻlamli yoki rama-bogʻlamli70(20)56(16)56(16)*19(5)181296121296100806040
2)ramali42(12)33(9)24(7)12(3)151299121296NSʼHT36
2.Temirbeton1)diafragmasiz ortogonal yoʻnalishda rigelli ramalar24(7)19(5)12(3)8(2)1297,5697,566NSʼHT36
2)bogʻlamli yoki rama-bogʻlamli56(16)56(16)*56(16)*15(4)1297,5697,566100806040
3)rigelsiz (diafragmasiz)----------------
4)* rigelsiz bogʻlamli diafragmali va ustun atrofida orayopma diskiga bikir bogʻlanishini taʼminlovchi tayanch oldi (kapitel) zonali, bikirlik yadrosiga ega hamda bino perimetri boʻylab rigelli33(9)24(7)19(5)-666-666-NSʼHT-
5)bikir armaturali ramalar42(12)33(9)24(7)12(3)151299121296NSʼHT36
6)seysmik taʼsirlarni qabul qiluvchi toʻldiruvchili (tosh, bloklar, gʻishtlar) II turdagi karkaslar38(10)24(7)19(5)12(3)1212961297,5680604024
7)seysmik taʼsirlarni qabul qiluvchi toʻldiruvchili (tosh, bloklar, gʻishtlar) I turdagi karkaslar33(9)21(6)15(4)8(2)1212961297,5680604024
8)* birinchi qavati “egiluvchan” boʻlgan bikir binolar24(7)19(5)12(3)-666-666-NSʼHT-
9)rigel ustunga sharnirli tayangan karkaslar14(3)9(2)5(1)-666-666-NSʼHT-
10)toʻliqsiz karkas----------------
11)karkas-devorlimaxsus texnik shartlar boʻyicha
12)yigʻma va yigʻma-yaxlit temirbeton karkasli tizimlar (yigʻma orayopmalar bundan mustasno)
13)maxsus seysmik himoya tizimlari qoʻllanilgan konstruktiv tizimlar
2.Yaxlit temirbeton devorlar, yirik panelli devorlar, hajmiy temirbeton bloklar1)Koʻndalang devorlar qadami: a) < 4,2 m;NSʼHT18(4)NSʼHT7NSʼHT4,260453636
2)b) 4,2-6,6 m;80(20)65(16)56(16)*12(3)NSʼHT9NSʼHT6,660453636
3)v) >6,6 m38(9)26(6)18(4)9(2)NSʼHT9NSʼHT7,260453636
3.Yirik beton va vibrogʻisht bloklar, armaturalangan vibrogʻisht panellardan barpo etiladigan devorlar27(8)21(6)15(4)-7,27,27,2-7,27,27,2-806040-
4.Qoʻlda terilgan kompleks konstruksiyali devorlar1)oliy va I toifa30(7)26(6)22(5)12(3)NSʼHT7,2NSʼHT7,280604030
2)II toifa26(6)22(5)18(4)9(2)NSʼHT6NSʼHT660403024
5.Qoʻlda terilgan sopol yoki beton toshlar, gʻishtlardan tiklanadigan devorlar1)oliy va I toifa22(5)18(4)12(3)-1297,2-15129-403020-
2)II toifasi9(2)5(1)4,5(1)-1296-1297,2-302418-
6.Mustahkamligi past devorbop buyumlardan barpo etiladigan devorlar1)antiseysmik choralar qoʻllanilgan, xom gʻishtlar, gruntli bloklar, gruntli betonlardan, poydevori va sokoli toshli materiallardan4,5(1)---5---5---20---
2)poydevori beton yoki toshdan, yogʻoch karkas bilan kuchaytirilgan xom gʻishtli yoki gruntli materiallardan8(2)4(1)--66--66--2418--
3)temirbeton elementlar bilan kuchaytirilgan xom gʻishtli yoki gruntli materiallardan tiklanadigan devorlar8(2)7(2)5(1)-975-654-241812-
7.Yogʻoch shchitli devorlar8(2)5(1)5(1)5(1)6 m dan ortiq emas6 m dan ortiq emas30241812
Izohlar:
1) *bogʻlamli yoki rama bogʻlamli poʻlat va temirbeton karkasli hamda koʻndalang devorlar qadami 4,21-6,6 m oraligʻida boʻlgan yaxlit temirbeton devorli, yirik panel devorli, hajmiy temirbeton blokli binolar konstruktiv tizimlari mazkur jadvalda keltirilgan chegaraviy parametrlardan chiqib ketganda ushbu SHNQning 7-jadvali 3, 4-pozitsiyalari va 11-jadvalning 5, 6-pozitsiyalarining talablari bajarilishi lozim;
2) aralash yuk koʻtaruvchi konstruksiyali (ichki devorlari yirik panelli yoki yaxlit, tashqi devorlari kompleks konstruksiyali) binolarning chegaraviy balandligini ushbu jadvalning 4-pozitsiyasi talablariga nisbatan 2-marta oshirishga yoʻl qoʻyiladi (>9 balli hududlar bundan mustasno);
3) toʻliqsiz karkasli tizimlarni, ustunlar orayopma diskiga bikir mahkamlanishini taʼminlaydigan kapitel zonalari va bikirlik diafragmasi boʻlmagan rigelsiz tizimlarni seysmik hududlarda qurishga yoʻl qoʻyilmaydi;
4) qavsda yoʻl qoʻyiladigan qavatlar soni koʻrsatilgan;
5) balandligining yarmidan ortigʻi binoga yondosh boʻlgan loyihaviy yer sathidan yuqorida joylashgan qavat, shuningdek balandligi 2,4 m dan ortiq boʻlgan bino yuqorisida joylashgan texnik qavat yer usti qavatlar soniga kiritiladi;
6) binoning chegaraviy balandligini aniqlashda keltirilgan ikki parametrdan (balandligi, qavatlar soni) hal qiluvchisi qavatlar soni hisoblanadi.
78

Qurilish amaliyotida birinchi marta qoʻllanilayotgan yangi konstruktiv yechimlar (tizimlar), materiallar va konstruksiyalarni, shu jumladan ommaviy qurilishda qoʻllashdan oldin, ularning seysmik xavfsizligini baholash maqsadida eksperimental-nazariy tadqiqotlar oʻtkazilishi yoki toʻliq oʻlchamli namunalari sinovdan oʻtkazilishi lozim.

79

Binolarning hajmiy-tarhiy va konstruktiv yechimlari mazkur SHNQning 71 — 77-bandlari talablariga muvofiq boʻlmagan yoki binoning tarhdagi oʻlchamlari 15-jadvalda belgilangan qiymatlardan katta boʻlganda bino antiseysmik choklar orqali boʻlmalarga ajratilishi lozim.

80

Antiseysmik choklar binoni balandligi boʻylab ajratishi lozim.

Antiseysmik chok bilan choʻkish choki ustma-ust tushmasa, poydevorlarda antiseysmik choklar hosil qilinmaslikka yoʻl qoʻyiladi.

Chizma va 3D
81

Harorat va choʻkish choklari, qoida tariqasida, antiseysmik choklar bilan birlashtirilishi lozim.

Qurilish maydonchasining seysmikligi 7, 8 yoki 9 ball boʻlganda va gruntlar seysmiklik xossalari boʻyicha I yoki II toifaga mansub boʻlganda, poydevorlarda antiseysmik chokni nazarda tutmaslikka quyidagi shartlar bir vaqtning oʻzida bajarilganda yoʻl qoʻyiladi:

antiseysmik chok harorat va (yoki) choʻkish choki bilan ustma-ust tushmagan boʻlsa;

bino boʻlmalari bir qatorda (bitta gorizontal oʻq boʻylab) joylashgan hamda ularning poydevorlari bir sathda joylashtirilgan boʻlsa;

butun bino chegarasidagi grunt asosi tarkibi, mustahkamligi va deformatsiyalanish xususiyatlari boʻyicha keskin farq qilmasa;

poydevor tovoni ostidagi oʻrtacha bosim qiymatlari barcha hisobiy yuklar birikmalari uchun oʻzaro 40 foizdan ortiq farq qilmasa.

82

Qurilish maydonchasining seysmikligi 9 ball yoki undan yuqori boʻlganda va gruntlar seysmiklik xossalari boʻyicha III toifaga mansub boʻlganda, antiseysmik choklar bino yoki inshootning mustaqil boʻlmalarini butun balandligi boʻyicha, shu jumladan poydevorlar sathida ham ajratishi lozim.

83

Bir qavatli karkasli binolarda antiseysmik chok harorat va (yoki) choʻkish choki bilan ustma-ust tushmaganda poydevorlarda antiseysmik chokni nazarda tutmaslikka yoʻl qoʻyiladi.

84

Qurilish maydonchasining seysmikligi 8 ball va undan yuqori boʻlganda, yonma-yon joylashgan boʻlmalarning yuk koʻtaruvchi konstruksiyalariga tayangan erkin yotqizilgan oraliq yopma konstruksiyalari orqali antiseysmik choklarni yopishga yoʻl qoʻyilmaydi.

85

Antiseysmik choklar oʻzaro mustaqil ishlaydigan qoʻsh devorlar, qoʻsh ramalar yoki rama va devorlarni barpo etish orqali hosil qilinadi.

Chizma
86

Antiseysmik chok kengligi ushbu SHNQning 37-bandiga muvofiq aniqlanadigan, yonma-yon joylashgan ikki boʻlmaning maksimal gorizontal koʻchishlari yigʻindisidan, shuningdek belgilangan eng kam qiymatdan kam boʻlmasligi lozim.

Bunda antiseysmik chokning eng kam kengligi balandligi 5 m gacha boʻlgan binolar uchun 30 mm deb qabul qilinadi. Bino balandligining har bir keyingi 5 m qismi uchun chok kengligi 20 mm ga oshiriladi.

Chizma va 3D
87

Poydevorlarni ajratib turuvchi antiseysmik choklarning kengligini (qoziq poydevorlar bundan mustasno) 10 mm etib qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.

Chizma
88

Odamlarning doimiy yashashi yoki uzoq vaqt boʻlishi uchun moʻljallangan xonalar ichida antiseysmik choklarni joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Chizma va 3D
89

Binolarning yuqori qavatlarini past bikirlikka ega qilib loyihalashga yoʻl qoʻyilmaydi.

Binoning yuqori qavatida keng ravoqli zal turidagi xonalar loyihalanganda, yuqori qavatning gorizontal bikirligi bevosita pastki qavat gorizontal bikirligining 70 foizidan kam boʻlmasligi lozim.

90

Bir qavatli karkasli bino tarhi chegarasida quriladigan inshootlar, qoida tariqasida, bino ustunlari va tom yopmalaridan antiseysmik choklar bilan ajratilgan konstruksiyalarda bajarilishi kerak.

91

Toʻldiruvchi devorlari va antiseysmik choklarning konstruksiyalari zilzila paytida bino boʻlmasining ikki yoʻnalishida oʻzaro gorizontal koʻchishiga toʻsqinlik qilmasligi kerak.

92

Zinapoya kataklari va liftlarning soni hamda joylashuvi mazkur SHNQning tegishli boblari, shuningdek SHNQ 2.01.02-04 talablariga muvofiq belgilanishi lozim.

Qavatlari soni uchta va undan ortiq yoki balandligi 10 m va undan ortiq boʻlgan binolarning har bir boʻlmasida kamida bitta zinapoya katagi nazarda tutilishi lozim.

Chizma
93

Seysmikligi 8 ball va undan yuqori boʻlgan hududlarda balandligi ikki qavatdan yoki 6 m dan ortiq binolarda zinapoya kataklarini bino tashqi devoriga tutashtirib yoki alohida turuvchi inshoot sifatida loyihalashga yoʻl qoʻyilmaydi.

Chizma va 3D
94

Odamlarning doimiy boʻlishi nazarda tutilmagan bino boʻlmalarida, agar yongʻin xavfsizligi, texnologik xavfsizlik va foydalanish talablari boʻyicha zinapoya katagi yoki boshqa xavfsiz evakuatsiya chiqishi talab etilmasa, zinapoya katagini loyihalash talab etilmaydi.

95

Zinapoya katagi va lift shaxtasini, odatda, bino (boʻlma) tarhi chegarasida joylashtirish lozim.

Chizma va 3D
96

Rekonstruksiya qilinadigan bino yoki boʻlma tarhi doirasida zinapoya katagi mavjud boʻlganda mazkur SHNQning 93 — 95-bandlaridagi cheklovlar hisobga olingan holda, qoʻshimcha zinapoya katagi yoki lift shaxtasini bino tarhidan tashqarida joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

Bunda ular bino bilan hisob-kitoblar asosida tanlanadigan egiluvchan yoki bikir bogʻlanishlar orqali konstruktiv bogʻlanishi lozim. Bikir bogʻlanishlar binoning yagona fazoviy hisoblash modelida hisobga olinadi, egiluvchan bogʻlanishlar esa hisobiy oʻzaro koʻchishlarga toʻsqinlik qilmasligi kerak.

Ushbu konstruktiv yechimlar hisoblashda va konstruktiv yechimlarni ishlab chiqishda hisobga olinishi lozim.

97

Zina marshlari va maydonchalarini oʻrnatishda zilzila taʼsirida birikmalarda hosil boʻladigan choʻzuvchi va siljish zoʻriqishlarini qabul qiladigan bogʻlovchi elementlar nazarda tutilishi lozim.

Ushbu bogʻlovchi elementlar mazkur SHNQning 5-bobi talablariga muvofiq mahalliy seysmik taʼsirlarga hisoblanishi hamda zina marshlari va maydonchalarining siljishi yoki qulab tushishining oldini olishi kerak.

3D
98

Evakuatsiya yoʻllari tarkibidagi gorizontal yoʻlaklar turar joy va xizmat koʻrsatish xonalaridan zinapoya katagiga toʻgʻridan-toʻgʻri yoki yoʻlak (koridor) boʻylab harakat yoʻnalishini koʻpi bilan bir marta burish orqali chiqishni taʼminlashi lozim.

99

Zilzilaviy hududlarda quriladigan bino va inshootlar asosini loyihalash SHNQ 2.02.01-24 va SHNQ 2.02.03-21 talablariga muvofiq bajarilishi lozim.

100

Tasmasimon yigʻma poydevorlar ustidan B7,5 sinfdagi sement-qum qorishmasidan tayyorlanadigan, qalinligi kamida 40 mm boʻlgan armaturalangan qatlam nazarda tutilishi lozim.

Mazkur qatlam poydevor lentasi boʻylab joylashtiriladigan, diametri 10 mm boʻlgan boʻylama armatura sterjenlari bilan quyidagicha armaturalanadi:

7 ball boʻlganda — kamida 3 ta;

8 ball boʻlganda — kamida 4 ta;

9 ball boʻlganda — kamida 6 ta.

Boʻylama sterjenlar har 300-400 mm da Ø6 mm li koʻndalang sterjenlar bilan birlashtirilishi kerak.

Chizma va 3D
101

Seysmikligi >9 balli hududlarda tasmasimon poydevorlar, qoida tariqasida, yaxlit temirbetondan barpo etiladi. Poydevorning ostki qismi poydevor lentasi boʻylab joylashtiriladigan diametri 12 mm boʻlgan kamida 6 ta boʻylama armatura sterjeni bilan armaturalanishi lozim.

Tasmasimon yigʻma poydevorlarni qalinligi kamida 100 mm boʻlgan yaxlit temirbeton plita ustiga oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi. Ushbu plita diametri 12 mm boʻlgan kamida 6 ta boʻylama armatura sterjeni bilan armaturalanishi lozim.

Yigʻma poydevorlar ustidan B7,5 sinfdagi sement-qum qorishmasidan qalinligi kamida 40 mm boʻlgan, diametri 12 mm li kamida 6 ta boʻylama sterjen bilan armaturalangan qatlam nazarda tutilishi kerak.

Armatura sterjenlarining sinfi, joylashish sxemasi, himoya qatlami va birikmalar SHNQ 2.03.01-24 boʻyicha loyihada aniq belgilanishi lozim.

Chizma va 3D
102

Tasmasimon poydevorlarning qoʻyilish chuqurligi xuddi noseysmik hududlardagi kabi qabul qilinadi.

Bino poydevorlari bir sathda joylashtirilishi kerak.

Sathi har xil boʻlsa, bir qismdan ikkinchi qismga oʻtish balandligi 60 cm gacha va qiyaligi 1:2 dan oshmagan zinalar hosil qilish orqali amalga oshiriladi.

Chizma va 3D
103

Yertoʻla devorlari yigʻma panellardan barpo etilib, tasmasimon poydevorlar bilan konstruktiv jihatdan ishonchli bogʻlangan boʻlsa, armaturalangan qorishma qatlamini nazarda tutmaslikka yoʻl qoʻyiladi.

104

Bino va inshootlarning seysmik taʼsirlar ostida agʻdarilishga qarshi umumiy barqarorligi yuklarning maxsus hisobiy birikmasi boʻyicha tekshirilishi lozim.

Agʻdarilishga qarshi barqarorlikni tekshirishda gorizontal va vertikal seysmik taʼsirlar, shuningdek bino yoki inshootga taʼsir etuvchi boshqa hisobiy yuklar birgalikda hisobga olinadi. Bunda tiklovchi momentlar yigʻindisi agʻdaruvchi momentlar yigʻindisidan kam boʻlmasligi kerak.

∑Mtik≥∑Magʼd,(16)

bu yerda:

∑Mtik — bino yoki inshootni agʻdarilishdan saqlovchi hisobiy tiklovchi momentlar yigʻindisi;

∑Magʼd — hisobiy seysmik va boshqa taʼsirlar natijasida hosil boʻladigan agʻdaruvchi momentlar yigʻindisi.

Atrofi yer usti inshootlari bilan qurshab olinmagan koʻp qavatli binolarning yer osti qismi agʻdarilishga qarshi turgʻunligini oshirish maqsadida uni yondosh binolarning konstruksiyalari bilan konstruktiv jihatdan birlashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

Chizma
105

9 qavatdan baland binolarda poydevor tovonini qoʻyish chuqurligi yerning loyihaviy sathiga nisbatan bino yer usti qismi balandligining kamida 10 foiziga teng qilib qabul qilinishi lozim.

Mazkur chuqurlikni kamaytirishga yoʻl qoʻyiladi, bunda ∑Mtik/∑Magʼd≥ 1,5 shart bajarilishi lozim.

Chizma
106

Yirik bloklardan barpo etiladigan poydevorlar va yertoʻla devorlarining har bir qatorida, shuningdek burchaklari va kesishish joylarida bloklar uzunligining kamida uchdan bir qismiga teng boʻlgan bogʻlanish taʼminlanishi lozim.

Bunda poydevor bloklari uzluksiz tasma shaklida joylashtirilishi kerak.

Chizma va 3D
107

Seysmikligi 7, 8 va 9 ball boʻlgan maydonchalarda barpo etiladigan binolarda yertoʻla devorlarining burchaklari va kesishish joylaridagi gorizontal choklar boʻylab 2 m uzunlikda armatura toʻrlari joylashtirilishi lozim.

Bunda boʻylama armaturaning umumiy kesim yuzasi mos ravishda 1,0, 1,5 va 2,0 cm² dan kam boʻlmasligi kerak.

Toʻrlarning balandlik boʻyicha qadami 1 m dan oshmasligi lozim.

Antiseysmik kamarlar (seysmopoyas) mos ravishda diametri 12, 14 va 16 mm dan kam boʻlmagan 4 dona boʻylama sterjenlar bilan armaturalanishi zarur.

Chizma va 3D
108

Bloklar orasidagi choklarni toʻldirish uchun sinfi B7,5 dan kam boʻlmagan qorishma qoʻllanilishi lozim.

109

Seysmikligi 7 va 8 ball boʻlgan maydonchalarda joylashgan, qavatlari soni uchtadan oshmagan binolarning yertoʻla devorlarini terishda boʻshliqligi 25 foizgacha boʻlgan bloklarni qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

110

Seysmikligi 7 ball boʻlgan maydonchalarda barpo etiladigan, balandligi uch qavatdan oshmagan binolarda harsangtoshli betondan poydevorlar va yertoʻla devorlarini qurishga yoʻl qoʻyiladi.

111

Binolarning gidroizolyatsiya qatlami qalinligi kamida 30 mm boʻlgan sement qorishmasidan boʻlishi lozim.

112

Boʻlma chegarasida orayopma va tomyopma konstruksiyalari gorizontal va vertikal tekisliklarda yetarli darajada bikir hamda mustahkam boʻlishi, gorizontal zoʻriqishlarni uzatishni taʼminlaydigan tarzda vertikal elementlar bilan ishonchli bogʻlanishi, shuningdek vertikal va gorizontal konstruksiyalarning seysmik taʼsirlar ostida birgalikda ishlashini taʼminlashi lozim.

113

Yigʻma temirbetonli orayopma va tom yopmalarning bikirligi va mustahkamligi quyidagicha taʼminlanadi:

plitalar (panellar) orasidagi choklarni sement-qumli qorishma bilan toʻldirish orqali;

plitalar orasidagi choklarda vujudga keladigan zoʻriqishlarni qabul qila oladigan bogʻlamlar (boʻylama qirralari boʻylab qirqilishni va plitalarning notekis yuklanishi tufayli vertikal qirqilishni qabul qilishi uchun boʻylama oʻqlar boʻylab plitalarni oʻzaro birlashtiradigan) qoʻyilishi orqali;

bir-biriga nisbatan oralarini ochib oʻrnatilgan orayopma plitalarining orasini yaxlit temirbeton bilan toʻldirish orqali;

orayopma ustidan yaxlit temirbetondan qatlam hosil qilish yoʻli bilan;

katakchadagi chetki plitalarni boʻylama oʻq boʻylab devorlarga yoki antiseysmik kamarlarga bogʻlash orqali;

eguvchi moment va qirquvchi kuchlarni devorga qistirib mahkamlash hisobidan plitaning chetki qisqa tomoni boʻyicha qabul qilinishini taʼminlash orqali.

114

Ushbu SHNQning 113-bandida nazarda tutilgan usullar qoʻllanilganda, orayopma plitalarining konstruktiv yechimlari ularga taʼsir etuvchi barcha zoʻriqishlarni qabul qilishni taʼminlashi lozim.

115

Ravogʻi 6,5 m gacha boʻlgan yogʻoch yoki metall progonlarning tosh-gʻisht devorlarga tayanish uzunligi kamida 120 mm, ravogʻi 6,5 m dan katta boʻlgan progonlarniki esa kamida 150 mm boʻlishi lozim.

Chizma
116

Tomyopma konstruksiyalarining yogʻoch toʻsinlari antiseysmik kamarlarga ankerlanishi va ularning ustiga diagonal toʻshama yotqizilishi lozim.

117

Olinmaydigan qolip sifatida profillangan poʻlat toʻshamalardan foydalanib yaxlit temirbeton orayopma qurilganda, yaxlit orayopmaning quyi tayanch konstruksiyalari, jumladan seysmik kamarlar bilan ishonchli bogʻlanishi taʼminlanishi lozim.

Gorizontal zoʻriqishlarni faqat profillangan toʻshamaning har bir toʻlqinida oʻrnatiladigan oʻz-oʻzidan burovchi vintlar yordamida uzatishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Profillangan toʻshamaning tayanish uzunligi kamida 80 mm boʻlishi zarur.

Chizma
118

Orayopma plitalarining tayanish uzunligi yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarning turiga qarab quyidagi qiymatlardan kam boʻlmasligi lozim:

tosh-gʻisht devorlarda — 120 mm dan;

plita kontur boʻyicha tayanganda — 60 mm dan;

plita toʻsin sxemasi boʻyicha tayanganda — 70 mm dan;

beton bloklardan tiklangan devorlarda — 100 mm dan;

yigʻma temirbeton va metall rigellar uchun — 80 mm dan;

yaxlit temirbeton devorlar (diafragma) uchun — 70 mm dan.

Chizma
119

Zinapoya maydonchalari devorlarga ankerlanishi lozim. Tosh-gʻisht devorli binolarda zinapoya maydonchalari devor terimiga kamida 250 mm chuqurlikda kiritilishi kerak.

Zina marshlari, kosourlar yoki yigʻma marshlar zinapoya maydonchalariga, shuningdek oʻzaro payvandlash orqali biriktirilishi lozim.

Chizma va 3D
120

Tosh terimiga konsol usulida kiritib mahkamlangan zinapoyalarni barpo etishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Chizma
121

Orayopma va tomyopma elementlarini vertikal yuk koʻtaruvchi elementlar bilan bogʻlaydigan bogʻlamlarning kesimi ishqalanish hamda yopishish kuchlari hisobga olingan holda, ushbu SHNQning 64 va 65-bandlariga muvofiq aniqlanadigan gorizontal zoʻriqishlarni qabul qilish shartidan kelib chiqib belgilanishi lozim.

122

Toʻsin sxemasi boʻyicha tayanadigan yigʻma orayopma va tom yopma plitalarning uzunligi boʻylab yon qirralari oʻyiq (shponka)lardan, konturi boʻylab tayanadigan plitalar esa butun perimetri boʻylab oʻyiqlardan iborat boʻlishi kerak.

Plitalarni antiseysmik kamarlar, karkas yoki devor elementlari bilan bogʻlash uchun ularda chiqarib qoldirilgan armatura sterjenlari yoki biriktiruvchi detallar (vipusk) nazarda tutilishi lozim.

123

Yon tomonlarida hisobiy oʻyiqlar boʻlmagan va chetlarida antiseysmik kamarlarga ankerlash uchun armatura sterjenlari chiqarib qoldirilmagan orayopma plitalaridan yoki panellaridan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Bunday plitalarni qalinligi 100 mm dan kam boʻlmagan va ikki tomonlama armaturalangan yaxlit temirbeton plitalar uchun yechilmaydigan qolip sifatida qoʻllanilishiga yoʻl qoʻyiladi.

Bunda plitalar bir-biriga nisbatan 150 mm dan kam boʻlmagan masofaga (boʻylama qirralari boʻyicha) orani ochib oʻrnatiladi.

Plitalar orasidagi yaxlit uchastkalar fazoviy armatura karkaslari bilan qurilmalanishi, tayanchlarda antiseysmik kamar va yaxlit plitalarning armaturalari bilan bogʻlanishi kerak.

Orayopmaning yaxlit uchastkalari V25 sinfdan kam boʻlmagan betondan tayyorlanishi lozim.

Chizma
124

Mazkur SHNQning 165-bandi talablari hisobga olingan holda yigʻma temirbeton plitali orayopmalar uchun quyidagi konstruktiv yechimlardan biri qabul qilinishi lozim:

a) birinchi yechim:

plitalar orasidagi choklar sementli yoki polimer-sementli qorishma bilan yoki V7,5 sinfdan past boʻlmagan mayda donali beton bilan toʻldiriladi;

plitalar antiseysmik kamar yoki temirbeton bogʻlamlarga mahkamlanadi;

koʻp boʻshliqli plitalarning toʻgʻri burchak kesimli rigellarga tayanish sathida temirbeton bogʻlamlar hosil qilinadi, ushbu bogʻlamlar oraliq ramalar boʻylab yassi karkaslar bilan, chetki qator ramalari boʻylab fazoviy karkaslar bilan qurilmalanadi;

koʻp boʻshliqli plitalar rigellar ustidan oʻrnatilganda, tayanchlarda vertikal armatura sterjenlari chiqarib qoldirilishi kerak;

bogʻlagich vazifasini bajaradigan ushbu sterjenlar diametri 16 mm dan kam va qadami 400 mm dan katta boʻlmasligi yoki rigel uzunligining har bir metriga mos armatura kesimi yuzasi 5 cm2 dan kam boʻlmasligi lozim;

b) ikkinchi yechim:

orayopma plitalari bir-biriga nisbatan 120 mm dan kam boʻlmagan masofaga siljitib joylashtiriladi;

plitalar orasiga diametri 10 mm dan kam boʻlmagan 4 dona boʻylama armatura sterjen hamda diametri 6 mm dan kam boʻlmagan va qadami 200 mm dan koʻp boʻlmagan koʻndalang sterjenlardan tayyorlangan karkaslar oʻrnatiladi;

karkaslar antiseysmik kamarlarga yoki temirbeton bogʻlamlarga ankerlanadi;

yaxlit uchastkalar uchun V15 dan past boʻlmagan mayda donali beton ishlatiladi;

d) uchinchi yechim:

plitani ankerlash va uni yaxlitlashning konstruktiv yechimi ushbu bandning b kichik bandida keltirilgan yechim bilan bir xil, biroq, qoʻshimcha ravishda orayopma ustidan 50 mm qalinlikda sinfi V15 dan kam boʻlmagan mayda donali beton va diametri 3-4 mm katak oʻlchamlari 250 mm dan oshmagan sim toʻrlar bilan armaturalangan qatlam hosil qilinadi.

Chizma
125

Toʻsinlari orasiga yigʻma elementlar (vkladish) oʻrnatilgan kombinatsiyalangan orayopma ustida qalinligi kamida 40 mm boʻlgan, sinfi B15 dan past boʻlmagan beton qatlami hosil qilinishi lozim.

Mazkur qatlam diametri 3 mm boʻlgan Vr-I sinfli simdan tayyorlangan, kataklarining oʻlchami 300 mm dan oshmaydigan toʻrlar bilan armaturalanishi kerak.

Chizma
126

Karkasli bir qavatli sanoat binolarida tomyopma diskining yaxlitligi quyidagi usullar orqali taʼminlanishi lozim:

qovurgʻali plitalarni stropil konstruksiyalarining biriktiruvchi detallariga payvandlash;

koʻndalang choklar bilan kesishadigan joylarda plitalar orasidagi boʻylama choklarga armatura karkaslarini oʻrnatish;

plitalar oraligʻini qorishma yoki sinfi B15 dan past boʻlmagan mayda donali beton bilan toʻldirish hamda shponkalar hosil qilish;

yondosh plitalarni yuqori sirti boʻylab oʻzaro biriktirish.

127

Seysmikligi 7 — 9 va undan yuqori ball boʻlgan hududlarda, mazkur SHNQning 165-bandi talablari hisobga olingan holda, ushbu SHNQning 124-bandida nazarda tutilgan orayopmalarning 1, 2 va 3-turdagi konstruktiv yechimlarini mos ravishda qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi. Kombinatsiyalangan turdagi orayopmalardan faqat seysmikligi 7 ball boʻlgan hududlarda foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

Chizma
128

Yigʻma konstruksiyalarning tutashish joylarida boltli birikmalardan yoki kengaytirilgan yaxlit uchastkalarda biriktiriladigan elementlardan chiqarib qoldirilgan sterjenlarni ankerlash orqali bajariladigan payvandsiz birikmalardan foydalanilishi lozim. Yaxlit betonning mustahkamlik boʻyicha sinfi yigʻma elementlar betonining mustahkamlik boʻyicha sinfidan kamida bir pogʻona yuqori boʻlishi kerak.

129

Tutashish joylarida taʼsir etuvchi zoʻriqishlarni faqat ishqalanish kuchlari hisobiga qabul qilishga yoʻl qoʻyilmaydi.

130

Loyihada nazarda tutilgan muhandislik jihozlari binoning yuk koʻtaruvchi konstruksiyalari zilzilabardoshligini pasaytirmasligi, yongʻinga qarshi va suv bosishining oldini olish chora-tadbirlariga, shuningdek qabul qilingan hisobiy sxemaga salbiy taʼsir koʻrsatmasligi lozim.

131

Muhandislik jihozlarining elementlari va ularning birikishlarini loyihalashda hisobiy seysmik yuklamalar taʼsirida hosil boʻladigan zoʻriqishlarning yoʻl qoʻyiladigan qiymatlardan oshmasligini hamda ularning taʼmirbopligini taʼminlaydigan texnik yechimlar qabul qilinishi lozim.

132

Yuk koʻtarmaydigan elementlar va ularning yuk koʻtaruvchi konstruksiyalar bilan birikish tugunlari bino hamda inshootlarning zilzilabardoshligini pasaytirmasligi, shuningdek qabul qilingan hisobiy sxemani oʻzgartirmasligi kerak.

133

Hisobiy jadallikdagi zilziladan soʻng yuk koʻtarmaydigan konstruksiyalar va ularning elementlari taʼmirbop holatda boʻlishi lozim.

2-§. Karkasli binolar

134

Karkasli binolarda seysmik yuklamalarni qabul qilish uchun quyidagi konstruktiv tizimlarni qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi:

oʻylama va koʻndalang yoʻnalishlarda vertikal, gorizontal va seysmik yuklamalarni qabul qiladigan, rama tugunlari bikir boʻlgan fazoviy karkas;

toʻldiruvchi devorlari seysmik yuklamalarning bir qismini qabul qiladigan fazoviy karkas;

toʻldiruvchi devorlari seysmik yuklamalarni qabul qilishga moʻljallanmagan fazoviy karkas;

ikki oʻzaro perpendikulyar yoʻnalishda vertikal bogʻlamlar va bikirlik diafragmalariga ega fazoviy karkas. Bunda vertikal yuklamalar, odatda, karkasga, gorizontal seysmik yuklamalar esa asosan diafragmalar va bogʻlamlarga, qisman ramalarga uzatiladi;

seysmik yuklamalarni qabul qiluvchi bikirlik yadrosiga ega fazoviy karkas. Bunda vertikal yuklamalar, odatda, karkas tomonidan qabul qilinadi.

135

Qavatlararo yopmalar, odatda, yaxlit temirbetondan qurilishi, bikirlik yadrosi bilan ishonchli bogʻlanishi hamda bino konstruktiv tizimining birgalikda ishlashini taʼminlashi lozim.

136

Rigelsiz-bogʻlamli karkaslarni barcha gorizontal seysmik yuklamalar bikir devorlar, bikirlik yadrolari va diafragmalar tomonidan qabul qilinishi sharti bilan seysmikligi 7 — 9 ball boʻlgan hududlarda qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

Bunda oʻzaro perpendikulyar yoʻnalishlarda ustunlar oʻqlari boʻylab kuchaytirilgan armaturalash zonalari, shu jumladan bikir armaturani qoʻllash nazarda tutilishi lozim. Bino perimetri boʻylab chetki ustunlar oʻqlarida rigellar joylashtirilishi, ustunlar atrofida esa orayopmalarning tayanch zonalari (kapitellar) hosil qilinishi kerak.

Orayopmalarning tayanch zonalari ustunlarning orayopma diskiga bikir mahkamlanishini taʼminlashi hamda ustunlar bilan tutashish tugunlarida yuzaga keladigan barcha hisobiy yuklamalar birikmalaridan hosil boʻladigan zoʻriqishlar va kuchlanishlarni qabul qilishi lozim.

Ustunlarning koʻndalang kesimi 50 × 50 cm dan kam boʻlmasligi, seysmikligi 9 ball boʻlgan hududlarda esa birinchi qavat ustunlari bikir armatura bilan armaturalanishi zarur.

Chizma va 3D
137

Bir qavatli binolarning karkaslarini quyidagi konstruktiv sxemalar boʻyicha loyihalashga yoʻl qoʻyiladi:

bir yoʻnalishda ramali karkas, ikkinchi yoʻnalishda esa bogʻlamli sxema qabul qilingan aralash (kombinatsiyalangan) sxema boʻyicha;

ustunlari poydevorlarga bikir mahkamlangan, stropil yoki ravoq konstruksiyalari bilan esa sharnirli yoki bikir biriktirilgan sxema boʻyicha;

ustunlari poydevorlarga sharnirli mahkamlangan fazoviy rama konstruksiyalari koʻrinishida.

138

Boʻylama yoʻnalishdagi karkaslar ustunlar orasiga bogʻlamlar oʻrnatish orqali loyihalanishi lozim. Tomyopma diskining bikirligi fermalar va toʻsinlar orasida gorizontal hamda vertikal bogʻlamlarni oʻrnatish, shuningdek tomyopma plitalarini va profillangan toʻshamalarni ravoq konstruksiyalariga ishonchli mahkamlash orqali taʼminlanishi kerak.

139

Karkasli binolarning konstruktiv sxemasini tanlashda birinchi navbatda, karkasning gorizontal element (rigel, toʻsin) larida plastik zonalar hosil boʻladigan sxemalardan foydalaniladi.

140

Seysmikligi 7 balli hududlarda binoning tashqi devorlari yuk koʻtaruvchi tosh-gʻisht, yigʻma yoki yaxlit temirbeton konstruksiyalardan, ichki konstruksiyalari — bikir tugunli karkasdan tashkil topgan toʻliqsiz karkaslarni qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

Kam qavatli binolarda rigellar ustunlariga sharnirli tayangan, poydevorlarga qistirib mahkamlangan karkaslarni qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

141

Gorizontal seysmik yuklarni qabul qiluvchi diafragmalar, bogʻlamlar va bikirlik yadrolari binoning butun balandligi boʻyicha uzluksiz boʻlishi, ortogonal yoʻnalishda binoning ogʻirlik markaziga nisbatan, odatda, bir tekis va simmetrik joylashishi zarur.

Chizma va 3D
142

Bino balandligi boʻyicha bikirligi kamayib boruvchi diafragmalarni (diafragma qalinligini kamaytirish yoki yuqori qavatlarda uning sonini qisqartirish hisobidan) joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

3D
143

Boʻylama va koʻndalang yoʻnalishdagi bikirlik diafragmalarini fazoviy tizimga birlashtirib loyihalashga tavsiya etiladi.

144

Karkasli binolarda bikirlik yadrolari, odatda, binoning markaziy oʻqlariga nisbatan simmetrik joylashtirilishi lozim.

Chizma va 3D
145

Texnik qavat sathida bikirlik diafragmalarini oʻrnatmaslikka yoʻl qoʻyiladi. Yigʻma bikirlik diafragmalaridan foydalanilganda yuqorida joylashgan bogʻlovchi paneldan tushadigan yukning oraliqdagi yaxlit beton qatlamini chetlab oʻtgan holda bevosita pastki panelga uzatilishi taʼminlanishi lozim.

146

Bikirlik yadrosiga ega bino yoki uning mustaqil hisobiy boʻlmasining uzunligi 24 m dan, seysmikligi 9 balldan yuqori boʻlgan hududlarda esa 18 m dan ortiq boʻlganda, kamida ikkita bikirlik yadrosi nazarda tutilishi lozim.

Chizma va 3D
147

Yigʻma rigellarning ustunlar bilan tutashish tugunlari vutlar, metall yoki temirbeton konsol elementlari bilan jihozlanishi lozim.

Ramaning bikir tugunlari zonasida karkasning yigʻma elementlarini payvandlash orqali tutashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Chizma
148

Rigel va ustundan chiqarilgan armatura sterjenlarini vannali payvandlash usulida tutashtirish joylari ustunning chetki qirralaridan kamida 1,5 h masofada joylashtirilishi lozim. Bunda h — rigelning balandligi.

Chizma
149

Seysmikligi ˃9 ball boʻlgan hududlarda barpo etiladigan uch va undan ortiq qavatli yigʻma karkasli binolarda rigellarni ustunlar bilan konsolsiz tutashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

150

Karkas ramasi tugunlarini mustahkamlikka hisoblashda tugun ustunning chetki qirralarida oʻtadigan rigellarning vertikal kesimlari hamda rigelning yuqori va pastki ishchi armaturalari oʻqlari sathidagi gorizontal kesimlar bilan chegaralangan shartli qisqa qiya element sifatida qabul qilinishi lozim.

Fazoviy rama tugunlarini hisoblashda boʻylama va koʻndalang yoʻnalishlardagi rigellar bir xil koʻndalang kesimga ega boʻlganda ustun va rigellarning oʻzaro kesishishidan hosil boʻladigan shartli qisqa qiya elementning hisobiy eni ustun koʻndalang kesimi kengligining ikki baravariga teng deb qabul qilinadi.

151

Karkasli binolarning tashqi toʻsiq devorlari sifatida, odatda, quyidagi konstruksiyalar qoʻllaniladi:

zilzila taʼsirida karkasning hisobiy deformatsiyalariga toʻsqinlik qilmaydigan yengil osma panellar;

yuk koʻtaruvchi karkas konstruksiyalariga egiluvchan bogʻlanishlar orqali mahkamlangan, oʻz ogʻirligini mustaqil koʻtaruvchi temirbeton yoki tosh-gʻishtli devorlar.

Bunda bunday devorlar ushbu SHNQning 207 — 215-bandlari talablariga muvofiq loyihalanishi lozim.

152

Seysmikligi 9 ballgacha boʻlgan hududlarda seysmik yuklamalarni qabul qilishda ishtirok etadigan yoki ishtirok etmaydigan gʻishtli va toshli toʻldiruvchi devorlardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

Toʻldiruvchi devorlar karkasning seysmik yuklamalarni qabul qilishdagi ishida ishtirok etganda, ular bikirlik diafragmalari sifatida hisoblanishi va loyihalanishi lozim. Bunda toʻldiruvchi devorlar ustunlar oraligʻiga joylashtirilishi hamda ustunlar va rigellar bilan ishonchli bogʻlanishi lozim.

Devorlar, shu jumladan oʻz ogʻirligini mustaqil koʻtaruvchi devorlar, yuk koʻtaruvchi karkas konstruksiyalari bilan ishonchli bogʻlanishi lozim. Issiqlik izolyatsiyasi materiallari devor konstruksiyalariga loyihaviy yechimlarga muvofiq mahkamlanishi kerak.

3D
153

Binoga taʼsir etuvchi gorizontal va vertikal seysmik yuklamalarni qabul qilishda ishtirok etadigan toʻldiruvchi devorli karkaslar quyidagi turlarga ajratiladi:

turdagi karkaslar — karkas konstruksiyalari, odatda, yigʻma-yaxlit yoki yigʻma temirbetondan barpo etilgandan soʻng, har bir qavat doirasida ustunlar orasi toʻldiruvchi devorlar bilan toʻldiriladigan karkaslar;

II turdagi karkaslar — har bir qavat doirasida devor terimi karkasni barpo etish ishlaridan oldin amalga oshiriladigan, ustunlar oʻrnida boʻshliqlar qoldiriladigan va terim qisman yon qolip vazifasini bajaradigan karkaslar. Bunda ustunlar, odatda, yaxlit temirbetondan, rigellar esa yigʻma-yaxlit temirbetondan, ayrim hollarda yaxlit temirbetondan barpo etiladi.

154

I turdagi karkaslarda rigellar osti bilan devor terimining yuqori qismi orasida tirqishlar mavjud boʻlganligi sababli, qavat doirasidagi vertikal yuklamalar, shu jumladan devor terimining xususiy ogʻirligi, faqat karkas konstruksiyalari tomonidan qabul qilinishi lozim. Karkas elementlarining koʻndalang kesimlari ushbu talab hisobga olingan holda belgilanishi lozim.

155

II turdagi karkaslarda toʻldiruvchi devorlar rigellar va ustunlar bilan jips bogʻlanganligi sababli vertikal yuklamalarni qabul qilishda ishtirok etadi. Bunda karkas ustunlari vertikal yuklamalarning hisoblash yoʻli bilan aniqlanadigan qismini qabul qiladi.

156

I va II turdagi karkaslarning hisobiy sxemalari ularning konstruktiv xususiyatlari, toʻldiruvchi devorlarning karkas bilan oʻzaro ishlashi hamda vertikal va seysmik yuklamalarni qabul qilishdagi ishtiroki hisobga olingan holda qabul qilinishi lozim.

157

Karkasning hisobiy ishida ishtirok etmaydigan toʻldiruvchi devorlar uchun tosh, gʻisht, yengillashtirilgan bloklar, shuningdek siqilishdagi mustahkamligi kamida 3,5 MPa (35 kgf/cm2) boʻlgan gʻovakli beton bloklardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

Bunda toʻldiruvchi devorning yuqori qismi bilan rigel orasida kamida 20 mm kenglikda tirqish qoldirilishi lozim. Tirqish elastik material bilan toʻldirilishi hamda zilzila taʼsirida toʻldiruvchi devorning qulashi yoki karkasdan ajralib ketishining oldini oluvchi konstruktiv chora-tadbirlar nazarda tutilishi lozim.

Chizma va 3D
158

Yengil osma panellar yoki profillangan toʻshama elementlarining burchaklarini ustunlarga kamida toʻrtta nuqtada mahkamlashga yoʻl qoʻyiladi.

Koʻrib chiqilayotgan qavat doirasida mahkamlash uzellari mazkur SHNQning 3-formulasiga muvofiq elastik bosqichda aniqlanadigan seysmik kuchning kamida 5 foiziga teng kuch taʼsirida toʻsiq konstruksiyasining ezilishiga yoʻl qoʻymaydigan qilib loyihalanishi lozim.

159

Toʻldiruvchi devorlarning ustuvorligi va mustahkamligi ularning oʻz tekisligidan siljishi yoki agʻdarilishiga qarshi taʼminlanishi lozim. Bunda terimni gorizontal va vertikal yoʻnalishlarda armaturalash, uni ramkalovchi elementlar bilan mustahkamlash hamda karkas konstruksiyalari bilan ishonchli bogʻlash nazarda tutilishi lozim.

160

Seysmikligi 9 balldan yuqori boʻlgan hududlarda karkas toʻldiruvchisi sifatida kuchaytirilmagan tosh-gʻisht terimlaridan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Bunday terimlar gorizontal armaturalar, temirbeton oʻzaklar bilan kuchaytirilishi, shuningdek devorning bir yoki har ikki tomoniga armaturalangan sement-qorishma yoki torkretbeton qatlami yotqizilishi lozim.

161

Seysmikligi 9 ballgacha boʻlgan hududlarda, yuk koʻtaruvchi ustunlar qadami 6 m dan oshmagan hollarda, oʻz ogʻirligini mustaqil koʻtaruvchi devorlar uchun siqilishdagi mustahkamligi kamida 5 MPa (50 kgf/cm2) boʻlgan bloklar, toshlar va gʻishtlardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

Yuk koʻtaruvchi ustunlar qadami 6 m dan ortiq boʻlganda, ular orasiga qadami 6 m dan oshmaydigan qoʻshimcha faxverk ustunlar oʻrnatilishi lozim.

Oʻz ogʻirligini mustaqil koʻtaruvchi tosh-gʻishtli devorlarning erkin balandligi qavat balandligidan oshmasligi lozim. Seysmikligi 7, 8 va 9 ball boʻlgan maydonchalarda, binoning umumiy balandligi mos ravishda 18, 16 va 9 m dan oshmagan holda, bunday devorlarning balandligi mos ravishda 9, 6 va 4,2 m dan oshmasligi kerak.

Chizma
162

Yuk koʻtaruvchi ustunlar qadami 6 m gacha boʻlganda, beton sinfi kamida B7,5 boʻlgan temirbetondan tayyorlangan oʻz ogʻirligini mustaqil koʻtaruvchi devorlardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi. Bunday devorlarning erkin balandligi qavat balandligidan oshmasligi lozim.

Chizma
163

Oʻz ogʻirligini mustaqil koʻtaruvchi devorlar bilan karkas ustunlarining yon sirtlari orasida kamida 20 mm kenglikda tirqish qoldirilishi kerak.

Yopma sathida devorning butun uzunligi boʻylab antiseysmik kamarlar nazarda tutilishi va ular karkas konstruksiyalariga egiluvchan bogʻlamlar orqali mahkamlanishi zarur.

Koʻndalang va boʻylama devorlar kesishgan joylarda devorning butun balandligi boʻylab vertikal choklar nazarda tutilishi lozim.

Chizma
164

Oʻz ogʻirligini mustaqil koʻtaruvchi devorlar va ularning karkas bilan bogʻlanish uzellari devor tekisligiga perpendikulyar yoʻnalishda taʼsir etuvchi mahalliy seysmik yuklamalarga hisoblanishi lozim.

165

Koʻp qavatli bogʻlamli tizimlarda har bir hisobiy yoʻnalish boʻyicha bikirlik diafragmalari soni, shuningdek har bir hisobiy boʻlmadagi bogʻlamlar soni kamida ikkitani tashkil etishi lozim.

Bikirlik diafragmalari simmetrik joylashtirilishi va bitta tekislikda joylashib qolmasligi lozim. Diafragmalar va bogʻlamlar orasidagi masofa hisoblash yoʻli bilan aniqlanadi hamda ushbu SHNQning 124-bandida nazarda tutilgan 1, 2 va 3-konstruktiv yechimlari uchun mos ravishda 12, 15 va 18 m dan oshmasligi lozim.

Chizma va 3D
166

Karkasli binolarda zinapoya kataklari va lift shaxtalari quyidagi konstruktiv yechimlardan biri asosida loyihalanishi lozim:

a) har bir qavat sathida karkasdan ajratilgan va karkasning hisobiy ishida ishtirok etmaydigan bino ichida joylashgan mustaqil konstruksiyalar sifatida;

b) seysmik yuklamalarni qabul qiladigan bikirlik oʻzaklari sifatida.

167

Hisobiy seysmikligi 7 va 8 ball boʻlgan hududlarda barpo etiladigan ikki — besh qavatli karkasli binolarda zinapoya kataklari va lift shaxtalarini bino tarhi chegarasida karkasdan ajratilgan mustaqil boʻlma koʻrinishida loyihalashga yoʻl qoʻyiladi.

Zinapoya kataklarini binodan alohida turuvchi inshoot sifatida barpo etishga yoʻl qoʻyilmaydi.

168

III toifali gruntli maydonchalarda, shuningdek gruntlari I va II toifaga mansub, seysmikligi 9 balldan yuqori boʻlgan maydonchalarda pastki qavatlari karkasli konstruksiyalardan iborat bikir binolarni barpo etishga yoʻl qoʻyilmaydi. Gruntlar toifasi ushbu SHNQning 1-jadvaliga muvofiq qabul qilinishi lozim.

Chizma
169

Maxsus texnik yechimlar qabul qilinganda seysmikligi 7, 8 va 9 ball boʻlgan hududlarda birinchi qavati egiluvchan boʻlgan bikir binolarni loyihalashga yoʻl qoʻyiladi.

Bunda quyidagi tadbirlar birgalikda nazarda tutilishi lozim:

egiluvchan qavatning qisqa tomonlarida bikirlik diafragmalari yoki devor koʻrinishidagi bikir elementlarni joylashtirish;

birinchi qavat ustunlari va rigellarini oddiy armaturaga qoʻshimcha ravishda qattiq armatura bilan kuchaytirish;

birinchi qavat ustidan qalinligi kamida 200 mm boʻlgan yaxlit temirbeton qavatlararo yopma yoki bikir diskni nazarda tutish;

egiluvchan birinchi qavat ustunlarining koʻndalang kesim oʻlchamlarini kamida 500 × 500 mm qilib qabul qilish.

Chizma
170

Toʻqqiz qavatdan yuqori boʻlgan binolarning poydevorlari, odatda, toshloq boʻlmagan gruntlarda oʻrnatilsa, qoziq yoki yaxlit plita koʻrinishida qabul qilinadi.

3-§. Yirik panelli binolar

171

Yirik panelli binolar devor va qavatlararo yopma panellarining oʻzaro ishlashi natijasida seysmik yuklamalarni qabul qiladigan yagona fazoviy tizim sifatida loyihalanishi lozim.

172

Yirik panelli binolarda devor va qavatlararo yopma panellari, odatda, xonalarning rejaviy oʻlchamlariga mos holda tayyorlanishi lozim. Yirik panelli jamoat binolarida toʻsinli qavatlararo yopma plitalardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

173

Seysmikligi >9 balli hududlarda konstruktiv-rejaviy uya chegarasida qavatlararo yopma plitalarini tutashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Binolar kamida qalinligi 16 cm dan kam boʻlmagan bitta ichki yuk koʻtaruvchi devorga ega boʻlishi zarur.

Chizma
174

Devor va orayopma panellarini oʻzaro biriktirish uchun chiqarib qoldirilgan armatura sterjenlari hamda biriktiruvchi detallar payvandlanishi, vertikal va gorizontal choklar mayda donali beton bilan yaxlitlanishi lozim.

Bunda panellarning perimetri boʻylab chetlarida botiqlar yoki shponka shaklidagi oʻyiqlar nazarda tutilishi kerak.

175

Orayopmalar tashqi devorlarga, shuningdek antiseysmik va harorat choklari devorlariga tayantirilganda, qavatlararo orayopma panellardan chiqarilgan armatura sterjenlari devor panellarining vertikal armaturalari bilan payvandlanishi lozim.

176

Yuk koʻtaruvchi tashqi devor panellarida qoʻllaniladigan yengil betonning siqilishdagi mustahkamlik boʻyicha sinfi:

seysmikligi 7 — 9 ball boʻlgan hududlar uchun kamida B7,5;

seysmikligi >9 balli hududlar uchun kamida B10 boʻlishi lozim.

Ichki devor panellari va qavatlararo orayopma plitalar uchun beton sinfi seysmikligi 7 — 9 ball boʻlgan hududlarda kamida B15, seysmikligi >9 balli hududlarda esa kamida B20 boʻlishi lozim.

177

Devor panellari fazoviy armatura karkaslari yoki payvandlangan armatura toʻrlari bilan armaturalanishi kerak.

Uch qatlamli tashqi devor panellari qoʻllanilganda ichki yuk koʻtaruvchi beton qatlamining qalinligi kamida 100 mm dan kam boʻlmasligi zarur.

Panelning har bir tomonida joylashtiriladigan vertikal va gorizontal armaturalarning kesim yuzasi panel koʻndalang kesimi yuzasining kamida 0,025 foizini tashkil etishi lozim.

Chizma
178

Orayopmalari toʻsinli plitalardan iborat jamoat binolarida devor panellarining yuqori zonalari panellarning vertikal choklarida oʻzaro ulanadigan uzluksiz gorizontal armatura bilan jihozlanishi lozim. Bunda diametri kamida 12 mm boʻlgan ikkita armatura boʻlishi lozim.

179

Panellar birikish joylarining konstruktiv yechimlari hisobiy zoʻriqishlarni qabul qilishni taʼminlashi lozim.

Panellar tutashish joylaridagi metall bogʻlamlarning kesim yuzasi hisoblash yoʻli bilan aniqlanadi. Chokning 1 m uzunligiga toʻgʻri keladigan metall bogʻlamlarning eng kam kesim yuzasi quyidagi 16-jadvalga muvofiq qabul qilinishi lozim.

16-jadval
Seysmiklik, ballarda789>9
Bogʻlamlarning kesim yuzasi, cm2/m0,50,51,01,5
180

Bogʻlamlar uchun qoʻllaniladigan armatura sterjenlarining diametri 10 mm dan kam boʻlmasligi lozim. Seysmikligi >9 balli hududlarda armatura sterjenlarining diametri kamida 12 mm qilib qabul qilinishi lozim.

181

Eshik oʻrinlarining yon qirralari butun balandligi boʻylab vertikal armaturalar bilan jihozlanishi lozim. Vertikal armaturalarning umumiy kesim yuzasi seysmikligi 7, 8, 9 va >9 balli yuqori boʻlgan hududlar uchun mos ravishda kamida 1,0; 1,5; 2,0 va 3,0 cm² boʻlishi lozim.

Chizma
182

Deraza oʻrinlarining yon qirralari mazkur SHNQning 181-bandida belgilangan kesim yuzasiga ega vertikal armaturalar bilan kuchaytirilishi lozim.

Chizma
183

Ichki devor panellarining peremichkalari simmetrik armaturalanishi lozim.

Tashqi devor panellarida deraza osti va deraza usti peremichkalarining birgalikda ishlashi konstruktiv yechimlar orqali taʼminlanganda, ularning tarkibli kesimi simmetrik armaturalanishi lozim.

Deraza osti va deraza usti peremichkalarining birgalikda ishlashi taʼminlanmagan hollarda, ularning har biri alohida simmetrik armaturalanishi lozim.

184

Koʻndalang kuch taʼsirida buzilishi mumkin boʻlgan peremichkalarning koʻndalang kuch boʻyicha yuk koʻtarish qobiliyati eguvchi moment boʻyicha yuk koʻtarish qobiliyatidan kamida 25 foizga yuqori boʻlishi lozim.

Seysmik yuklamalar taʼsirida vertikal yuk koʻtaruvchi elementlarda hosil boʻladigan zoʻriqishlarni tartibga solish va qayta taqsimlash uchun peremichkalardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

4-§. Karkassiz yaxlit binolar

185

Yaxlit betondan barpo etiladigan binolar oʻzaro kesishuvchi devorlardan va yaxlit yoki yigʻma temirbeton qavatlararo yopmalardan iborat konstruktiv tizim asosida, odatda, loyihalanishi lozim.

Toʻsinli sxema boʻyicha ishlaydigan hamda ushbu SHNQning 174-bandi talablariga javob beradigan yigʻma temirbeton plitalardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

186

Yaxlit binolarning ichki yuk koʻtaruvchi devorlari uchun siqilishdagi mustahkamlik boʻyicha sinfi kamida B7,5 va oʻrtacha zichligi kamida D1700 boʻlgan ogʻir yoki yengil beton qoʻllanilishi lozim.

Seysmikligi >9 balli hududlarda ichki yuk koʻtaruvchi devorlar uchun siqilishdagi mustahkamlik boʻyicha sinfi kamida B15 boʻlgan beton qoʻllanilishi lozim.

187

Tashqi devorlarni bir qatlamli yoki koʻp qatlamli qilib, siqilishdagi mustahkamlik boʻyicha sinfi kamida B5 boʻlgan yaxlit betondan, yigʻma panellardan yoki donali materiallardan barpo etishga yoʻl qoʻyiladi.

188

Qavat balandligining devor qalinligiga nisbati 20 dan oshmasligi lozim.

Ikki deraza yoki ikki eshik oʻrni orasidagi devor boʻlagining (prostenka) balandligi uning enidan 2,5-martadan ortiq boʻlmasligi lozim.

Chizma
189

Peremichkalarning qiya kesim boʻyicha yuk koʻtarish qobiliyati normal kesim boʻyicha yuk koʻtarish qobiliyatidan kamida 1,25-marta yuqori boʻlishini taʼminlaydigan konstruktiv yechimlar nazarda tutilishi lozim.

190

Devorlar va ikki deraza oraligʻidagi devorlarni gorizontal va vertikal sterjenlari bir tekis taqsimlangan fazoviy karkaslar bilan armaturalanishi kerak.

191

Deraza va eshik oʻrinlarining perimetri boʻylab ushbu SHNQning 181 va 182-bandlari talablariga muvofiq armaturalar nazarda tutilishi lozim.

Chizma
192

Yigʻma temirbeton qavatlararo yopmalar va tom yopmalar sathida ichki hamda tashqi devorlar boʻylab uzluksiz gorizontal armaturalash nazarda tutilishi lozim.

Uzluksiz armaturaning umumiy koʻndalang kesim yuzasi hisobiy seysmikligi:

7-8 ball boʻlganda — kamida 1 cm²;

9 ball boʻlganda — kamida 2 cm²;

>9 va 9 ballda — kamida 3 cm² qilib qabul qilinishi lozim.

193

Tashqi va ichki devorlarning har bir yuzasi devor koʻndalang kesimi yuzasining kamida 0,025 foizini tashkil etadigan armaturalar bilan jihozlanishi lozim.

194

Oʻzaro perpendikulyar joylashgan devorlar bir vaqtda betonlanmaganda yoki tashqi va ichki devorlar uchun turli materiallar qoʻllanilganda, betonlash qamrovlari chegarasida joylashgan vertikal texnologik choklarda devor balandligi boʻylab bir tekis taqsimlangan shponkalar nazarda tutilishi lozim.

Bunda tutashuvchi elementlardan chiqarilgan gorizontal armatura sterjenlari qoldirilishi kerak.

195

Texnologik choklarda eski va yangi betonning ishonchli birikishini taʼminlash uchun eski beton sirti maxsus ishlov berib tayyorlanishi lozim.

5-§. Tosh-gʻishtli binolar

196

Gʻisht va tosh devorlar terimida vertikal choklarni bogʻlashning bir qatorli (zanjirli) tizimi qoʻllanilishi lozim.

Seysmikligi 7 ball boʻlgan maydonchalarda vertikal choklarni bogʻlashning koʻp qatorli tizimini qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi. Bunda uch qatordan ortiq boʻlmagan boʻylama qatorlardan soʻng bitta koʻndalang qator terilishi kerak.

197

Seysmik hududlarda barpo etiladigan yuk koʻtaruvchi va oʻz ogʻirligini mustaqil koʻtaruvchi devorlarda oʻrta qismi issiqlik izolyatsiyasi qatlamidan iborat boʻlgan yengillashtirilgan terimni qoʻllashga yoʻl qoʻyilmaydi.

198

Yuk koʻtaruvchi gʻisht yoki tosh devorlar, odatda, pishiq gʻisht, sopol toshlar, beton va tabiiy toshlar yoki bloklardan barpo etilishi kerak.

Terim uchun plastifikatorlar hamda gʻisht yoki toshning qorishma bilan yopishishini oshiradigan maxsus qoʻshimchalar qoʻshilgan qorishmalardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

199

Gʻisht yoki tosh devorlarni kuchaytirish zarurati va uning hajmi hisoblash yoʻli bilan aniqlanishi kerak.

200

Hisobiy seysmiklik 9 balldan yuqori boʻlganda, qoʻlda teriladigan devorlar quyidagi usullarning biri bilan kuchaytiriladi:

Hisobiy seysmikligi 9 balldan yuqori boʻlgan hududlarda qoʻlda bajariladigan terimlar quyidagi usullarning biri bilan kuchaytirilishi lozim:

gorizontal armaturalash va temirbeton oʻzaklar oʻrnatish orqali;

gorizontal armaturalash, temirbeton oʻzaklar oʻrnatish hamda devorlar kesishadigan joylarni zichlashtirilgan armatura toʻrlari bilan kuchaytirish orqali;

devorning bir yoki har ikki tomoniga vertikal yoʻnalishda armaturalangan sement-qorishma yoki beton qatlamini yotqizish orqali.

Chizma
201

Hisobiy seysmikligi ˃9 ball boʻlgan hududlarda yuk koʻtaruvchi va oʻz ogʻirligini mustaqil koʻtaruvchi gʻisht yoki tosh devorlarni, shu jumladan armaturalangan yoki temirbeton oʻzaklar bilan kuchaytirilgan terimlarni, manfiy harorat sharoitida qoʻlda bajarishga yoʻl qoʻyilmaydi.

202

Hisobiy seysmikligi 9 balldan past boʻlgan hududlarda qishki sharoitda terimni qoʻlda bajarishga qorishmaning manfiy haroratda qotishini taʼminlovchi qoʻshimchalar qoʻllanilgan holda yoʻl qoʻyiladi.

203

Yuk koʻtaruvchi va oʻz ogʻirligini mustaqil koʻtaruvchi devorlarni terishda, shuningdek karkaslar oraligʻini toʻldirishda quyidagi buyumlar va materiallardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi:

mustahkamlik boʻyicha sinfi kamida B5 boʻlgan pishiq yaxlit gʻishtlar, shuningdek teshiklarining oʻlchami 14 mm gacha va boʻshliqlar hajmi 20 foizdan oshmaydigan kovakli gʻishtlar;

vertikal teshiklarining diametri 14 mm dan katta boʻlmagan, boʻshliqlarining umumiy hajmi 20 foizdan oshmaydigan va mustahkamlik boʻyicha sinfi kamida B7,5 boʻlgan sopol toshlar;

mustahkamlik boʻyicha sinfi kamida B3,5 boʻlgan beton toshlar, yaxlit va kovakli bloklar, shu jumladan oʻrtacha zichligi kamida 1200 kg/m³ boʻlgan yengil beton bloklar;

hisobiy seysmikligi 7 ball boʻlgan maydonchalarda vertikal tirqishlarining kengligi 12 mm gacha yoki teshiklarining diametri 14 mm gacha, boʻshliqlarining umumiy hajmi 20 foizdan oshmaydigan va mustahkamlik boʻyicha sinfi kamida B5 boʻlgan sopol toshlar.

204

Devor terimi mustahkamlik boʻyicha sinfi kamida B3,5 dan past boʻlmagan aralash sementli qorishmada bajarilishi lozim.

205

Kovakli pishiq gʻishtlar va sopol toshlardan bajariladigan terimlarda kovaklarning yoʻnalishi terim toʻshamasi tekisligiga perpendikulyar boʻlishi lozim.

206

Seysmik hududlarda silikat gʻishtidan foydalanishga faqat silikat gʻishti bilan qorishma oʻrtasidagi normal yopishishning kafolatlangan qiymati ushbu SHNQning 208-bandida belgilangan talablarga muvofiq boʻlganda yoʻl qoʻyiladi.

207

Seysmik taʼsirlarga qarshilik koʻrsatish qobiliyatiga koʻra gʻisht va tosh terimlari toifalarga ajratiladi.

208

Ushbu SHNQning 203 — 206-bandlarida nazarda tutilgan materiallardan barpo etilgan gʻisht yoki tosh terimining toifasi bogʻlanmagan kesim boʻyicha markaziy choʻzilishdagi muvaqqat qarshilikning normal yopishishga oid qiymati, asosida aniqlanadi.

qiymati quyidagi chegaralarda boʻlishi lozim:

a) oliy toifali terim uchun:

500 kPa (5 kgf/cm2)(17)

b) I toifali terim uchun:

500 kPa>180kPa (1,8 kgf/cm2)(18)

v) II toifali terim uchun:

180 kPa>120kPa (1,2 kgf/cm2)(19)
209

Bogʻlanmagan kesim boʻyicha markaziy choʻzilishdagi muvaqqat qarshilikning talab etiladigan qiymati loyiha hujjatlarida koʻrsatilishi zarur.

210

Loyihalashda qiymati qurilish maydonchasida oʻtkazilgan sinovlar natijalari asosida belgilanishi lozim.

Bunda gʻisht yoki toshning qorishma bilan yopishishini va qorishmaning mustahkamligini aniqlash uchun oʻtkaziladigan sinov uchastkalarining soni hamda sinov usullari tegishli standartlar talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

211

Bogʻlanmagan kesim boʻyicha markaziy choʻzilishdagi muvaqqat qarshilikning normal yopishishga oid qiymati ni qurilish maydonchasida kamida 120 kPa (1,2 kgf/cm2) ga yetkazish imkoni boʻlmaganda, shu jumladan gʻisht yoki toshning qorishma bilan yopishish mustahkamligini oshiradigan qoʻshimchalar qoʻllanilganda ham bunday gʻisht yoki tosh terimini qoʻllashga yoʻl qoʻyilmaydi.

Chizma
212

Seysmik hududlarda barpo etiladigan binolarda terimning normal yopishish boʻyicha haqiqiy mustahkamligini aniqlash uchun nazorat sinovlari oʻtkazilishi lozim.

Yuk koʻtaruvchi va oʻz ogʻirligini mustaqil koʻtaruvchi gʻishtli devorlar terimi nazorat sinovlaridan oʻtkazilmagan hollarda binolarni barpo etishga yoʻl qoʻyilmaydi.

213

Qurilish jarayonida oʻtkazilgan nazorat sinovlari natijalari gʻisht yoki tosh terimining yopishish boʻyicha mustahkamligi ushbu SHNQda belgilangan eng kam qiymatdan pastligini koʻrsatsa, mustahkamlik pasayishi sabablari aniqlanib, kamchiliklar bartaraf etilguniga qadar qurilish ishlari toʻxtatib turilishi lozim.

Bunda yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarning barpo etilgan terim qismi kuchaytirilishi yoki demontaj qilinishi kerak.

214

Gʻishtli va toshli binolarni loyihalashda gʻisht-tosh ishlarini bajarish loyihasi ishlab chiqilishi lozim. Unda qurilish maydonining tabiiy-iqlimiy sharoitlari hisobga olingan holda qotayotgan terimni parvarishlash boʻyicha chora-tadbirlar nazarda tutilishi zarur.

215

Hisobiy seysmiklik 7 ball va undan past boʻlganda 120 kPa (1,2 kgf/cm2) dan past, biroq 60 kPa (0,6 kgf/cm2) dan yuqori boʻlgan terimni qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi. Bunda binoning balandligi ikki qavatdan baland boʻlmasligi, ikki deraza yoki eshik orasidagi devor eni 0,9 m dan kam boʻlmasligi, deraza va eshik oʻrinlarining eni 2 m dan hamda devor oʻqlari orasidagi masofa 12 m dan oshmasligi lozim.

Chizma
216

Bogʻlangan choklar boʻyicha terimning hisobiy qarshiliklari Rt, Rsq, Rtw qiymatlari SHNQ 2.03.07-21 dan olinadi, bogʻlanmagan choklar boʻyicha esa qurilish maydonida oʻtkazilgan sinov natijalari asosida aniqlangan ga bogʻliq quyidagi 20 — 22-formulalar yordamida hisoblanadi:

Rt=0,45 (20)
Rsq=0,7 (21)
Rtw=0,8 (22)
217

Rt, Rsq, Rtw qiymatlari terimining gʻisht yoki tosh boʻyicha buzilishidagi mos qiymatlardan ortiq boʻlmasligi zarur.

218

Gʻisht yoki toshdan terilgan yuk koʻtaruvchi devorlari armaturalanmagan yoki temirbeton oʻzak bilan devor kuchaytirilmagan boʻlsa, bino qavatining balandligi hisobiy seysmiklik 7, 8, 9 ballarda mos ravishda 5, 4 va 3,5 m dan oshmasligi zarur. Bunda qavat balandligining devor qalinligiga nisbati gʻisht va sunʼiy toshlar uchun 12 dan, tabiiy toshlar uchun 9 dan oshmasligi kerak.

Chizma
219

Terim temirbeton oʻzaklar bilan kuchaytirilganda, qavat balandligi seysmikligi 7, 8 va 9 balli zonalarda mos ravishda 6, 5 va 4,5 m dan, hisobiy seysmikligi >9 balli zonalarda, mos ravishda 3,5 va 3 m dan oshmasligi lozim. Bunda devor balandligining devor qalinligiga nisbati seysmikligi 9 ballgacha va 9 ball boʻlgan zonalarda 15 dan, seysmiklik >9 ball boʻlganda esa 10 dan oshmasligi zarur.

Chizma
220

Qavatlar soni ikki va undan ortiq boʻlgan, devorlari yuk koʻtaruvchi binolarda tashqi boʻylama devorlardan tashqari kamida bitta ichki boʻylama yuk koʻtaruvchi devor nazarda tutilishi zarur.

221

Koʻndalang devorlar yoki ularning oʻrnini bosuvchi ramalar oʻqlari orasidagi masofa hisoblash yoʻli bilan aniqlanishi va 15-jadvalda keltirilgan qiymatlardan oshmasligi kerak.

222

Tosh devorli bino elementlarining oʻlchamlari hisoblash yoʻli bilan aniqlanishi hamda 17-jadvalda belgilangan talablarga muvofiq boʻlishi zarur.

223

Seysmik kuch taʼsir qiladigan yoʻnalishda II toifali terim uchun devorlarning gorizontal kesimlari umumiy yuzasining bino tashqi perimetri boʻyicha aniqlanadigan qavat yuzasiga nisbati foizlarda 18-jadvalda keltirilgan qiymatlardan kam boʻlmasligi lozim.

17-jadval
T/rDevor elementiHisobiy seysmikligiga bogʻliq boʻlgan terim parametri, ballarda
789>9
1.Ikki eshik yoki deraza orasi (eni), kamida, m:
oliy toifadagi terim uchun
I-toifa terimi uchun
II-toifa terimi uchun
0,6
0,77
0,9
0,7
0,9
1,16
0,9
1,16
1,55
1,2
1,55
2,0
2.Deraza va eshik oʻrnining maksimal kengligi, m3,53,02,52,0
3.Ikki deraza yoki eshik orasidagi devor enini deraza yoki eshik oʻrnining kengligiga minimal nisbati0,250,350,51,0
Izohlar:
1) ikki deraza yoki eshik oʻrni orasidagi devor boʻlagi balandligining uning eniga nisbati tosh va gʻisht terimi uchun 2 dan, kompleks konstruksiyali terim uchun esa 3 dan ortiq boʻlganda, bunday devor boʻlagi seysmik yuklamalarga hisoblashda hisobga olinmaydi;
2) kengligi ushbu jadvalning 2-pozitsiyasida koʻrsatilgan eng katta qiymatdan ortiq boʻlgan deraza va eshik oʻrinlari temirbeton elementlar bilan kuchaytirilishi lozim.
18-jadval
Yuk koʻtaruvchi konstruksiyaHisobiy seysmikligiga bogʻliq, II-toifali terim uchun devor gorizontal kesimining umumiy yuzasini devorning qavat yuzasiga nisbati, ballarda
789>9
Gʻisht yoki toshdan terilganda34,56-
Kompleks234,55,5
Izoh. Oliy va I toifali terimlar uchun devorlarning umumiy kesim yuzasini mos ravishda 50 va 25 foizga kamaytirishga yoʻl qoʻyiladi.
224

Plitalar montaj qilinganidan soʻng orayopma va tom yopmalar sathida barcha boʻylama hamda koʻndalang devorlar boʻylab yaxlit temirbetondan yoki yon qirralarida shponkali botiqlari boʻlgan yigʻma-yaxlit temirbetondan uzluksiz armaturalangan antiseysmik kamarlar nazarda tutilishi lozim.

Yuqori qavat antiseysmik kamarlari terim bilan chiqarib qoldirilgan vertikal armatura sterjenlari yoki temirbeton bogʻlamlar orqali bogʻlanishi zarur.

Chizma va 3D
225

Qavatlararo yopmalar yaxlit temirbetondan bajarilib, perimetri boʻylab devorlarga ishonchli mahkamlanganda, qavatlararo yopmalar sathida antiseysmik kamarlarni nazarda tutmaslikka yoʻl qoʻyiladi.

226

Antiseysmik kamarlar (yopmalarning tayanch uchastkalari bilan), odatda, devorning butun qalinligi boʻyicha bajarilishi kerak.

Chizma va 3D
227

Tashqi devorlarning qalinligi 500 mm va undan ortiq boʻlsa, kamar enini 100 — 150 mm ga qisqartirishga yoʻl qoʻyiladi.

Kamar balandligi 150 mm dan kam, beton sinfi V12,5 dan past boʻlmasligi lozim.

Chizma va 3D
228

Hisobiy seysmikligi 7-8 ball boʻlgan hududlarda antiseysmik kamarlarning boʻylama armaturasi kamida 4Ø10, 9 ball boʻlganda kamida 4Ø12, 9 balldan yuqori boʻlganda esa kamida 4Ø14 qilib qabul qilinishi lozim.

Chizma va 3D
229

Devorlar oʻzaro tutashadigan joylarda armatura toʻrlari yotqizilishi lozim. Bunday toʻrlarning uzunligi kamida 1,5 m, boʻylama armaturasining umumiy kesim yuzasi esa kamida 1 cm² boʻlishi kerak.

Armatura toʻrlari terim balandligi boʻylab hisobiy seysmikligi 7-8 ball boʻlgan hududlarda har 700 mm da, ˃9 ball boʻlgan hududlarda esa har 500 mm da joylashtirilishi lozim.

Chizma
230

Devorlar oʻzaro tutashadigan joylarda zich joylashtirilgan armatura toʻrlarini qoʻllash zarurati tugʻilganda, ushbu SHNQning 196 — 200-bandlari talablari hisobga olinishi lozim.

Bunda boʻylama armaturasining umumiy kesim yuzasi kamida 1,5 cm² boʻlgan toʻrlar qoʻllanilishi lozim. Oʻzaro tutashuv zonasi boʻyicha armaturalash foizi kamida 0,15 foizni tashkil etishi lozim.

Terim balandligi boʻyicha bu toʻrlar hisobiy seysmikligi >9 balli hududlarda mos ravishda har 300 va 200 mm masofada qoʻyiladi. Bunda oʻzaro tutashgan zonalarning hajmi boʻyicha armaturalash foizi 0,15 foizdan kam boʻlmasligi lozim.

Chizma
231

Chordoq yopmasidan yuqorida joylashgan balandligi 400 mm dan ortiq boʻlgan devor uchastkalari va ustunlar armaturalanishi hamda antiseysmik kamarlarga ankerlangan temirbeton elementlar oʻzaklar bilan kuchaytirilishi lozim.

Chizma va 3D
232

Gʻishtli ustunlar faqat hisobiy seysmiklik 7 ball boʻlganda qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi. Bunda qorishma mustahkamlik boʻyicha sinfi B3,5 dan past, ustunlar balandligi esa 4 m dan yuqori boʻlmasligi kerak. Ustunlar ikki yoʻnalishda devorlarga ankerlangan toʻsinlar bilan bogʻlanishi lozim.

Chizma
233

Kompleks konstruksiyali binolarda vertikal temirbeton elementlar (oʻzaklar) antiseysmik kamarlarga mahkamlanishi va kamida bir tomonidan ochiq holda bajarilishi kerak.

Oʻzaklar ikki deraza yoki eshik orasidagi devor chetlarida, yaxlit devorlarda esa 5 m dan oshmagan qadam bilan oʻrnatilishi zarur.

Chizma
234

Devorlar oʻzaro tutashadigan joylardagi terim devorlar kesishmasidan har bir tomonga 2 m dan oshmaydigan masofada temirbeton oʻzaklar bilan kuchaytirilishi lozim.

Oʻzaklar uchun qoʻllaniladigan betonning siqilishdagi mustahkamlik boʻyicha sinfi kamida B12,5, terim uchun qoʻllaniladigan qorishmaning sinfi esa kamida B3,5 boʻlishi lozim.

Chizma
235

Terimni vertikal sement-qorishma yoki beton qatlami bilan kuchaytirish devorga mahkamlangan hamda gʻisht terimining gorizontal armaturasi bilan bogʻlangan vertikal armatura toʻrlari boʻyicha bajarilishi lozim.

Bunda qatlam qalinligi 25 mm dan va mustahkamligi 10 MPa (100 kgf/cm2) dan kam boʻlmasligi kerak.

Terimning 1 m2 yon sirtiga mos keluvchi bogʻlamlarning kesim yuzasi 1 cm2 dan kam, seysmikligi >9 balli zonalarda esa 2 cm2 dan kam boʻlmasligi zarur.

Bogʻlamlar orasidagi masofa 500 mm dan oshmasligi lozim.

Chizma
236

Devorlari yuk koʻtaruvchi boʻlgan binolarning katta maydonli doʻkonlar va boshqa xonalarni joylashtirishga moʻljallangan birinchi qavatlari ushbu SHNQning 168 va 169-bandlari talablari hisobga olingan holda temirbeton konstruksiyalardan barpo etilishi lozim.

237

Peremichkalar, odatda, yaxlit temirbetondan bajarilishi, devorning butun qalinligi boʻyicha joylashtirilishi va terimga kamida 350 mm kiritilishi lozim.

Deraza yoki eshik oʻrnining eni 1,5 m gacha boʻlganda peremichkani terimga kamida 250 mm kiritib oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi. Bunda peremichkalar deraza yoki eshik oʻrinlarini kuchaytiruvchi temirbeton elementlar bilan bogʻlanishi kerak.

Seysmik hududlarda brus shaklidagi yigʻma peremichkalarni qoʻllashga yoʻl qoʻyilmaydi.

Chizma va 3D
238

Zinapoya maydonchalari toʻsinlari terimga kamida 250 mm kiritilishi va ankerlanishi lozim.

Chizma
239

Zinapoyalar va yigʻma zina marshlarining kosourlari ishonchli mahkamlanishi, zinapoya maydonchalari bogʻlamlarining qavatlararo yopmalar bilan bogʻlanishi taʼminlanishi lozim.

Konsol koʻrinishidagi zinapoyalarni terimga kiritib barpo etishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Seysmikligi 8-9 ball boʻlgan hududlarda tosh-gʻishtli devorlardan barpo etilgan zinapoya kataklaridagi eshik va deraza oʻrinlari, odatda, temirbeton oʻzaklar bilan kuchaytirilishi zarur.

Chizma
240

Hisobiy seysmikligi ˃9 ball boʻlgan hududlarda gʻisht yoki tosh devorli, yuk koʻtaruvchi kompleks konstruksiyali uch va undan ortiq qavatli binolarda zinapoya kataklaridan binolarning har ikki tomoniga chiqish yoʻllari nazarda tutilishi lozim.

6-§. Hajmiy blokli binolar

241

Binolarning yer osti qismi devorlari, odatda, ogʻir betondan tayyorlanadigan yirik panelli konstruksiyalardan loyihalanishi lozim.

Panellar va ularning birikish joylarining konstruktiv yechimlari ushbu SHNQning 6-bobi, 3-paragrafi talablariga muvofiq qabul qilinishi lozim.

242

Hajmiy bloklardan tiklanadigan binolarda seysmik taʼsirlarni ularning asosiy konstruksiyasi — fazoviy bikirlikka ega boʻlgan hajmiy blok qabul qiladi. Hajmiy bloklar bir butun yaxlit holda loyihalanishi lozim.

Hajmiy bloklardan barpo etiladigan binolarda seysmik taʼsirlar fazoviy bikirlikka ega asosiy konstruksiyalar hajmiy bloklar tomonidan qabul qilinishi lozim.

Hajmiy bloklar bir butun yaxlit element sifatida loyihalanishi lozim. Bloklarning kamida toʻrtta vertikal qovurgʻasida montaj jarayonida bloklar orasida boʻshliq hosil qilish uchun botiqlar nazarda tutilishi lozim.

Blok tom yopma plitalarining tekisligida qurilish maydonchasida payvandlanadigan chiqarib qoldirilgan armatura sterjenlari uchun oʻyiqlar nazarda tutilishi lozim.

243

Vertikal qovurgʻalar hisobga olingan holda hajmiy blok devorining keltirilgan qalinligi kamida 90 mm boʻlishi lozim.

244

Hajmiy bloklar, odatda, oʻrtacha zichligi D1600 dan oshmaydigan yengil betondan loyihalanishi lozim.

Tashqi devor panellari uchun oʻrtacha zichligi D1200 dan oshmaydigan yengil beton qoʻllanilishi kerak.

245

Hajmiy bloklar yuk koʻtaruvchi devorlarning butun uzunligi boʻylab sement-qumli qorishma qatlamiga oʻrnatilishi kerak.

246

Tom yopma sathida bloklarning boʻylama va koʻndalang devorlari ustidan uzluksiz gorizontal armatura sterjenlari oʻrnatilishi kerak.

Bloklarni montaj qilish jarayonida mazkur sterjenlar vertikal kanallar joylashgan zonalarda payvandlanishi lozim.

247

Qurilish maydonida beton bilan toʻldiriladigan vertikal kanallarda bino balandligi boʻyicha uzluksiz armatura joylashtirilishi kerak.

Ushbu armatura miqdori hisob asosida aniqlanadi, biroq 7-8 ballda — 1,5 cm2, 9 ballda — 2,0 cm2, >9 ballda — 2,5 cm2 dan kam boʻlmasligi zarur.

>9 balli zonalarda ushbu sterjenlarning minimal diametri mos ravishda 10 va 12 mm dan kam boʻlmasligi kerak.

248

Tarhda yonma-yon joylashgan bloklar orasida orayopmalar tekisligidagi gorizontal poʻlat bogʻlamlarning umumiy kesim yuzasi (chokning 1 m uzunligida) seysmiklik 7-8 ballda — 0,5 cm2, 9 ballda — 1,0 cm2 va >9 ballda — 1,5 cm2 dan kam boʻlmasligi kerak.

Bogʻlamlar diametri — 10 mm dan, seysmikligi >9 ballda — 12 mm dan kam boʻlmasligi zarur.

249

Peshayvonlar va yozgi xonalar bino hajmi ichiga kiritilgan holda loyihalanishi lozim. Hajmiy bloklarning devorlari peshayvonlar va yozgi xonalarning yon devorlari vazifasini bajarishi lozim.

7-§. Mustahkamligi past devorbop buyumlardan tiklanadigan kam qavatli binolar

250

Ushbu SHNQning 15-jadvali 6-pozitsiyasidagi yuk koʻtaruvchi yoki yuk koʻtarmadigan devorlarni barpo etishda mustahkamligi past devorbop buyumlardan (koʻpikbeton, boʻshliqli gips plitalar, avtoklavsiz gazobeton bloklar) va quyidagi materiallardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi:

tabiiy sharoitda quritilgan yaxlit xom gʻisht, gruntobetonlar, gruntli materiallar, nam holatda teriladigan gruntli bloklar;

fazoviy yogʻoch (choʻpkori) karkaslar orasini toʻldirish uchun ishlatiladigan qorishmada terilgan pishiq yoki xom gʻisht;

yengillashtirilgan temirbeton karkaslar orasini toʻldirish uchun ishlatiladigan qorishmada terilgan pishiq yoki xom gʻisht.

251

Mustahkamligi past devorbop buyumlardan tiklanadigan tashqi devorlarga issiqlik saqlovchi materiallar ishonchli mahkamlanishi lozim.

252

Antiseysmik choklar orasidagi masofa, binoning balandligi va qavatlari soni ushbu SHNQning 15-jadvali 6-pozitsiyasida keltirilgan oʻlchamlardan oshmasligi kerak.

Boʻlmaning bir qavat chegarasidagi devor materiali va konstruksiyasi bir xil qabul qilinishi zarur.

Yuqori qavat devorining ogʻirligi pastki qavat devor ogʻirligidan katta boʻlmasligi lozim.

253

Eni 5 m dan ortiq boʻlgan binolarda yuk koʻtaruvchi devorlarni mustahkamligi past materiallardan tiklansa, kamida bitta ichki boʻylama devor boʻlishi kerak.

Barcha ichki devorlar bino tarhini toʻliq uzluksiz kesib oʻtishi kerak.

Koʻndalang devor oʻqlari orasidagi masofa ushbu SHNQning 15-jadvali 6-pozitsiyasida belgilangan qiymatlardan katta boʻlmasligi lozim.

Chizma
254

Qavat balandligining oʻrta sathida har bir yoʻnalishda deraza yoki eshik oraligʻidagi devorning kesim yigʻindisi devor tashqi perimetri boʻyicha bino yuzasining 4 foizidan kam boʻlmasligi kerak.

Devorlarda qoldiriladigan deraza yoki eshik oʻrinlari orasidagi devor eni 1 m dan kam boʻlmasligi, deraza yoki eshik oʻrinlarining eni esa 1,5 m dan oshmasligi zarur.

Devorda deraza yoki eshik oʻrinlari yogʻoch karkaslar yoki temirbeton oʻzaklar bilan kuchaytirilishi kerak.

Qavat balandligining devor qalinligiga nisbati 9 dan katta boʻlmasligi zarur.

Bino tarhidan devorlarning (siniq chiziqli) turtib chiqishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

Chizma
255

Xom gʻisht yoki boshqa gruntli materiallardan bajarilgan terimning oʻq boʻylab bogʻlanmagan kesimda choʻzilishga boʻlgan muvaqqat qarshiligi 30 kPa (0,3 kg/cm2) dan kam boʻlmasligi zarur.

256

Antiseysmik kamarlar boʻylama va koʻndalang devorlarning butun perimetri boʻylab quyilishi kerak.

Chizma va 3D
257

Yogʻoch (choʻpkori) karkasli binolarda antiseysmik kamar sifatida karkasning barcha ustunlarini oʻzaro birlashtiradigan bogʻlovchi toʻsinlardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

258

Gruntli materiallardan barpo etiladigan binolarda antiseysmik kamarlar sifatida yogʻoch yoki yaxlit temirbetondan foydalanilishiga yoʻl qoʻyiladi.

Kamarlar yopma toʻsinlarning sathida oʻrnatiladi va yopmalarga biriktiriladi.

259

Yogʻochli antiseysmik kamarlarni xodalardan yoki koʻndalang kesimi 100x100 mm boʻlgan ikkita brusdan tayyorlanib, devorning tashqi qirralari boʻylab oʻrnatiladi va bir-biri bilan ostidan har 500 mm dan oshmagan qadamda qoʻyiladigan toʻgʻriburchakli yogʻoch bruslar yordamida biriktiriladi.

Kamarlarning burchaklari bikirlik elementlari bilan kuchaytirilishi lozim.

Chizma
260

Tosh-gʻishtli binolar uchun quyiladigan talablarga muvofiq yaxlit temirbeton kamarlar sinfi V5 dan past boʻlmagan betondan devorning butun kengligida joylashtiriladi.

Devorlardan 0,5 m dan oshmagan qadam bilan terimga 300 mm uzunlikda ankerlangan vertikal armatura chiqarib qoldiriladi.

Devor terimida 1 m qadami bilan oʻlchamlari 140x140 mm, chuqurligi 300 mm dan kam boʻlmagan oʻyiqlar hosil qilinishiga yoʻl qoʻyiladi.

Seysmik kamarlar bilan betonlash jarayonida bu oʻyiqlar 4 dona diametri 5 mm boʻlgan sterjenlar bilan armaturalanib yaxlitlanadi.

Chizma
261

Gruntli materiallardan tiklanadigan devorlarning burchaklari va oʻzaro kesishuv joylari, odatda, korroziyaga qarshi tarkib bilan qoplangan metall toʻrlar bilan kuchaytirilishi kerak.

Bunda boʻylama armaturaning umumiy kesim yuzasi 1 cm2 boʻlgan metall toʻrlar devor balandligi boʻylab 500 mm qadam bilan, kesishish oʻqidan har tomonga 1 m uzunlikda qoʻyiladi.

Hisobiy seysmiklik 7 ball boʻlgan zonalarda tiklanadigan bir qavatli binolar devorlarining kesishadigan joylarini issiq bitum shimdirilgan qamishli qatlam bilan kuchaytirilishiga yoʻl qoʻyiladi.

262

Qoʻshsinch yoki yakkasinchlarning ustunlari kamida 100x100 mm kesimga ega boʻlishi, kamida har 1200 mm masofada oʻrnatilishi va ular xuddi shunday oʻlchamlardagi diagonal xavonlar bilan taʼminlanishi kerak.

Chizma
263

Sinchning vertikal elementlari (ustunlar) koʻndalang kesimi kamida 100x150 mm boʻlgan tagsinch va tepasinch (sarrov)larga biriktiriladi.

Tagsinch bino sokoli bilan diametri 10-12 mm boʻlgan metall bogʻlagichlar yordamida bogʻlanadi.

Eshik va deraza oʻrinlarining tepa qismiga va deraza oʻrinlarining pastki qismiga kesimi 100x100 mm dan kam boʻlmagan gorizontal yogʻoch oʻrnatiladi ustunni sarrov va tagsinchlarga mahkamlash uchun, ustundan chiqarilgan turumlar sarrov va tagsinchlardagi teshiklarga kiritiladi va metall tasma bilan qoplanishi kerak.

Chizma
264

Devorlarni kuchaytiruvchi temirbeton elementlar bikir tugunli rama koʻrinishidagi tizimlarga va yigʻma yoki yaxlit temirbeton orayopmalarga birlashtirish kerak.

Elementlarning konstruksiyalari mazkur SHNQning 6-bobi 2 va 8-paragrafi talablariga javob berishi zarur.

265

Hisobiy seysmiklik 9 ball boʻlgan binoning karkas oraligʻi toʻldiruvchi bilan toʻldirilgach, devorlarning tashqi va ichki tomonidan karkas elementlariga mahkamlangan metall sim toʻrlar bilan qoplanadi, soʻngra sementli qorishma bilan suvoq qilinadi. Toʻrlar uchun diametri 3-4 mm va kataklarining oʻlchamlari 300x300 mm qabul qilinadi.

266

Devorlari mustahkamligi past boʻlgan materiallardan tiklanadigan binolarda qadami 1500 mm dan katta va koʻndalang kesimi 150x200 mm kam boʻlmagan toʻsinlar, shuningdek, toʻsinlarning osti va ustidan joylashtiriladigan diagonal (45° burchak ostida) taxtali toʻshamalardan iborat yogʻoch toʻsinli orayopmalarni qoʻllash maqsadga muvofiq. Orayopma toʻsinlari antiseysmik kamarga yoki devor ustida hosil qilinadigan bogʻlovchi tasmaga bikir bogʻlanishi kerak.

Chizma
267

Devorlar bilan oʻyiq (shponka)li bogʻlangan va atrofi boʻylab tayangan yaxlit yengil betonli orayopmalarni qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

268

Yengil tomlardan foydalanish lozim. Tuproqli tomlarni qoʻllashga yoʻl qoʻyilmaydi.

269

Bino devorlari ostiga tasmasimon poydevorlar oʻrnatilishi kerak.

Poydevor uchun shakli yumaloq chaqilmagan yirik toshlardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

270

Gruntli materiallardan tiklanadigan binolarning yonma-yon joylashgan boʻlmalar poydevorlari turli xil sathlarda joylashganda hamda binoning bir qismi ostida yertoʻla mavjud boʻlganda, binoning chuqur joylashgan qismidan sayoz joylashgan qismiga oʻtish ushbu SHNQning 100 — 105-bandlari talablari boʻyicha bajariladi.

Bunda yonma-yon joylashgan boʻlmalar poydevorlarining tutashadigan qismlari chokdan kamida 1 m masofada bir xil chuqurlikda joylashishi lozim.

271

Mustahkamligi past materiallardan tiklanadigan devorlar uchun ishlatiladigan armatura yoki metall buyumlar korroziyadan himoyalanishi kerak.

8-§. Temirbeton konstruksiyalar

272

Egiluvchi va nomarkaziy siqiluvchi elementlarning normal kesim boʻyicha mustahkamligini hisoblashda betonning siqilish zonasi chegaraviy nisbiy balandligining xususiyatlari ξR SHNQ 2.03.01-24 talablari hisobga olingan holda 0,85 koeffitsiyentga koʻpaytirib qabul qilinishi lozim.

273

Seysmikligi >9 ball yuqori boʻlgan maydonchalarda barpo etiladigan binolarning temirbeton konstruksiyalarini mustahkamlikka hisoblashda SHNQ 2.03.01-24 talablariga muvofiq yoriqlar hosil boʻlishi bilan chegaraviy holat yuzaga keladigan konstruksiyalar uchun yoriqbardoshlik boʻyicha I toifaga mansub konstruksiyalarda, materiallarning hisobiy qarshiliklari 0,75 koeffitsiyentga koʻpaytirib qabul qilinishi lozim.

274

Temirbeton konstruksiyalari elementlarida quyidagi armatura poʻlatlarini qoʻllashga yoʻl qoʻyilmaydi:

uzilishdagi nisbiy uzayishi 2 foizdan kam boʻlgan armatura poʻlatlari;

payvandlash yoki yuqori harorat taʼsiridan keyin uzilishdagi nisbiy uzayishi 2 foizdan kamayadigan armatura poʻlatlari;

payvandlash yoki yuqori harorat taʼsiri natijasida egilishning ruxsat etilgan burchagi kamayadigan armatura poʻlatlari.

275

Seysmikligi ˃9 ball boʻlgan hududlarda quyidagi konstruktiv elementlarni qoʻllashga yoʻl qoʻyilmaydi:

oval, xochsimon, T-simon va trapetsiyasimon koʻndalang kesimli ustunlar;

uzun tomonining qisqa tomoniga nisbati 2 dan ortiq boʻlgan toʻgʻri toʻrtburchak koʻndalang kesimli ustunlar;

boʻshliqli toʻsinlar (rigellar) va ustunlar.

276

Yigʻma temirbeton elementlarning tutashish joylarida kesuvchi kuchlarni egiluvchan armatura orqali uzatishga yoʻl qoʻyilmaydi.

277

Seysmik yuklamalar hisobga olingan yuklamalarning maxsus birikmasiga hisoblanadigan oldindan zoʻriqtirilgan temirbeton konstruksiyalarda aralash armaturalash nazarda tutilishi lozim.

Bunda zoʻriqtiriladigan armatura bilan bir qatorda zoʻriqtirilmaydigan ishchi armaturaning bir qismi, umumiy ishchi armaturaning 25 foizigacha plastik poʻlat sterjenlardan qabul qilinishi lozim.

278

Seysmik taʼsirlar hisobga olingan holda yuklamalarning maxsus birikmasiga oldindan zoʻriqtirilgan temirbeton konstruksiyalarni hisoblashda mustahkamlik sharti boʻyicha aniqlanadigan zoʻriqishlar yoriqlar hosil boʻlishi holatida kesim qabul qila oladigan zoʻriqishlardan kamida 25 foizga katta boʻlishi lozim.

279

Armaturasi beton bilan tishlashib bogʻlanmaydigan temirbeton konstruksiyalardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

280

Seysmikligi 9 ball >9 ball boʻlgan maydonchalarda maxsus ankerlarsiz armatura arqonlarini, shuningdek diametri 28 mm dan ortiq boʻlgan davriy profilli armatura sterjenlarini qoʻllashga yoʻl qoʻyilmaydi.

281

Seysmik kuchlarni qabul qiladigan yuk koʻtaruvchi armaturalanmagan beton elementlardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Toʻsinli konstruksiyalarda boʻylama armaturaning umumiy kesim yuzasi element koʻndalang kesimi yuzasining kamida 0,1 foizini tashkil etishi kerak.

282

Temirbeton devorlar va bikirlik diafragmalarida har bir yoʻnalishdagi vertikal va gorizontal armaturalarning kesim yuzasi quyidagicha qabul qilinishi lozim:

chetki qismlarda — beton kesimi yuzasining kamida 0,2 foizi va koʻpi bilan 4 foizi;

oʻrta qismlarda — beton kesimi yuzasining kamida 0,1 foizi va koʻpi bilan 4 foizi.

283

Koʻp qavatli karkasli binolarning temirbeton ustunlarida boʻylama armaturaning umumiy koʻndalang kesim yuzasi hisoblash natijalariga koʻra qabul qilinishi hamda quyidagi qiymatlardan kam boʻlmasligi lozim:

qurilish maydonchasining seysmikligi 7 va 8 ball boʻlganda — ustun koʻndalang kesimi yuzasining 0,8 foizidan;

qurilish maydonchasining seysmikligi ˃9 ball boʻlganda — ustun koʻndalang kesimi yuzasining 1,2 foizidan.

3D
284

Koʻp qavatli karkasli binolarning temirbeton ustunlarida boʻylama armaturaning umumiy koʻndalang kesim yuzasi ustun koʻndalang kesimi yuzasining 4 foizidan oshmasligi lozim.

3D
285

Egiluvchi elementlarda koʻndalang armatura miqdori hisoblash yoʻli bilan aniqlanishi lozim.

Toʻsinning tayanch oldidagi hisobiy uchastkasi uzunligida xomutlar qadami hisobiy seysmiklikka koʻra quyidagicha qabul qilinishi lozim:

7-8 ballda — toʻsin balandligidan va 200 mm dan oshmasligi;

9 ballda — 150 mm dan oshmasligi;

>9 ballda — 100 mm dan katta, xomutlar diametri 8 mm dan kam boʻlmasligi.

Chizma
286

Siqiluvchi elementlarda boʻylama armaturalash foizi 3 foizdan ortiq boʻlganda, xomutlar qadami 8d dan va 200 mm dan oshmasligi lozim. Bunda d — boʻylama ishchi siqilgan armaturaning eng kichik diametri.

287

Ramaning bikir tugunlariga tutashadigan, uzunligi element kesimi balandligining 1,5 barobariga teng boʻlgan siqiluvchi elementlarda xomutlar qadami quyidagicha qabul qilinishi lozim:

7 va 8 ballda — 150 mm dan oshmasligi;

9 ball va >9 ballda — 100 mm dan oshmasligi.

Koʻndalang armaturaning diametri kamida 8 mm boʻlishi lozim.

Chizma va 3D
288

Bogʻlangan armatura karkaslarida xomutlarning uchlari boʻylama armatura atrofida bukilib, 6dsw dan kam boʻlmagan uzunlikka beton tanasiga kiritilishi shart.

289

Elementlarda boʻylama armaturalarning payvandsiz tutashuv joylari maksimal zoʻriqishlar taʼsir qiladigan zonalardan tashqarida joylashtirilishi lozim.

Egiluvchi elementlarning boʻylama armatura sterjenlarini ustma-ust tutashtirish uchastkalarida xomutlarning diametri kamida 8 mm, qadami esa koʻpi bilan 100 mm boʻlishi kerak.

Armaturaning bogʻlanish uchun kiritiladigan uzunligi hamda payvand chokining uzunligi SHNQ 2.03.01-24da belgilangan qiymatlarga nisbatan kamida 30 foizga oshirib qabul qilinishi lozim.

Ustunlarda boʻylama armatura sterjenlari, odatda, payvandlash orqali tutashtirilishi lozim. Diametri 25 mm va undan kichik boʻlgan sterjenlarni payvandsiz ustma-ust tutashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

Bunda tutashuv zonasida toʻrlar bilan qoʻshimcha bilvosita armaturalash nazarda tutilishi yoki ustma-ust tutashtirish uzunligi SHNQ 2.03.01-24da belgilangan qiymatga nisbatan kamida 30 foizga oshirilishi lozim.

Xomutlar qadami 100 mm dan oshmasligi kerak.

Chizma
290

Seysmikligi 9 balli maydonchalarda armatura sterjenlarini ustma-ust tutashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

291

Armatura sterjenlarini inventar qoliplarda vannali payvandlash usulida, shuningdek yechilmaydigan poʻlat halqa-qoplamalardan foydalangan holda payvandlab tutashtirishga payvand choklari sifati buzilmaydigan usullar bilan nazorat qilinganda yoʻl qoʻyiladi.

292

Devorlar, ustunlar va rigellarning boʻylama armaturalarini payvandsiz mexanik usulda tutashtirishga, shu jumladan muftali presslab ulash, rezbali muftalar orqali ulash va boshqa usullarga, ularning ishonchliligi eksperimental tadqiqotlar bilan tasdiqlangan hollarda yoʻl qoʻyiladi.

293

Oldindan zoʻriqtirilgan konstruksiyalar va elementlarning ekspluatatsiya yuklamalar taʼsirida siqilish zonasida tayyorlash, tashish va montaj qilish bosqichlarida yoriqlar hosil boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

294

Hisobiy seysmikligi 8 va 9 ball boʻlgan hududlarda siqiluvchi elementlarda hamda egiluvchi elementlarning siqilish zonalarida koʻndalang armaturalar qadami element kesimining eng kichik oʻlchamidan va 300 mm dan oshmasligi lozim.

295

Hisobiy seysmiklik >9 ballda koʻndalang armaturalar orasidagi masofa element kesimining eng kichik oʻlchamining 0,5 barobari va 200 mm dan katta boʻlmagan masofada qoʻyilishi kerak. Xomutlarning diametri kamida 8 mm boʻlishi lozim.

296

Koʻndalang armatura siqilgan boʻylama armatura sterjenlarining har qanday yoʻnalishda boʻrtib chiqishiga qarshi ustuvorligini taʼminlashi lozim.

297

Koʻp qavatli karkasli binolarning yigʻma ustunlari, imkon qadar, bir nechta qavat balandligiga moʻljallangan yiriklashtirilgan elementlardan qabul qilinishi lozim.

Ustunlarning boʻylama armaturalari tutashadigan joylarda ularni payvandsiz ustma-ust tutashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Ustunlarni tayyorlash, koʻtarish, tashish va montaj qilish jarayonida ularning betonida yoriqlar hosil boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

298

Binolar temirbeton karkaslarining bikir tugunlari zich joylashtirilgan payvand toʻrlar, spirallar yoki berk xomutlar bilan qoʻshimcha kuchaytirilishi lozim.

Agar hisoblash boʻyicha qoʻshimcha armaturalash talab etilmaganda, mazkur tugun zonalari diametri kamida 8 mm boʻlgan va qadami 100 mm dan oshmaydigan berk xomutlar bilan konstruktiv jihatdan jihozlanishi kerak.

Rigellarning bikir tugunlarga tutashadigan, uzunligi rigel balandligining 2 barobariga teng boʻlgan uchastkalari yopiq konturli koʻndalang armaturalar bilan armaturalanishi lozim.

Koʻndalang armaturalar qadami:

seysmikligi 7 — 9 ball boʻlgan hududlarda — 100 mm dan;

yuk koʻtaruvchi diafragmali ramali karkas tizimlarida — 200 mm dan;

seysmikligi >9 balli hududlarda mos ravishda — 70 va 150 mm dan oshmasligi lozim.

Chizma
299

Boʻylama armaturalarni payvandlab ulash yoki mexanik biriktirish element tanasining istalgan kesimida bajarishga yoʻl qoʻyiladi.

Boʻylama armaturalarni payvandlash yoki mexanik biriktirish orqali tutashtirish element tanasining istalgan kesimida bajarilishiga yoʻl qoʻyiladi.

Bunda bitta kesimda ulanadigan sterjenlar soni ularning umumiy sonining yarmidan oshmasligi lozim.

Element uzunligi boʻyicha birikmalar orasidagi masofa ulanayotgan sterjenlar diametrining kamida 40 barobariga teng boʻlishi zarur.

Chizma
300

Oldindan zoʻriqtirilmagan ishchi armatura sifatida A500S, A550SK, A600S, V500S sinfli hamda A400 sinfli 25G2S poʻlat markali armaturalardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

301

Yuk koʻtaruvchi temirbeton elementlarida alohida armatura sterjenlari, payvand toʻrlar va armatura karkaslari uchun, shuningdek ankerlanuvchi armatura sifatida 35GS poʻlat markali A400 sinfli armaturalarni qoʻllashga yoʻl qoʻyilmaydi.

302

Oldindan zoʻriqtiriladigan armatura sifatida, odatda, A800 va A1000 sinfli issiq usulda prokatlangan yoki termomexanik mustahkamlangan armaturalar, Vr1400, V1500 va V1600 sinfli stabillashtirilgan armatura simlari, shuningdek K1500 va K1600 sinfli stabillashtirilgan yetti simli armatura kanatlari qoʻllanilishi lozim.

303

Maksimal kuchlanishdagi nisbiy choʻzilishi 2,5 foizdan kam boʻlgan nisbiy choʻzilishga ega armatura prokatlarini oldindan zoʻriqtiriladigan va oldindan zoʻriqtirilmaydigan ishchi armatura sifatida, shuningdek Vr500 sinfli armatura simlarini qoʻllashga yoʻl qoʻyilmaydi.

304

V500S armatura prokatini seysmikligi 8-9 balli qurilish hududlarida qoʻllaganda maksimal kuchlanishda nisbiy choʻzilishi kamida 5 foiz yoki nisbiy choʻzilishi kamida 4,5 foiz va nisbat kamida 1,08 boʻlishi zarur.

305

Seysmikligi 9 ball boʻlgan hududlarda diametri 28 mm va undan ortiq boʻlgan armatura kanatlarini, shuningdek davriy profilli armatura sterjenlarini maxsus ankerlarsiz qoʻllashga yoʻl qoʻyilmaydi.

306

Yigʻma-yaxlit konstruksiyalarning yigʻma elementlaridan chiqarilgan armatura sterjenlarining yaxlit betonga ankerlanish uzunligi SHNQ 2.03.01-24 boʻyicha aniqlanadigan qiymatga nisbatan kamida 25 foizga oshirib qabul qilinishi lozim.

307

Seysmikligi >9 ball boʻlgan hududlarda sterjenlarning ankerlanish zonasidagi yaxlit betonda ankerlanadigan sterjenlarni qamrab oluvchi qoʻshimcha payvand toʻrlar yoki qadami 70 mm boʻlgan xomutlar koʻrinishidagi konstruktiv koʻndalang armaturalar nazarda tutilishi lozim.

Seysmikligi >9 ball diametri 28 mm va undan ortiq boʻlgan armatura kanatlarini, shuningdek davriy profilli armatura sterjenlarini maxsus ankerlarsiz qoʻllashga yoʻl qoʻyilmaydi.

308

Devor va diafragmaning yon sirtidagi taqsimlovchi armatura maxsus koʻndalang sterjenlar yordamida boʻrtib chiqishidan himoyalanishi lozim.

Devorlarning kesishgan joylari va qalinligi keskin oʻzgaradigan joylari hamda deraza yoki eshik oʻrinlarining chetlari konstruktiv armaturalanishi lozim.

309

Devor elementlari va diafragmalarning uchma-uch birikish joylari hisoblash yoʻli bilan loyihalanishi lozim.

Bunda betonga ishonchli ankerlangan poʻlat bogʻlamlarning umumiy kesim yuzasi chokning har 1 m uzunligi uchun kamida 1 cm² boʻlishi kerak.

9-§. Yuk koʻtarmaydigan konstruksiyalar va binolarning meʼmoriy elementlari

310

Yuk koʻtarmaydigan (oʻz yukini koʻtaruvchi) konstruksiyalar (elementlar) oʻz tekisligida va unga perpendikulyar boʻlgan tekislikda ustuvorligi taʼminlangan holda yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarga mahkamlanishi zarur.

311

Omborxonalarda taxlanadigan elementlar va materiallar, shuningdek agʻdarilishi insonlar hayotiga, uskunalarga yoki binodan foydalanishga xavf tugʻdiradigan asbob-uskunalar va mebellar nokonstruktiv elementlar sifatida hisobga olinishi lozim.

312

Yuk koʻtarmaydigan konstruksiyalar, elementlar va ularning mahkamlash moslamalari ushbu SHNQning 5-bobi talablariga muvofiq mahalliy seysmik yuklamalar taʼsiriga birinchi guruh chegaraviy holatlar (CHH-1) boʻyicha hisoblanishi zarur.

313

Buzilishi insonlar hayotiga yoki qimmatbaho uskunalarga xavf tugʻdirishi mumkin boʻlgan elementlarning mustahkamligi va ustuvorligi mahalliy seysmik yuklamalar taʼsiriga tekshirilishi zarur.

314

Yuk koʻtarmaydigan konstruksiyalarning mahkamlash elementlari, birikish joylari va bogʻlamlari binoning yuk koʻtaruvchi konstruksiyalari bikirligini oshirmasligi lozim.

Ular nokonstruktiv elementlarning hisobiy deformatsiyalarini qabul qilish, ularning qulashi va progressiv buzilishining oldini olish uchun yetarli elastiklik va deformatsiyalanish qobiliyatiga ega boʻlishi lozim.

315

Pardevorlar, odatda, yengil materiallardan barpo etilishi lozim.

Yirik panelli yoki karkasli pardevorlar devorlar va ustunlarga, pardevor uzunligi 3 m dan ortiq boʻlganda esa qavatlararo yopmalarga ham mahkamlanishi kerak.

Pardevorlar uchun devorbop mayda oʻlchamli devorbop buyumlar, gʻisht, sopol toshlar, tabiiy va sunʼiy materiallardan tayyorlangan yirik oʻlchamli devorbop buyumlar bloklar, gipsli plitalar, shu jumladan paz-grebenli plitalardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

Chizma va 3D
316

Mayda va yirik oʻlchamli buyumlardan tiklanadigan (barpo etiladigan) pardevor uchun materialning mustahkamligi 3,5 MPa (35 kgf/cm2) dan kam boʻlmasligi zarur.

Yelimli tarkibning yoki qorishmaning mustahkamligi 0,12 MPa (1,2 kgf/cm2) dan kam boʻlmagan normal yopishib bogʻlanishi mustahkamligi taʼminlanishi, egilishdagi mustahkamligi esa asosiy materialning egilishdagi mustahkamligiga teng boʻlishi kerak.

317

Seysmikligi 7 ball va undan past boʻlgan zonalarda devorbop mayda va yirik oʻlchamli buyumlardan tiklanadigan pardevorlarni 16 qavatgacha boʻlgan binolarda qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

Seysmikligi 8 va 9 ball boʻlgan zonalarda hamda Wη<2 boʻlganda esa ularni 5 qavatgacha boʻlgan binolarda qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

Hisobiy seysmikligi 8 va 9 ball boʻlgan hududlarda, shuningdek Wη<2 boʻlganda, bunday pardevorlarni faqat besh qavatgacha boʻlgan binolarda qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

Hisobiy seysmikligi 9 balldan yuqori boʻlgan hududlarda bunday pardevorlarni qoʻllashga yoʻl qoʻyilmaydi.

Kompleks konstruksiyalarda devorbop mayda oʻlchamli buyumlardan barpo etiladigan pardevorlarning har ikki tomoni mustahkamlik markasi kamida M100 boʻlgan armaturalangan qorishma bilan suvalganda ulardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

Pardevorlar binoning ikki asosiy yoʻnalishi boʻyicha yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarga egiluvchan bogʻlamlar bilan mahkamlanishi lozim.

Chizma
318

Seysmik yuklamalar taʼsirida pardevorlar va yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarning mustaqil deformatsiyalanishini taʼminlash uchun quyidagi talablarga rioya qilinishi lozim:

pardevorlarning vertikal qirralari bilan yuk koʻtaruvchi elementlar orasida kengligi qavatning hisobiy maksimal gorizontal ogʻishiga teng, biroq kamida 30 mm boʻlgan tirqish qoldirilishi;

orayopmaning egilishi hisobga olingan holda, pardevorning yuqori gorizontal qirrasi bilan yopma konstruksiyasi orasida kamida 20 mm kenglikda tirqish qoldirilishi;

tirqishlar elastik-qayishqoq materiallar bilan toʻldirilishi.

Chizma va 3D
319

Mayda va yirik oʻlchamli materiallardan tiklanadigan pardevorlar mustahkamlikka yaxlit jismlar kabi hisoblanadi.

Zarurat boʻlganda pardevorlarga binolarning yuk koʻtaruvchi elementlari bilan bogʻlanadigan vertikal va gorizontal kuchaytiruvchi elementlar kiritilishiga yoʻl qoʻyiladi.

320

Gʻisht yoki toshdan barpo etiladigan pardevorlar butun uzunligi boʻylab chok armaturalari bilan kuchaytirilishi lozim.

Armaturalar balandlik boʻylab 700 mm dan oshmaydigan qadamda joylashtirilishi, ularning umumiy kesim yuzasi seysmikligi 7 ball boʻlgan maydonchalarda kamida 0,2 cm², 8 va 9 ball boʻlganda esa kamida 0,3 cm² boʻlishi lozim.

Pardevorlarning oʻz tekisligidan koʻchishini cheklovchi qurilmalar bilan jihozlangan osma panel-pardevor koʻrinishida bajarilishiga yoʻl qoʻyiladi.

Chizma
321

Osma konstruksiyalarda ilgaklarning kesimi konstruktiv hisoblash asosida qabul qilinishi lozim. Bunda ilgaklar elementning xususiy ogʻirligidan toʻrt marta katta yuklamani qabul qilishini taʼminlashi lozim.

322

Tom konstruksiyasi qoplama elementlarining (mayda donali, listli, oʻramli (rulonli) va boshqalar) har biri tomning yuk koʻtaruvchi konstruksiyalariga alohida mahkamlanishi nazarda tutilishi kerak.

323

Liftlarning yoʻnaltiruvchilari, shaxta elementlari va binoning yuk koʻtaruvchi konstruksiyalari orasida binoning hisobiy gorizontal ogʻishidan ikki marta katta, biroq kamida 100 mm boʻlgan tirqish nazarda tutilishi lozim.

Chizma va 3D
324

Taxlanadigan elementlar va materiallar quyidagi talablarga javob berishi lozim:

binolarning yuk koʻtaruvchi va yuk koʻtarmaydigan elementlariga shikast yetkazmasligi;

oʻtish yoʻlaklari va zaxira maydonlarini toʻsib qoʻymasligi;

xususiy ustuvorligi hisobiga turgʻun holatda boʻlishi yoki yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarga ishonchli mahkamlanishi.

325

Odamlarning doimiy boʻlishiga moʻljallangan xonalarni pardozlashda yengil materiallardan foydalanish lozim. Devorlar va binoning boshqa qismlarini pardozlash materiallari bilan qoplashga ular ankerlar bilan ishonchli mahkamlangan hamda yongʻin xavfsizligi talablariga muvofiq boʻlgan taqdirda yoʻl qoʻyiladi.

326

Bino tashqi sirtlari, atriumlar, vitrajlar va pardevorlarni uzluksiz oynaband qilishda xavfsiz shishalar, xususan laminatlangan shishapaketlar yoki toblangan laminatlangan shishalardan foydalanish nazarda tutilishi lozim.

Oynaband konstruksiyalar zilzila taʼsirida sinib tushishi natijasida odamlar xavfsizligiga tahdid tugʻdirmasligini taʼminlaydigan konstruktiv chora-tadbirlar bilan loyihalanishi lozim. Shishadan iborat uzluksiz toʻsiq konstruksiyalarning zilzilabardoshligi alohida hisoblash va konstruktiv chora-tadbirlar asosida taʼminlanishi lozim.

10-§. Poʻlat karkasli binolar

327

Poʻlat karkaslarni loyihalashda rigellar, diafragmalar, ustunlarning tayanch traversalari hamda poʻlat bogʻlovchilarda hisobiy seysmik yuklamalardan ortiq yuklamalar taʼsirida noelastik deformatsiyalar rivojlanishi mumkin boʻlgan oldindan belgilangan uchastkalar yoki maxsus konstruktiv elementlar nazarda tutilishi lozim.

328

Elastik-plastik holatda ishlaydigan elementlar uchun nisbiy uzayishi kamida 20 foiz boʻlgan kam uglerodli va kam legirlangan konstruksion poʻlatlar qoʻllanilishi kerak.

329

Poʻlat konstruksiyalar elementlarida plastik deformatsiyalar rivojlanishi nazarda tutilgan uchastkalar payvandli va boltli birikmalardan tashqarida joylashtirilishi lozim.

330

Bir qavatli karkasli binolarda koʻndalang va boʻylama yoʻnalishlardagi ustunlar poydevorlarga bikr mahkamlangan holda loyihalanishi kerak.

Tom yopma rigellari ustunlar bilan sharnirli yoki bikr birikmalar orqali tutashtirilishi mumkin.

Boʻylama yoʻnalishda ustunlar orasida bogʻlovchilar nazarda tutilishi lozim.

331

Bir qavatli binolarda ustunlar orasidagi vertikal bogʻlovchilar har bir boʻylama oʻq boʻyicha, odatda, binoning oʻrta qismida joylashtirilishi lozim.

Har bir ustun qatoridagi bogʻlovchilar soni ularning hisobiy yuk koʻtarish qobiliyatiga koʻra aniqlanishi lozim. Boʻlma oʻqi boʻylab ikkita bogʻlovchi oʻrnatish talab etilganda, ularning oʻqlari orasidagi masofa ustun qadami 6 m boʻlganda 48 m dan, ustun qadami 12 m boʻlganda esa 24 m dan oshmasligi zarur.

Chizma
332

Ustunlar orasiga oʻrnatiladigan kran usti bogʻlovchilari, odatda, ustunlarning chetki qadamlarida joylashtirilishi lozim.

Stropil fermalarning tayanchlari boʻylab vertikal bogʻlovchilar, fermalarning yuqori va pastki belbogʻlari tekisligida esa gorizontal bogʻlovchilar nazarda tutilishi kerak.

333

Bir qavatli binolar ustunlari orasidagi vertikal bogʻlovchilar siqilish va choʻzilish kuchlarini qabul qiladigan hamda, qoida tariqasida, ustunlarning kran usti qismida bir tekislikda, kran osti qismida esa ikki tekislikda ishlaydigan konstruksiyalar sifatida hisoblanishi kerak.

334

Bir qavatli karkaslarning fazoviy bikirligini, tom yopmalar va ularning alohida elementlari ustuvorligini taʼminlash uchun tom yopmaning yuk koʻtaruvchi konstruksiyalari fermalarning yuqori va pastki belbogʻlari tekisligida, shuningdek vertikal tekisliklarda bogʻlovchilar tizimi nazarda tutilishi lozim.

335

Poʻlat stropil fermalar ustiga yigʻma temirbeton tom yopma plitalarini oʻrnatishga seysmikligi 7 ballgacha boʻlgan maydonchalarda yoʻl qoʻyiladi.

336

Metall karkasli binolarda qavatlararo yopmalarni yaxlit temirbetondan boʻlishiga yoʻl qoʻyiladi. Bunda tayanchlarda siljishga qarshi chora-tadbirlar temirbeton karkasli binolar uchun belgilangan talablar darajasida taʼminlanishi lozim.

337

Poʻlat progonlar ustidan yotqiziladigan profillangan toʻshama (profnastil) dan iborat tom yopmalarning bikirligini taʼminlash uchun toʻshama listlarini progonlarga yoki stropil konstruksiyalarning yuqori belbogʻlariga har bir pastki toʻlqinida, siljishga qarshilik koʻrsatadigan “bolt-samorez” yoki “parchin mix” bilan mahkamlanadi.

Profillangan toʻshama (profnastil) uzunligi boʻylab kamida har 250 mm da parchin mix yoki boltlar bilan mahkamlanishi lozim.

Profilli toʻshamali qoplama diskining bikirligini oshirish uchun ferma yuqori progonida gorizontal bogʻlovchilar tizimi nazarda tutilishi lozim.

Chizma
338

Koʻp qavatli karkasli binolarning konstruktiv tizimi ushbu SHNQning 5-bobi 2-paragrafidagi talablarga rioya etilgan holda tanlanadi, bunda maʼlum gorizontal elementlarda plastiklik zonalari vujudga keluvchi karkas konstruksiyalarni tanlash lozim.

339

Koʻp qavatli binolar uchun poʻlat karkaslarning har xil tipdagi ustunlarning kesimi bosh inersiya oʻqlariga nisbatan bir xil ustuvorlikka ega boʻlgan yopiq quti, rama-bogʻlamli karkaslar uchun ustunlar kesimi esa qoʻshtavr koʻrinishda loyihalanishi zarur.

340

Ramali karkaslarning rigellari tutashadigan sathlarda ustunlarga koʻndalang bikirlik qovurgʻalari oʻrnatilishi lozim.

341

Koʻp qavatli binolar poʻlat karkaslarida rigellarning tayanch kesimlari tokchalar enini oshirish yoki vutlar hosil qilish orqali kengaytirilishi lozim.

Rigellarning tayanch kesimlarini kengaytirmasdan, ularni yuqori mustahkamlikdagi boltlar yordamida ustunlarga tutashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

342

Seysmik hududlarda barpo etiladigan binolarning poʻlat bogʻlovchilarida hisobiy zoʻriqishlardan ortiq zoʻriqishlar taʼsirida plastik deformatsiyalar rivojlanishiga yoʻl qoʻyiladigan maxsus konstruktiv elementlardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

6-bob. Yer osti inshootlari va muhandislik tarmoqlari

1-§. Umumiy qoidalar

343

Mazkur bob talablari quyidagi yer osti inshootlari va muhandislik tarmoqlarini loyihalashga tatbiq qilinadi:

ichimlik suvi taʼminoti tarmoqlari;

oqova suvlarni chiqarib yuborish tarmoqlari;

issiqlik tarmoqlari;

gaz taʼminoti tarmoqlari;

magistral quvurlar;

ichimlik suvi, issiqlik taʼminoti va oqova suvlari inshootlari;

mazkur bandda keltirilgan tarmoqlardagi kameralar va quduqlar.

344

Seysmikligi >9 boʻlgan hududlarda quriladigan inshoot va muhandislik tarmoqlari mazkur bobning 11-paragrafiga muvofiq loyihalanishi lozim.

345

Muhandislik inshootlari konstruksiyalari quvurlar va ularning murakkab tugunlarida hisobiy koʻchishlarni erkin qabul qilish imkonini taʼminlashi lozim. Bunda inshoot devorlari va quvurlar orasida loyihaviy hisob bilan aniqlanadigan boʻsh joy nazarda tutilishi lozim.

346

Turli jinsli, choʻkuvchan, shuningdek geologik va topografik sharoitlari keskin oʻzgaruvchan gruntli uchastkalarda quvur yotqizilganda antiseysmik chora-tadbirlar (sunʼiy zamin-poydevorlar qurish, zaminni zichlash yoki mustahkam gruntga almashtirish, egiluvchan ulanishlardan foydalanish) nazarda tutilishi lozim.

347

Quvur oʻtkaziladigan trassa ostidagi hududning seysmik maʼlumotlari boʻlmaganda ular 19-jadvaldan aniqlanadi.

Trassaning seysmik xususiyatlariga zilzila jadalligi, gruntda seysmik toʻlqinlar tarqalishining hisobiy tezligi Sr va grunt tebranishlarining davri T kiradi.

19-jadval
Sr, m/s5600 — 21002100 — 900900 — 600600 — 200<200
T, s0,30,40,50,60,7
348

Quvur trassasi past seysmiklikdagi hududdan yuqori seysmiklikdagi hududga yoki aksincha oʻtganda, quvurning tegishli uchastkasi yuqoriroq seysmik jadallikka mos qiymatlar boʻyicha loyihalanishi lozim.

349

Muhim ahamiyatga ega inshootlar, jumladan bosimli quvurlar, elektr stansiyalari quvurlari, metropoliten tonnellari, gidrotexnika inshootlarining quvurlari va boshqa obyektlar uchun qoʻshimcha muhandislik-geologik, seysmologik va dinamik tadqiqotlar oʻtkazilishi lozim.

2-§. Ichimlik suvi taʼminoti tarmoqlari

350

Seysmikligi 8 ball va undan yuqori boʻlgan hududlarda I toifali, shuningdek odatda, II toifali yongʻinga qarshi suv taʼminoti tizimlarini loyihalashda kamida ikkita mustaqil suv taʼminoti manbasi nazarda tutilishi lozim.

Suv uzatilishi bir vaqtda toʻxtab qolishining oldini olish uchun bitta yer usti suv manbasidan ikki mustaqil suv olish inshooti orqali suv olishga yoʻl qoʻyiladi.

351

III toifali ichimlik suvi taʼminoti tizimlarida, shuningdek texnik-iqtisodiy jihatdan asoslanganda II toifali tizimlarda bitta ichimlik suvi taʼminoti manbasidan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi. Bunda mazkur tizimlarning toifasi SHNQ 2.04.02-19 boʻyicha aniqlanadi.

352

Seysmikligi 7, 8 va 9 ball boʻlgan hududlarda barcha toifadagi ichimlik suvi taʼminoti tizimlari uchun yoriqli va karstli jinslardagi yer osti suvlaridan foydalanilganda, ikkinchi suv manbasi sifatida yer usti suv manbasi yoki qumli va shagʻalli jinslardagi yer osti suv manbasi nazarda tutilishi lozim.

353

Ichimlik suvi taʼminoti tizimida yagona suv manbasidan, shu jumladan yer usti suv manbasidagi yagona suv olish nuqtasi (stvor)idan foydalanilganda, seysmikligi 8 va 9 ball boʻlgan hududlarda suv saqlash sigʻimlarida quyidagilar nazarda tutilishi lozim:

yongʻinni oʻchirish uchun zarur suv hajmining ikki baravari;

avariya holatida xoʻjalik-ichimlik va ishlab chiqarish ehtiyojlarini taʼminlash uchun avariya suv hajmi.

Avariya suv hajmi hisobiy suv sarfining kamida 70 foizini seysmikligi 8 ball boʻlgan hududlarda kamida 8 h, 9 ball boʻlgan hududlarda kamida 12 h davomida taʼminlashi lozim.

354

Seysmikligi 8 va 9 ball boʻlgan hududlarda bir vaqtning oʻzida sodir boʻlishi mumkin boʻlgan yongʻinlarning hisobiy soni SHNQ 2.04.02-19 talablariga muvofiq aniqlanadigan songa nisbatan bittaga koʻp qabul qilinishi lozim (tashqi yongʻinni oʻchirish uchun suv sarfi 15 l/s dan oshmaydigan aholi punktlari, korxonalar va alohida joylashgan binolar bundan mustasno).

355

Ichimlik suvi taʼminoti tizimlarining favqulodda vaziyatlar va seysmik taʼsirlar sharoitida ishonchli ishlashini taʼminlash uchun loyiha hujjatlarida quyidagi texnik yechimlar nazarda tutilishi lozim:

bosimli rezervuarlarni bir-biridan xavfsiz masofada joylashtirish;

suv bosimi minoralarini bosimli rezervuarlar bilan almashtirish imkoniyati;

xoʻjalik-ichimlik, ishlab chiqarish va yongʻinga qarshi suv taʼminoti tarmoqlari oʻrtasida avariya holatida foydalanish uchun ulovchi quvurlarni oʻrnatish;

tarmoqlarning gidravlik va sanitariya jihatdan xavfsiz ishlashini taʼminlash;

zarur hollarda, tegishli tozalash va zararsizlantirishdan soʻng suvni xoʻjalik-ichimlik suvi taʼminoti tarmogʻiga uzatish imkoniyati.

356

Yongʻinga qarshi va xoʻjalik-ichimlik suv taʼminoti nasos stansiyalari sanoat binolari va inshootlari qulaganda yoki shikastlanganda nasos stansiyalarining ishlashi, shuningdek ularga kirish va chiqish imkoniyati cheklanmaydigan qilib joylashtirilishi lozim.

357

Nasos stansiyalari ichimlik suvi inshooti yoki ichimlik suvi taʼminoti binolari va inshootlari bilan oʻralgan hollarda, suv saqlash inshootlarining germetikligi buzilganda mashina zali va elektr uskunalari joylashgan xonalarni suv bosishining oldini olish chora-tadbirlari nazarda tutilishi lozim.

358

Suv tayyorlash stansiyalarida hovuz turidagi inshootlar kamida ikkita mustaqil blokka ajratilgan holda loyihalanishi lozim.

359

Ichimlik suvi inshootlarida tarmoqqa suv uzatuvchi inshootni chetlab oʻtuvchi aylanma quvurlar nazarda tutilishi lozim.

Aylanma quvurlar boshqa inshootlar va muhandislik kommunikatsiyalaridan quvur tashqi diametrining (DH) kamida 5 baravariga teng, biroq 5 m dan kam boʻlmagan masofada joylashtirilishi lozim.

Bunda ichimlik suvi tarmogʻiga uzatiladigan suvni xlorlash uchun moslama nazarda tutilishi zarur.

360

Bir tugunda bir xil vazifani bajaruvchi kamida ikkita rezervuar nazarda tutilishi lozim.

Suv kiritish va chiqarish quvurlari har bir rezervuarga alohida ulanishi, yonma-yon joylashgan rezervuarlar orasida umumiy kamera oʻrnatilmasligi lozim.

361

Quvurlarni devorlar va poydevorlarga qattiq mahkamlashga yoʻl qoʻyilmaydi. Quvur bilan uni oʻtkazish uchun moʻljallangan tuynuk orasida perimetr boʻylab kamida 10 cm boʻshliq qoldirilishi lozim.

Choʻkuvchan gruntlarda mazkur boʻshliqning balandligi kamida 20 cm boʻlishi va u zich elastik material bilan toʻldirilishi lozim.

Chizma
362

Quvurlarni nasos stansiyalari va sigʻimli inshootlar devorlarining yer osti qismidan oʻtkazish joylari zilzila vaqtida devor va quvurning oʻzaro tegishiga yoʻl qoʻymaydigan qilib loyihalanishi lozim. Bunda salnikli oʻtkazmalardan foydalanish lozim.

363

Quvurlarni bino yoki inshootlarga kirish yoki chiqish joylarida, quvurlarni nasos yoki suv tortish quduqlariga ulanadigan joylardan 5-10DHmasofada, suv bosimi minoralarining vertikal quvurlarini (stoyak), gorizontal quvurlar bilan ulanish joylari yaqinida, shuningdek trassadagi quvurlar oʻz yoʻnalishini keskin oʻzgartirgan joylari yaqinida quvur uchlarini boʻylama yoʻnalishda siljishiga imkon beradigan egiluvchan birikmalarni qoʻllash lozim.

364

Seysmikligi 8 ballgacha boʻlgan hududlarda quvurlarni nasoslarga egiluvchan birikmalar bilan ulash ishlari nasos stansiyasi binosidan 5-10DH masofadagi oraliqda amalga oshirilishi lozim.

365

Seysmik hududlarda ichimlik suvi inshooti va ichimlik suvi taʼminoti tarmogʻini loyihalashda seysmik yuklamalar taʼsirida ishonchli ishlashni taʼminlaydigan quvurlardan foydalanilishi lozim.

Quvurlarni yotqizish chuqurligi gruntning hisobiy muzlash chuqurligidan kam boʻlmagan qilib qabul qilinishi lozim.

366

Quvurlarning mustahkamlik sinfi quyidagi tarmoq turlari uchun alohida tanlanishi lozim:

magistral tarmoqlar;

taqsimlash tarmoqlari;

koʻcha tarmogʻi.

367

Koʻcha tarmogʻi quvurlarining mustahkamlik sinfini tanlashda yuklarning faqat asosiy jamlamasi (sochetaniye) hisobga olinadi.

368

Seysmikligi 8 va 9 ball boʻlgan hududlarda taqsimlash tarmoqlari quvurlarining mustahkamlik sinfini tanlashda yuklamalarning alohida jamlamasi hisobga olinishi lozim.

369

Seysmikligi 7, 8 va 9 ball boʻlgan hududlarda suv oʻtkazgichlar va magistral tarmoqlar quvurlarining mustahkamlik sinfini tanlashda yuklamalarning alohida jamlamasi hisobga olinishi lozim.

370

Ichimlik suvi taʼminoti tarmoqlarning hisobi toʻgʻri chiziqli va murakkab tugun oldi uchastkalari (nazorat quduqlari, taqsimlanish joylari, nasoslar, idishlar, artezian quvurlari, suv bosimli minoraga ulanish joylari)ning hisobidan tashkil topib, quyidagi tartibda bajariladi:

quvurning mustahkamlik sinfi tanlanadi;

seysmik kuch quvur oʻqiga perpendikulyar yoʻnalishda taʼsir etuvchi keltirilgan hisobiy tashqi yukni aniqlash orqali hisobga olinadi va quvurning mustahkamlik sinfi tekshiriladi;

quvur oʻqi boʻylab yoʻnalgan seysmik yuk aniqlanadi va quvurning boʻylama yoʻnalishidagi mustahkamligi tekshiriladi;

murakkab tugun yaqinida joylashgan quvur hisoblanadi;

quvurlar ulama va choklari hisoblanadi.

371

Seysmik kuch hisobga olinganda, quvur oʻqiga tik yoʻnalgan keltirilgan hisobiy tashqi yuk quyidagi formuladan aniqlanadi:

(23)-formula(23)

bu yerda:

Rr — seysmik taʼsir hisobga olinmaganda quvurga taʼsir etuvchi hisobiy yuk, kN/m;

— seysmik kuch taʼsirida yukning ortishini hisobga oluvchi koeffitsiyent.

(24)-formula(24)

bu yerda:

g — 9,81 m/s2;

A — koeffitsiyent qiymati 7, 8, 9 ball uchun mos ravishda 0,12, 0,25, va 0,5 qabul qilinadi;

T — grunt tebranishlar davri boʻlib, mazkur SHNQning 19-jadvalidan aniqlanadi;

K — quvurning grunt bilan koʻndalang oʻzaro taʼsir koeffitsiyenti, kN/m3:

(25)-formula(25)

bu yerda:

μ — gruntning Puasson koeffitsiyenti;

Kx — quvur va gruntning boʻylama oʻzaro taʼsiri koeffitsiyenti:

(26)-formula(26)

bu yerda:

α va β — grunt sharoitiga bogʻliq koeffitsiyentlar boʻlib, ushbu SHNQning 20-jadvalidan aniqlanadi;

GB — quvurning har metriga taʼsir etuvchi vertikal bosim boʻlib, kN/m; quvurning oʻlchamlari, yotqizilish sharoiti va chuqurligi, zamin turi, toʻkiladigan yoki koʻtariladigan grunt turiga koʻra aniqlanadi;

V — quvur zovurining kengligi, m. Agar quvur koʻtarma gruntga yotqizilsa, B=DH olinadi;

KH — bino va inshootlarning masʼullik toifasiga bogʻliq boʻlgan koeffitsiyent boʻlib, mazkur SHNQning 21-jadvalidan aniqlanadi.

20-jadval
Grunt sharoitlariKoeffitsiyentlar
α, 1/mβ, kN/m3
Mayda, oʻrtacha, yirik donali qum va qumli shagʻal31350
Changsimon qum, plastik qumloq tuproq, yarim tuproq, yarim qattiq, elastik-yumshoq va choʻziluvchan plastik qumoq tuproq11350
Qattiq qumloq va qumloq tuproq, boshqa qattiq jinslar304335
21-jadval
QuvurlarBinolarning masʼullik toifalari
IIIIII
Poʻlat0,250,150,12
Choʻyan0,300,200,12
Temirbeton, bosimli0,350,250,15
Asbestsement bosimli--0,25
Polimer (plastmassa)--0,20
372

Quvurning boʻylama yoʻnalishdagi mustahkamligi quyidagi shart boʻyicha tekshiriladi:

(27)-formula(27)

bu yerda:

Rp — quvurning choʻzilishga boʻlgan hisobiy qarshiligi, kN/m2;

— hisoblanayotgan quvur kesimida hosil boʻlgan boʻylama choʻzilish kuchlanishlari yigʻindisi:

(28)-formula(28)

bu yerda:

— seysmik kuchlar hisobga olinmaganda boʻylama choʻzilish kuchlanishlari yigʻindisi;

σc — seysmik kuchlar taʼsirida hosil boʻladigan boʻylama choʻzilish kuchlanishlari:

(29)-formula(29)

Vpr — quvurning keltirilgan bikirligi, kN:

(30)-formula(30)

bu yerda:

E — quvur materialining elastiklik moduli, kN/m2;

L — quvurning bir boʻlagi (ulamalar orasi) uzunligi, m;

KN — boʻylama kuch taʼsirida quvur ulamalarining bikirlik koeffitsiyenti.

373

Ulama-choklarning turli koʻrinishi va usullari uchun KN ning qiymatlari mazkur SHNQning 22 — 25-jadvallarida keltirilgan.

374

Mazkur SHNQning 22 — 25-jadvallarida keltirilgan KN ning qiymatlari muayyan tashqi diametrli quvurlar uchun qoʻllaniladi. Boshqa tashqi diametrdagi quvurlar uchun ulama-chokning bikrlik koeffitsiyenti quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

(31)-formula(31)

bu yerda:

KN — diametri izlanayotgan DH quvurning ulama-chokining bikirlik koeffitsiyenti;

KN1 — tashqi diametri DH1 maʼlum boʻlgan quvurning ushbu SHNQning 22 — 25-jadvallaridan aniqlanadigan ulama-choki bikirlik koeffitsiyenti.

375

Yer ostida yotqiziladigan poʻlat quvurlar payvandlash orqali ulanganda, ulama-chokning boʻylama bikrlik koeffitsiyenti KN= deb qabul qilinadi:

Sr — boʻylama seysmik toʻlqinlarning gruntdagi tarqalish tezligi boʻlib, tajriba yoʻli bilan aniqlanadi, m/s;

F — quvurning koʻndalang kesimi yuzasi, m2;

ηd — dinamik koeffitsiyent boʻlib, qiymatlari τ0 va λ ga bogʻliq holda mazkur SHNQning 3-rasmidan aniqlanadi.

Dinamik koeffitsiyentning ηd qiymatlari τ>40 boʻlganda τ=40 qiymat, τ<20 boʻlganda esa τ=20, shuningdek λ>4 da λ=4 qabul qilinadi.

(32)
a)3-rasm. Dinamik koeffitsiyentni (ηd) seysmik taʼsir parametriga (λ) bogʻliqligib)3-rasm. Dinamik koeffitsiyentni (ηd) seysmik taʼsir parametriga (λ) bogʻliqligi

3-rasm. Dinamik koeffitsiyentni (ηd) seysmik taʼsir parametriga (λ) bogʻliqligi

1–τ=20; 2–τ=30; 3–τ=40.

Rasm rasmiy manbadan (lex.uz) yuklanadi.

376

Mazkur SHNQning 32-formulasida , bu yerda, quvurda toʻlqin tarqalishning keltirilgan tezligi:

(33)-formula(33)

bu yerda, γ — quvur materialining solishtirma ogʻirligi, kN/m3.

377

M=1 boʻlganda hisoblarda ηd=1 qabul qilinadi.

22-jadval Choʻyan quvurlarning ulama chok (stik)lari
ParametrEshilgan arqon va zichlagichlarRezina halqali choklar
Asbest-sement asosidagiBitum mastika asosidagi
KN, (kN/m)
DH1 = 0,118 m uchun17,7·1044,75·1045,00·104
[εST], %0,72,23
23-jadval Beton va temirbeton quvurlarning ulama choklari
ParametrlarOgʻzi keng quvurlarTirqishli quvurlar
Eshilgan arqon va zichlagichlar
Asbest-sement asosidagiBitum mastika asosidagiAsbest-sement asosidagiBitum mastika asosidagi
KN, (kN/m)
DH1 = 0,4 m uchun70,0·1049,8·10475,0·10411,0·104
[εST], %0,52,00,62,5
24-jadval Asbest-sement quvurlarning ulama choklari
ParametrAsbest-sementli muftaChoʻyan mufta va rezina xalqachalar
Eshilgan arqon va zichlagichlarRezina xalqachalar
Asbest-sement asosidagiBitum mastika asosidagi
KN, kN/m
DH1 = 0,119 m uchun44,0·1040,82·1040,44·1040,42·104
[εST], %0,52,333,2
25-jadval Sopol quvurlarning ulama choklari
ParametrlarEshilgan arqon va zichlagichlar
Asbest-sement asosidagiBitum mastika asosidagi
KN1, kN/m
DH1 = 0,119 m uchun1,20·1040,25·104
[εST], %0,50,5
378

Uzunligi l1, murakkab tugunlarga tutashadigan quvurlar uchun ηd ning qiymati grafikdan olinadi (3-rasm, b).

379

Poʻlat, choʻyan, asbest-sement quvurlar uchun l1 uzunlik bir seksiya uzunligiga teng boʻlishi, biroq 3 m dan kam boʻlmasligi kerak.

Sopol quvurlar uchun l1 uzunlik uchta seksiya uzunligiga teng boʻlishi lozim. Beton va temirbeton quvurlar uchun l1=6DH, biroq 3 m dan kam va 10 m dan ortiq boʻlmasligi zarur.

380

Ulangan choʻyan, beton, temirbeton, asbest-sement va sopol quvurlar boʻylama oʻq boʻylab yoʻnalgan seysmik toʻlqinlar taʼsiriga, quyidagi shart boʻyicha hisoblanishi lozim:

UST ≤ [UST](34)

bu yerda, [UST] — ulama-chokning ruxsat etilgan mutlaq deformatsiyasi boʻlib, quyidagi formuladan aniqlanadi:

[Uct]=[εST] lST(35)

bu yerda, [εST] — ulama-chokning ruxsat etilgan nisbiy deformatsiyasi boʻlib, mazkur SHNQning 22 — 25-jadvalidan aniqlanadi.

381

Mazkur SHNQning 34-formulasidagi UCT — ulama-chokning mutlaq deformatsiyasi boʻlib, quyidagi formuladan aniqlanadi:

(36)-formula(36)
382

Hisob natijasida > [UST] chiqsa, u holda L masofada bikirlik koeffitsiyenti S boʻlgan qoʻshimcha qayishqoq chok ishlash zarurati tugʻiladi.

bu yerda:

(37)-formula(37)
(38)-formula(38)
383

Agar L>Lk boʻlsa (Lk — murakkab tugunlar orasidagi masofa), qoʻshimcha qayishqoq quvurlarning murakkab tugunlarga ulangan yerlariga qoʻyiladi. Ulama-chokning bikirlik koeffitsiyenti quyidagi shartdan aniqlanadi:

(39)-formula(39)
384

Lk>L boʻlsa, qoʻshimcha qayishqoq ulama-choklar quvurlarning murakkab tugunlarga tutashish joylarida oʻrnatilishi lozim.

385

Har bir suv manbasidan suv oluvchi quvurlar soni kamida ikkita boʻlishi lozim.

Boshqa tarmoqqa oʻtkazishlar soni suv oʻtkazgichlarda bir vaqtning oʻzida ikkita avariya sodir boʻlishi shartidan kelib chiqib belgilanadi. Bunda xoʻjalik-ichimlik ehtiyojlari uchun suv uzatishni hisobiy sarfga nisbatan koʻpi bilan 30 foizga kamaytirishga, ishlab chiqarish ehtiyojlari uchun esa avariya grafigi boʻyicha suv uzatishga yoʻl qoʻyiladi.

386

III toifadagi ichimlik suvi taʼminoti tizimlarida, shuningdek texnik va iqtisodiy jihatdan asoslanganda II toifadagi ichimlik suvi taʼminoti tarmoqlarni bir quvurli tarmoq koʻrinishida loyihalashga yoʻl qoʻyiladi.

Bunda suv saqlash sigʻimlarining hajmi mazkur SHNQning 353-bandida nazarda tutilgan talablarni hisobga olgan holda qabul qilinishi lozim.

387

Ichimlik suvi taʼminoti tarmogʻi halqasimon sxema asosida loyihalashtirilishi lozim.

388

Muhim inshootlarning seysmik taʼsirlarga hisobi ushbu SHNQ 28-bandining ikkinchi xatboshiga muvofiq bajarilishi lozim.

3-§. Oqova suvlarni chiqarib yuborish tarmoqlari

389

Seysmik hududlarda oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimlarini loyihalashda ushbu SHNQning 6-bobi 2-paragrafida belgilangan talablarga qoʻshimcha ravishda mazkur paragraf talablariga amal qilinishi zarur.

390

Seysmik hududlarda sanoat korxonalari va aholi punktlarining oqova suvlarini chiqarib yuborish tizimlarini loyihalashda quvurlar yoki inshootlar shikastlanganda oqova suvlarning yer yuzasiga chiqishi, hududni suv bosishi, yer osti suvlari va ochiq suv obyektlarining ifloslanishining oldini olish chora-tadbirlari nazarda tutilishi lozim.

391

Oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimining sxemasini tanlashda, texnik va iqtisodiy jihatdan asoslangan hollarda, asosiy inshootlarni bir-biridan xavfsiz masofada joylashtirish nazarda tutilishi kerak.

Tozalash inshootlarining texnologik elementlari avariya yoki seysmik taʼsir natijasida bitta element ishdan chiqqanda butun tizim ishining toʻxtab qolishiga yoʻl qoʻymaydigan mustaqil seksiyalarga ajratilishi lozim.

392

Oqova suvlarni tabiiy sharoitda tozalashdan faqat gidrogeologik, sanitariya-gigiyena va ekologik talablarga rioya etilishi taʼminlanganda, shuningdek texnik va iqtisodiy jihatdan asoslangan hollarda foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

393

Chuqur joylashtirilgan nasos stansiyalari va boshqa yer osti inshootlari rezervuarlar, quvurlar hamda boshqa inshootlardan yorugʻda kamida 10 m masofada joylashtirilishi lozim.

394

Nasos stansiyalarida quvurlarni nasoslarga ulash joylari yaqinida quvur uchlarining burchakli va boʻylama siljishini qabul qiladigan egiluvchan ulama-choklar nazarda tutilishi lozim.

Egiluvchan ulama-choklarga qoʻyiladigan talablar ushbu SHNQning 363-bandiga muvofiq qabul qilinishi lozim.

395

Avariya holatida oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimi hududini oqova suv bosishidan, yer osti suvlari va ochiq suv obyektlarini ifloslanishdan muhofaza qilish uchun quyidagilar nazarda tutilishi lozim:

bosimli quvurlarni bir tarmoqdan boshqa tarmoqqa ulash va oqova suvni qayta yoʻnaltirish qurilmalari;

avariya oqova suvlarini vaqtincha qabul qilish uchun maxsus sigʻimlar;

oqova suvlarni avariya holatida yigʻish, olib chiqish, zararsizlantirish yoki qayta tozalash chora-tadbirlari.

396

Bosimli va bosimsiz kollektorlar hamda oqova suv tarmoqlarini loyihalashda quvur materialini tanlash ularning vazifasi, statik va seysmik yuklamalarga mustahkamligi, ulama-choklarining deformatsiyani qabul qilish qobiliyati, oqova suvning tarkibi va agressivligi, grunt sharoitlari, germetikligi hamda texnik-iqtisodiy hisob natijalarini hisobga olgan holda amalga oshirilishi lozim.

Quvurlarni yotqizish chuqurligi tashqi oqova suv tarmoqlari uchun belgilangan umumiy talablarga muvofiq qabul qilinishi lozim.

397

Oqova suvlarni chiqarib yuborish tarmoqlari mustahkamligi ushbu SHNQning 366 — 384-bandlarida keltirilganidek, seysmik taʼsirlarni eʼtiborga olib, statik hisob asosida quvurning materiali va mustahkamlik sinfini tanlash yoʻli bilan taʼminlanadi.

Bunda KN koeffitsiyentining qiymatlari 26-jadvaldan aniqlanadi.

Oqova suv tarmoqlari va kollektorlarining seysmik mustahkamligi quvur materiali va mustahkamlik sinfini hisoblash asosida tanlash orqali taʼminlanishi lozim.

Bosimli quvurlarning seysmik hisobi ushbu SHNQning 371 — 384-bandlari talablariga muvofiq bajariladi.

Bosimsiz quvurlar uchun hisobda quvur va ulama-choklarning germetikligi, grunt bilan oʻzaro taʼsiri, ulama-choklardagi ruxsat etilgan siljishlar va deformatsiyalar hisobga olinishi lozim. Bunda KNkoeffitsiyenti quyidagi 26-jadval boʻyicha qabul qilinadi.

26-jadval
QuvurlarKN qiymatlari
Poʻlat0,12
Choʻyan0,12
Temirbeton bosimli va bosimsiz0,15
Asbest-sement bosimli va bosimsiz0,25
Polimer (plastmassa)0,20
398

Ulama-choklarning deformatsiyani qabul qilish qobiliyati hisoblash bilan aniqlanishi va egiluvchan, rezina halqali, qulfli yoki loyihada nazarda tutilgan boshqa germetik ulama-choklarni qoʻllash orqali taʼminlanishi lozim.

399

Bosimli oqova suv quvurlarini loyihalashda ushbu SHNQning ichimlik suvi taʼminoti tizimlariga oid 363, 371 — 384-bandlari talablari, quvur orqali oqova suv oʻtkazilishining xususiyatlari hisobga olingan holda qoʻllaniladi.

400

Suvga toʻyingan gruntlarda, toʻkma gruntlarda, gruntlar notekis choʻkishi yoki seysmik taʼsirda suyulish xavfi mavjud hududlarda, shuningdek tektonik buzilish izlari aniqlangan maydonlarda kollektor trassasi muhandislik-geologik va seysmik izlanishlar natijalari asosida tanlanishi lozim.

Faol tektonik buzilish zonasi orqali kollektor oʻtkazishga yoʻl qoʻyilmaydi.

401

Mazkur SHNQning 400-bandida nazarda tutilgan murakkab grunt sharoitlarida kollektor oʻtkazishdan boshqa texnik jihatdan maqbul variant mavjud boʻlmaganda, loyiha yechimi muhandislik-geologik, gidrogeologik va seysmik izlanishlar, shuningdek texnik-iqtisodiy asos asosida qabul qilinishi mumkin.

Bunda quvurlarning germetikligi va ishonchliligini taʼminlovchi maxsus chora-tadbirlar, jumladan gruntni mustahkamlash, asosni tayyorlash, egiluvchan ulama-choklar, muhofaza gʻiloflari, avariya sigʻimlari va monitoring vositalari nazarda tutilishi lozim.

4-§. Binolarning ichki ichimlik suvi taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish tarmoqlari

402

Seysmikligi 7, 8 va 9 ball boʻlgan hududlarda binolarning ichki ichimlik suvi taʼminoti tizimlarini loyihalashda zilzila vaqtida sodir boʻlishi mumkin boʻlgan yongʻinlarni oʻchirish, aholini ichimlik suvi bilan, ishlab chiqarish obyektlarini esa zarur texnologik ehtiyojlar uchun suv bilan taʼminlashni davom ettirish imkonini beruvchi chora-tadbirlar nazarda tutilishi lozim.

403

Seysmikligi 6, 7, 8 va 9 ball boʻlgan hududlarda ichimlik suvi taʼminotining toʻxtashi avariyaga yoki katta miqdorda moddiy zararga olib kelishi mumkin boʻlgan binolar va sanoat korxonalari uchun ikkita mustaqil suv manbasidan taʼminlanadigan kamida ikkita mustaqil suv kiritmasi nazarda tutilishi lozim.

Bunda bitta suv kiritmasi yoki unga tutash tashqi tarmoq ishdan chiqishi ikkinchi suv kiritmasining ishlashiga taʼsir koʻrsatmasligi lozim.

404

Quvurlarni bino va inshootlarning devorlari hamda poydevorlariga qattiq mahkamlashga yoʻl qoʻyilmaydi.

Devor va poydevorlarda quvur oʻtkazish uchun qoldiriladigan tuynuklar quvur atrofida kamida 0,2 m boʻshliq qolishini taʼminlashi lozim.

Boʻshliq yonmaydigan elastik material bilan toʻldirilishi lozim.

Quvurlar suv saqlash inshootlarining devorlaridan salniklar yoki boshqa germetik egiluvchan oʻtkazmalar orqali oʻtkazilishi lozim.

Chizma
405

Poydevor ostidan oʻtkaziladigan quvurlar poʻlat yoki temirbeton gʻiloflar orqali yotqizilishi lozim.

Bunda poydevor osti bilan gʻilofning yuqori qismi orasidagi masofa kamida 0,2 m boʻlishi lozim.

Chizma
406

Seysmikligi 7 va 8 ball boʻlgan hududlarda ichki ichimlik suvi taʼminoti quvurlari binoning deformatsiya choklarini kesib oʻtgan joylarda quvurning hisobiy seysmik va deformatsiyaviy siljishlarini qabul qilishni taʼminlaydigan kompensatorlar yoki egiluvchan ulama-choklar nazarda tutilishi lozim.

Seysmikligi 9 ball boʻlgan hududlarda ichki ichimlik suvi taʼminoti quvurlarini binoning deformatsiya choklari orqali oʻtkazishga yoʻl qoʻyilmaydi.

407

Suv kiritmalarda suv oʻlchash asboblaridan oldin, shuningdek quvurlarni nasoslar, baklar va boshqa uskunalarga ulash joylarida quvur uchlarining burchakli hamda boʻylama siljishini qabul qiladigan egiluvchan ulama-choklar oʻrnatilishi lozim.

408

Suv kiritmalar, ichki ichimlik suvi taʼminoti tarmoqlari, nasos uskunalariga tutash quvurlar, suvni tayyorlash uskunalari quvurlari va bosimli rezervuarlarning tik quvurlari uchun poʻlat yoki seysmik taʼsirlarda ishonchli ishlashga moʻljallangan polimer (plastmassa) quvurlar qoʻllanilishi lozim.

409

Poʻlat quvurlarni ulashda payvand choklarning mustahkamligi bir xil boʻlishi zarur.

Qoʻlda gaz bilan payvand qilishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Binoga kirish joyida va taqsimlash tarmoqlarida diametri DH>25 mm boʻlgan quvurlar ulamasini kuchaytirish uchun choklarga muftalar payvandlanadi.

Binoga kiritmalarda va taqsimlash tarmoqlarida tashqi diametri DH>25 mm boʻlgan poʻlat quvurlarning ulama-choklari loyiha yechimiga muvofiq muftalar, qoplamalar yoki boshqa konstruktiv vositalar bilan kuchaytirilishi lozim.

410

Yongʻin gidrantlari, shuningdek yopuvchi armatura oʻrnatilgan quduqlar bino yoki inshootlar vayron boʻlganda ularning qoldiqlari ostida qolib ketmaydigan va ularga avariya holatida erkin yetib borish mumkin boʻladigan joylarda joylashtirilishi lozim.

411

Oqova suvlarni chiqarib yuborish tarmoqlari quvurlarni bino va inshootlarning devorlari hamda poydevorlariga qattiq mahkamlashga yoʻl qoʻyilmaydi.

Boʻshliq suv va gaz oʻtkazmaydigan elastik material bilan toʻldirilishi kerak.

412

Oqova suv quvurlarini binolarning deformatsiya choklari orqali oʻtkazishga yoʻl qoʻyilmaydi.

413

Seysmikligi 8 va 9 ball boʻlgan hududlarda kengaytirilgan uchli (rastrubli) yoki muftali ulanishga ega quvurlarning ulama-choklari hisobiy seysmik siljishlar va tasodifiy choʻkishlardan hosil boʻladigan deformatsiyalarni qabul qilishini taʼminlashi lozim.

Bunda ulama-choklarni germetizatsiya qilish uchun rezina halqalar yoki loyihada nazarda tutilgan, deformatsiyani qabul qiluvchi boshqa elastik zichlagichlar qoʻllanilishi lozim.

414

Quvurlarning vertikal yoʻnalishdan gorizontal yoʻnalishga oʻtish joylariga beton tayanchlar oʻrnatilishi lozim.

5-§. Issiqlik tarmoqlari

415

Seysmikligi 8 va 9 ball boʻlgan, yer osti kon ishlari taʼsiriga uchraydigan, choʻkuvchanlik boʻyicha II turdagi, shoʻrxok va boʻrtuvchan gruntlar tarqalgan hududlarda issiqlik tarmoqlari va inshootlarini loyihalashda ushbu paragraf talablari bilan bir qatorda ushbu SHNQning 6-bobi 1-paragrafida belgilangan umumiy talablarga ham amal qilinishi lozim.

416

Choʻkuvchanlik boʻyicha II turdagi gruntlarda issiqlik tarmoqlari uchun suv saqlash inshootlarni loyihalashda ushbu SHNQning 6-bobi 2-paragrafi talablariga amal qilish zarur.

417

Seksiyalarni tashkil qiluvchi qopqoq (zadvijka)lar orasidagi masofa 1000 m dan oshmasligi zarur.

Tranzit quvurlarda masofani 3000 m ga qadar uzaytirishga yoʻl qoʻyiladi.

418

Issiqlik tarmoqlari bilan gaz quvurlarini, gazning bosimidan qatʼiy nazar, bir kanal yoki tonneldan oʻtkazishga yoʻl qoʻyilmaydi.

419

Gaz quvuridagi gazning bosimi 0,005 MPa dan kam boʻlgan hollarda faqat koʻcha tarmoqlaridagi tonnel va umumiy transheyalarda issiqlik taʼminoti tarmoqlarini tabiiy gaz quvurlari bilan birga oʻtkazishga yoʻl qoʻyiladi.

420

Issiqlik tarmoqlari binolari va inshootlarining hisobiy seysmikligi qurilish maydonchasining hisobiy seysmikligiga teng qilib qabul qilinishi lozim.

421

Tashqi diametri DH≤400 mm boʻlgan issiqlik tarmoqlarini kanalsiz yotqizishga loyiha yechimi va grunt sharoitlaridan kelib chiqib yoʻl qoʻyiladi.

422

Tranzit issiqlik tarmoqlarini turar joy, jamoat va sanoat binolari ostidan, shuningdek bino devorlari, fermalar, ustunlar va boshqa qurilish konstruksiyalari boʻylab oʻtkazishga yoʻl qoʻyilmaydi.

423

Issiqlik tarmoqlari quvurlari bino poydevori va devorlaridan oʻtkazilganda, quvurning issiqlik izolyatsiyasi sirti bilan tuynukning yuqori qismi orasida kamida 0,2 m boʻshliq qoldirilishi lozim.

Chizma
424

Quvurlarning nasoslarga, suv isitgich va rezervuarlarga ulanish joylari, boʻylama va aylanma yoʻnalishida harakatlanish imkoniyatiga ega boʻlishi lozim.

Boʻshliq suv va havo oʻtkazmaydigan, yonmaydigan elastik material bilan toʻldirilishi lozim.

425

Yer ostida yotqiziladigan issiqlik tarmoqlarida tashqi diametri DH≥400 mm boʻlgan quvurlar uchun poʻlat salnikli kompensatorlarni qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

Salnikli kompensatorlar ularni koʻzdan kechirish, taʼmirlash va almashtirish imkonini beradigan joylarda oʻrnatilishi lozim.

426

Salnikli kompensatorning hisobiy kompensatsiyalash qobiliyati uning pasportda yoki loyiha hujjatlarida koʻrsatilgan kompensatsiyalash qobiliyatidan 100 mm ga kam qabul qilinishi lozim.

427

Quvurlarda sirpanuvchi va sharikli tayanchlardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

428

Yer ustida oʻtkaziladigan issiqlik tarmoqlari estakadalarda yoki balandligi 1,2 m dan oshmaydigan alohida past tayanchlarda yotqizilishi lozim.

429

Issiqlik tarmoqlari quvurlarini alohida turuvchi baland tayanchlarda oʻtkazishga, shuningdek quvurlardan tayanchlarni bogʻlovchi yoki bikirlashtiruvchi element sifatida foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

6-§. Gaz taʼminoti

430

Seysmikligi 7, 8 va 9 ball boʻlgan hududlarda gaz taʼminoti tizimlarini loyihalashda ushbu SHNQ 6-bobining 1-paragrafida belgilangan umumiy talablar hisobga olinishi lozim.

431

Gazni rostlash punktlari, gaz toʻldirish stansiyalari va punktlari, ballonlar uchun oraliq omborlar, avtomobillarga gaz toʻldirish shoxobchalari qurilish maydonchalarining, shuningdek gaz quvurlari trassalarining seysmikligi SMH asosida aniqlanishi lozim.

SMH mavjud boʻlmagan taqdirda, seysmiklik ushbu SHNQning 6-bobi 1-paragrafida belgilangan tartibda aniqlanadi.

432

Binolarning ichki gaz uskunalari gaz taʼminoti va gazdan xavfsiz foydalanish sohasidagi amaldagi shaharsozlik normalari hamda qoidalari talablariga muvofiq loyihalashtirilishi lozim.

433

Aholisi 1 mln kishidan ortiq boʻlgan, seysmikligi 7 ball va undan yuqori shaharlarda, shuningdek aholisi 100 ming kishidan ortiq boʻlgan, seysmikligi 8 va 9 balli shaharlarda shaharning qarama-qarshi tomonlarida kamida ikkita gaz taqsimlash stansiyasi joylashtirilishi lozim.

Gazni uzluksiz isteʼmol qiluvchi korxonalarga gaz shaharning kamida ikkita mustaqil gaz quvuridan yetkazib berilishi lozim.

434

Kirish bosimi 0,6 MPa boʻlgan va uzluksiz texnologik jarayonda ishlaydigan korxonalarning gazni rostlash punktlari uchun tashqi aylanma gaz quvurlari nazarda tutilishi lozim.

435

Mazkur SHNQning 433-bandida koʻrsatilgan aholi punktlari va obyektlar yuqori yoki oʻrta bosimli gaz quvurlari orqali taʼminlanganda, gaz quvurlari berkitish moslamalari yordamida alohida seksiyalarga ajratilgan halqasimon sxema asosida loyihalashtirilishi lozim.

436

Yer osti gaz quvurlarida nazorat quvurchalari quyidagi joylarda nazarda tutilishi lozim:

quvurlarning ulanish joylarida;

quvur trassasining burilish joylarida;

yer osti kanallarida yotqizilgan muhandislik tarmoqlari bilan kesishish joylarida;

binolarga gaz quvurlari kiritiladigan joylarda.

437

Gazni berkitish moslamalari gaz taʼminotiga oid amaldagi meʼyoriy hujjatlarda belgilangan tartibda joylashtirilishi lozim.

438

Gaz quvurlari bino va quduq devorlaridan oʻtkazilganda gʻilof bilan quvur orasi suv oʻtkazmaydigan elastik material bilan zichlanishi lozim.

Zichlovchi material quvurning hisobiy seysmik siljishiga qarshilik koʻrsatmasligi lozim.

439

Seysmikligi 8 va 9 ball boʻlgan hududlarda yer osti gaz quvurlarida mustaqil kompensatsiyalash qobiliyati mavjud boʻlmagan taqdirda quyidagi joylarda kompensatsiya qiluvchi moslamalar nazarda tutilishi lozim:

tabiiy va sunʼiy toʻsiqlar bilan kesishish joylarida;

gaz quvurlarining poydevorlarga oʻrnatilgan uskunalar, shu jumladan suyultirilgan uglevodorod gazi rezervuarlari, kompressorlar va nasoslar bilan tutashish joylarida;

binolarga gaz quvurlari kiritiladigan joylarda.

7-§. Magistral quvurlar

440

Yer usti magistral quvurlarining toʻgʻri chiziqli uchastkalari va ulardan ajralib chiquvchi tarmoqlar seysmikligi 7 ball va undan yuqori boʻlgan hududlarda, yer osti magistral quvurlari esa seysmikligi 8 ball va undan yuqori boʻlgan hududlarda seysmik taʼsirlar hisobga olingan holda loyihalashtirilishi lozim.

441

Magistral quvurlarning zilzilabardoshligi quyidagi chora-tadbirlar orqali taʼminlanishi lozim:

trassa va qurilish maydonchasi uchun seysmik jihatdan qulay hududlarni tanlash orqali;

maqbul konstruktiv yechimlar va antiseysmik chora-tadbirlarni qoʻllash orqali;

quvurlar va ularning tayanchlarini mustahkamlik hamda ustuvorlikka hisoblashda seysmik taʼsirlarni hisobga olish orqali.

442

Seysmik hududlarda quvurlar trassasini tanlashda togʻlardagi tik qiyaliklar, noustuvor va choʻkuvchi gruntlar, togʻdagi konlar va faol tektonik yoriqlar, shuningdek seysmikligi 9 baldan yuqori boʻlgan hududlarni chetlab oʻtish kerak.

443

Mazkur SHNQning 442-bandida keltirilgan murakkab muhandislik-geologik sharoitlarda quvur oʻtkazishdan boshqa texnik jihatdan maqbul variant mavjud boʻlmaganda, loyiha yechimi muhandislik-geologik, seysmologik va texnik-iqtisodiy asoslar asosida qabul qilinishiga yoʻl qoʻyiladi.

Bunda quvurning ishonchliligi va germetikligini taʼminlaydigan qoʻshimcha chora-tadbirlar, jumladan gruntni mustahkamlash, transheyani maxsus tayyorlash, kompensatsiya qiluvchi qurilmalar, muhofaza gʻiloflari, avtomatik berkitish moslamalari nazarda tutilishi lozim.

Faol tektonik yoriqni kesib oʻtuvchi quvur uchastkalari boʻyicha loyiha yechimi maxsus texnik shartlar asosida qabul qilinishiga yoʻl qoʻyiladi.

444

Seysmikligi 7, 8 va 9 ball boʻlgan hududlarda ushbu SHNQning 440-bandiga muvofiq loyihalashtiriladigan magistral quvurlarning payvandlangan choklari quvurning toifasidan qatʼi nazar buzmaydigan radiografik nazoratdan oʻtkazilishi lozim.

445

Quvurlar bino devorlariga va uskunalarga bikir biriktirilmasligi lozim.

446

Quvurlarni qattiq ulash zarurati mavjud boʻlganda, hisobiy seysmik va harorat siljishlarini qabul qiluvchi egri chiziqli qoʻyilmalar, kompensatorlar yoki boshqa kompensatsiya qiluvchi moslamalar nazarda tutilishi lozim.

Mazkur moslamalarning oʻlchamlari va kompensatsiyalash qobiliyati hisoblash asosida aniqlanishi lozim.

447

Quvur trassasi seysmik xossalari keskin farq qiladigan grunt uchastkalarini kesib oʻtganda, quvurning erkin siljishi va hisobiy deformatsiyalarini qabul qilish imkonini beruvchi yechimlar nazarda tutilishi lozim.

448

Ushbu SHNQning 447-bandida nazarda tutilgan uchastkalarda yer osti quvurlari yotqizilganda transheya yonbagʻirlari qiyaligi grunt sharoitlariga muvofiq qabul qilinishi, quvurning asosi va atrofi deformatsiyani bir tekis qabul qilishini taʼminlaydigan qumli toʻshama hamda toʻldirma bilan jihozlanishi lozim.

449

Magistral quvur trassasi faol tektonik yoriqni kesib oʻtganda, quvurni, qoida tariqasida, yer ustidan oʻtkazish lozim.

Bunda quvurning hisobiy siljishlarini qabul qiladigan tayanchlar, kompensatsiya qiluvchi qurilmalar va avariyaviy berkitish moslamalari nazarda tutilishi kerak.

450

Yer ostida yotqiziladigan magistral quvurlar uchun quvur asosi zichlanishi va hisobiy deformatsiyalarni bir tekis qabul qilishini taʼminlashi lozim.

451

Yer ustidan oʻtkazilgan quvur tayanchlarining konstruksiyalari yer qimirlaganda quvurlarning erkin harakatiga (koʻchishlariga) imkon berishi kerak.

452

Yer ustidan oʻtgan magistral quvurlarning tayanchlari ustiga tebranishlarini soʻndirish uchun elastik izolyator (soʻndirgichlar) qoʻyilishi zarur.

Soʻndirgichlar harorat va ichki bosim oʻzgarganda quvurning koʻchishlariga qarshilik koʻrsatmasligi zarur.

453

Magistral quvurlarning seysmik xavfli uchastkalarida avtomatlashtirilgan nazorat, avariya haqida ogohlantirish va zarur hollarda quvurning tegishli uchastkasini avtomatik berkitish tizimlari nazarda tutilishi lozim.

454

Tashqi diametri 1 000 mm dan ortiq boʻlgan magistral quvurlarda, shuningdek daryolar va boshqa tabiiy yoki sunʼiy toʻsiqlarni kesib oʻtish uchastkalarida zilzila vaqtida quvur va uni oʻrab turgan grunt massasining tebranishlarini qayd etish uchun muhandislik-seysmometrik stansiyalarni oʻrnatish nazarda tutilishi lozim.

455

Seysmik hududlardan oʻtkaziladigan quvurlar joylashgan hududning zilzila jadalligi ushbu SHNQning 1-ilovasiga muvofiq yoki SMH maʼlumotlarini hisobga olgan holda aniqlanadi.

456

SMH jarayonida quvur trassasi boʻylab quvur oʻqidan har ikki tomonga kamida 15 km kenglikdagi hududning tektonik holati, grunt sharoitlari va xavfli geologik jarayonlari oʻrganilishi kerak.

457

Yer osti va yer usti magistral quvurlari uchun seysmik taʼsirning hisobiy qiymatlari ushbu SHNQning birinchi qismi talablariga muvofiq qabul qilinishi lozim.

458

Yer osti magistral quvurlarining hisobiy seysmikligi va grunt seysmik tebranishlari parametrlari quvur yotqizilgan chuqurlik, grunt sharoitlari va muhandislik-geologik izlanishlar natijalarini hisobga olgan holda aniqlanishi lozim.

459

Quvur uchastkalari uchun hisobiy seysmik taʼsirlarni belgilashda qurilish maydonchasining seysmikligi bilan bir qatorda quvurning masʼullik darajasi ham hisobga olinishi lozim.

Bunda uchun yuk boʻyicha ishonchlilik koeffitsiyentiga qoʻshimcha ravishda quvurning tavsifiga bogʻliq holda mazkur SHNQning 27-jadvali boʻyicha aniqlanadigan Kmas koeffitsiyenti qoʻllaniladi.

460

Seysmik hududlarda joylashuvidan qatʼi nazar magistral quvurlar asosiy va alohida yuklamalar jamlamasi taʼsiriga, seysmik kuchlar hisobga olingan holda hisoblanishi lozim.

461

Magistral quvurlar quyidagi seysmik taʼsirlar hisobga olingan holda hisoblanishi lozim:

seysmik kuchlar hisobga olingan shartli statik yuklamalar taʼsiriga;

muhim, murakkab yoki nostandart quvur uchastkalari uchun mazkur hududda sodir boʻlgan yoki oʻxshash seysmik sharoitli hududlarda qayd etilgan akselerogramma, velosigramma va seysmogramma yozuvlari asosida aniqlanadigan dinamik seysmik taʼsirlarga.

Chegaraviy holatlar tegishli quvur turi uchun noseysmik hududlarda belgilangan talablar hisobga olingan holda qabul qilinishi kerak.

462

Kuchli zilzila taʼsirida quvurlarni koʻtarib turuvchi konstruksiyalarda insonlar xavfsizligiga, quvurning barqarorligi va germetikligiga taʼsir qilmaydigan cheklangan noelastik hamda qoldiq deformatsiyalarga, shuningdek yengil shikastlanishlarga yoʻl qoʻyiladi.

463

Tayanchlarda yotqizilgan yer usti quvurlari seysmik taʼsirlarga quvur oʻqi boʻylab va unga koʻndalang yoʻnalishlarda hisoblanishi lozim.

Boʻylama yoʻnalishda quvurdagi kuchlanishlar va tayanch konstruksiyalarining gorizontal seysmik kuchlarga bardoshliligi tekshiriladi.

Koʻndalang yoʻnalishda quvurning koʻchishlari, tayanch rigellari yoki traversalarining yetarli uzunligi, quvurning tayanchdan chiqib ketmasligi, quvurda hosil boʻladigan qoʻshimcha kuchlanishlar hamda tayanch konstruksiyalarining gorizontal va vertikal seysmik kuchlarga bardoshliligi tekshiriladi.

464

Quvur tayanchlarining oʻzaro hisobiy siljishidan hosil boʻladigan kuchlar taʼsiriga qoʻshimcha tekshiruv hisobi bajarilishi lozim.

465

Yer ostida yotqizilgan va koʻtarma gruntlarda joylashgan magistral quvurlarda quvur oʻqi boʻylab yoʻnalgan seysmik toʻlqinlardan hosil boʻladigan qoʻshimcha kuchlanishlar aniqlanishi lozim.

Bunda gruntning koʻndalang siljishlari, suyulish, koʻchki, notekis choʻkish va boshqa xavfli muhandislik-geologik jarayonlar mavjud boʻlganda quvurning koʻndalang yoʻnalishdagi seysmik taʼsirlarga bardoshliligi ham hisoblash orqali tekshirilishi lozim.

466

Toʻgʻri chiziqli yer osti va yer ustida, shu jumladan koʻtarmada joylashtirilgan magistral quvurlarda boʻylama yoʻnalishdagi seysmik taʼsirdan hosil boʻladigan hisobiy kuchlanish quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

(40)-formula(40)

bu yerda:

A — seysmiklik koeffitsiyenti boʻlib, seysmikligi 7, 8 va 9 ball boʻlgan hududlar uchun yer usti quvurlarida mos ravishda 0,10; 0,20; 0,40, yer osti quvurlarida esa 0,12; 0,25; 0,50 deb qabul qilinadi;

Kmas — quvurning masʼullik darajasini hisobga oluvchi koeffitsiyent boʻlib, 27-jadval boʻyicha qabul qilinadi;

Kt — zilzila takroriyligi koeffitsiyenti boʻlib, 5-jadval va ushbu SHNQning 1-ilovasiga muvofiq qabul qilinadi;

E — quvur materiali elastiklik moduli, MPa;

Sr — grunt massivida boʻylama toʻlqinlarning tarqalish tezligi, m/s;

ηd — dinamik koeffitsiyent.

27-jadval
T/rQuvur tavsifnomasiKmas koeffitsiyentining qiymati
1.Ishchi bosimi 2,5 dan 10,0 MPa (25-100 kg/cm2) ga qadar boʻlgan gaz quvurlari, shartli diametri 1000 — 1200 mm boʻlgan neft va neft mahsulotlari quvurlari
Muhim obyektlarni gaz, neft va neft mahsulotlari bilan taʼminlaydigan istalgan ishchi bosim va diametrga ega boʻlgan quvurlar
Eni 25 m va undan ortiq boʻlgan suv toʻsiqlardan oʻtkazilgan quvurlar
1,5
2.Ishchi bosimi 1,2 dan 2,5 MPa (12 — 25kg/cm2) gacha boʻlgan gaz quvurlari, shartli diametri 500 — 800 mm boʻlgan neft va neft mahsulotlari quvurlari1,2
3.Shartli diametri 500 mm dan kichik boʻlgan neft quvurlari1,0
Izoh. Maydon seysmikligi 9 ball boʻlsa, ushbu jadvalning 1-pozitsiyasida keltirilgan quvurlar qoʻshimcha ravishda 1,5 ga teng koeffitsiyentga koʻpaytiriladi.
467

Seysmik taʼsirlarning takroriyligi ushbu SHNQning 1-ilovasiga muvofiq qabul qilinishi lozim.

468

Yer osti magistral quvurlari seysmik taʼsirlarga ushbu SHNQning birinchi qismi talablari, muhandislik-geologik izlanishlar natijalari va quvur trassasining seysmik sharoitlari hisobga olingan holda hisoblanishi lozim.

469

Yer osti va yer ustida, shu jumladan koʻtarmada joylashgan toʻgʻri chiziqli magistral quvurlarda boʻylama oʻq boʻylab yoʻnalgan seysmik toʻlqinlar taʼsiridan hosil boʻladigan hisobiy kuchlanishni quyidagi formula boʻyicha ham aniqlashga yoʻl qoʻyiladi:

(41)-formula(41)

bu yerda:

m0 — quvurning gruntga qisilish koeffitsiyenti, mazkur SHNQning 28-jadvaliga muvofiq aniqlanadi;

Kmas — quvurning masʼullik darajasini hisobga oluvchi koeffitsiyent boʻlib, 27-jadval boʻyicha qabul qilinadi;

as — seysmik tezlanish, cm/s2, 28-jadval talablarini hisobga olib seysmik hududlashtirish va SMH maʼlumotlari boʻyicha aniqlanadi;

E0 — elastiklik moduli, MPa;

T0 — grunt massivi seysmik tebranishlarining davri, s;

Sr — quvur oʻqi boʻylab tarqaluvchi boʻylama seysmik toʻlqinning grunt massividagi tarqalish tezligi, cm/s. Loyihalashning dastlabki bosqichida ushbu SHNQning 28-jadvali boʻyicha qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.

28-jadval
GruntlarBoʻylama seysmik toʻlqinlarning tarqalish tezligi Sr, km/sQuvurning gruntda qisilish koeffitsiyenti m0
Toʻkma gruntlar, boʻsh qumlar, qumloq tuproqlar, gillar va boshqa suvga toʻyinmagan gruntlar0,120,50
Qumli kam namlangan0,150,50
Qumli oʻrtacha namlangan0,250,45
Qumli suvga toʻyingan0,350,45
Supes va suglinok0,30,60
Namlangan gil tuproq, plastik0,50,35
Gil tuproq, yarim qattiq va qattiq tuproq20,70
Lyoss va sariq tuproq (lyossli)0,40,50
Torf0,10,20
Past haroratli muzlagan (qumli, gil, toʻkilma)2,21,00
Yuqori haroratli muzlagan (qumli, gil, toʻkilma)1,51,00
Shagʻal va chaqiqtosh1,1Ushbu jadval izohlarining 2-bandiga muvofiq
Togʻ jinslari, qumli1,5
Qoya gruntlari (monolit)2,2
Izohlar:
1) jadvalda muhandislik tadqiqotlarida aniqlik kiritilgan Sr eng kichik qiymatlari keltirilgan;
2) quvurning siqilish koeffitsiyentining qiymatini gruntning qayta toʻldirilishi (zasipka) boʻyicha qabul qilinadi.
470

Mazkur SHNQning 40 va 41-formulalar boʻyicha aniqlangan σpr qiymatlaridan kattasi quvurning boʻylama mustahkamligini hisoblashda qabul qilinishi lozim.

471

Hisobiy boʻylama kuchlanishining qiymati ruxsat etilgan qiymatdan 3 foizdan ortiq boʻlgan magistral quvurlar boʻrtib chiqishga qarshi ustuvorlikka hisoblanishi lozim.

Bunda gruntning tebranish davri, quvur materiali, tashqi diametri, devorining qalinligi, yotqizilish chuqurligi va quvur atrofidagi gruntning xossalari hisobga olinishi lozim.

472

Magistral quvurlarning boʻrtib chiqishga qarshi ustuvorligi quyidagi tartibda tekshiriladi:

a) boʻylama yuklama aniqlanadi:

N=σprF(42)

bu yerda:

σpr — asosiy yuklamani hisobga olgan holda aniqlanadigan hisobiy boʻylama kuchlanish;

F — quvurning koʻndalang kesim yuzasi;

b) nisbiy deformatsiya aniqlanadi:

(43)-formula(43)
473

ε>[ε] boʻlsa, quvurning boʻrtib chiqishga qarshi ustuvorligi boʻyicha hisoblash davom ettirilishi lozim. Bunda, [ε]=0,2 foiz — quvur materialining (poʻlat) oquvchanlik chegarasidagi ruxsat etilgan nisbiy deformatsiya, agar ε≤[ε] hisoblash tugatiladi.

474

Quyidagi formuladan Nkp, kritik yuklama aniqlanadi:

(44)-formula(44)
475

Nkp≥N boʻlsa, quvur devorining qalinligi yoki quvurning materiali aniqlashtiriladi.

476

Quvur atrofidagi gruntni zichlashtirish quvurning boʻrtib chiqish ehtimolini kamaytiradi. Bunda grunt quvurning dastlabki koʻndalang deformatsiyasini cheklaydigan va quvur oʻqiga perpendikulyar yoʻnalishda ushlab turuvchi taʼsir koʻrsatadi.

477

Tektonik deformatsiyalar mavjud boʻlgan hududlardan oʻtkaziladigan quvurlar choʻzilish va moʻtadil egilish deformatsiyalarini qabul qilish imkonini beradigan qilib joylashtirilishi lozim.

Quvurning siqilish deformatsiyasi taʼsirida ishlashiga, boʻrtib chiqish xavfi mavjud boʻlgan hollarda, yoʻl qoʻymaslik lozim.

478

Namlangan, vaqti-vaqti bilan namlanadigan yoki sugʻoriladigan hududlarda, shuningdek suvga toʻyingan gruntlarda yer osti quvurlari koʻtarilishga qarshi ustuvorlikka hisoblanishi lozim.

Hisoblash natijalariga koʻra quvur uchastkasining ustuvorligini taʼminlash uchun quyidagi chora-tadbirlarning biri yoki bir nechtasi nazarda tutilishi lozim:

quvur ustidagi grunt toʻldirmasi qalinligini oshirish;

quvur trassasining tarhdagi yoki balandlik boʻyicha yechimini oʻzgartirish;

quvurni ballastlash;

quvurni anker qurilmalari bilan mahkamlash.

479

Kuchli zilzilalar vaqtida gruntlarning suyulishi yuzaga kelishi hisobiga oqova suvlarni chiqarib yuborish quduqlarining yer ostidan koʻtarilib chiqishiga qarshi quyidagi choralar koʻrilishi lozim:

qayta toʻldirishda gruntni maksimal zichlash, bunda, sement-qumli aralashma yoki past markali beton qorishmasi bilan quduq zamini va atrofidagi gruntni mustahkamlashga yoʻl qoʻyiladi;

quduq asosini shagʻal yoki chaqiqtosh bilan toʻldirish (qum bilan toʻldirishga yoʻl qoʻyilmaydi);

quduq tagidagi suyulgan gruntning harakatini cheklovchi qoziqlarni oʻrnatish.

8-§. Polimer materiallardan tayyorlangan quvurlar

480

Polimer quvurlardan tayyorlanadigan texnologik quvur oʻtkazgichlar SHNQ 2.04.11-22 hamda SHNQ 2.04.04-24 talablariga muvofiq loyihalashtirilishi lozim.

481

Plastmassa quvurlar quyidagilarga hisoblanishi lozim:

boʻylama mustahkamlikka;

halqaviy bikrlikka va shakl oʻzgarishiga;

boʻylama, halqaviy va koʻndalang yoʻnalishlardagi hisobiy deformatsiyalarga;

seysmik taʼsirlar natijasidagi qoʻshimcha deformatsiyalarga.

482

Plastmassa quvurlarning boʻylama yoʻnalishdagi mustahkamligini hisoblash ushbu SHNQning 372 — 377-bandlari talablariga muvofiq amalga oshiriladi.

Bunda KN koeffitsiyentning qiymati KN=∞ teng deb qabul qilinadi, yaʼni Vpr=YEF.

483

Plastmassa quvurlarning halqaviy shakl oʻzgarishi SHNQ 2.04.11-22da belgilangan hisoblash usuli boʻyicha aniqlanishi lozim.

Bunda toʻliq keltirilgan hisobiy yuklama seysmiklik koeffitsiyentiga (A) koʻpaytirib aniqlanadi.

484

Quvurning deformatsiyasi quyidagicha boʻlishi kerak:

εeksp+εseysm≤[εruxs](45)

bu yerda:

[εruxs] — quvurning ruxsat etilgan deformatsiyasi, SHNQ 2.04.11-22 boʻyicha aniqlanadi;

εeksp — quvurning ekspluatatsion deformatsiyasi;

εseysm — seysmik taʼsirdan hosil boʻladigan deformatsiya.

485

Quvurning ekspluatatsion εeksp deformatsiyasi quyidagiga teng boʻlishi lozim:

εeksp =εp+εt+εyuk(46)
486

Ichki bosim hisobiga hosil boʻladigan deformatsiya εp quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

(47)-formula(47)

bu yerda:

p — quvurdagi maksimal ishchi bosim, MPa;

DB — quvurning ichki diametri, m;

μ — Puasson koeffitsiyent;

t — quvur devorining nominal qalinligi, m;

E — materialning elastiklik moduli, MPa.

487

Haroratni oʻzgarishidan hosil boʻladigan deformatsiya εt quyidagicha aniqlanadi:

(48)-formula(48)

bu yerda:

α — haroratdan kengayish koeffitsiyenti;

t0 — harorat.

488

Tashqi yuklama taʼsiridan hosil boʻladigan deformatsiya quyidagicha aniqlanadi:

(49)-formula(49)

bu yerda:

DH — quvurning tashqi diametri, (m);

Δγ — quvurning vertikal egilishi, m;

P — quvurga tushadigan yuklama:

R=Rgr+RT(50)

Rgr — gruntning gidrostatik bosimi, yaʼni Rgr= γH (γ — gruntni zovurga toʻldirilishidagi solishtirma ogʻirligi, kN/m3;

H — quvur sirtidan yer yuzasigacha boʻlgan balandlik, m);

RT — harakatlanuvchi transport vositalaridan hosil boʻladigan yuklama qiymati:

(51)-formula(51)

bu yerda:

T — transport vositasi oʻqidan tushadigan ogʻirlik (kN);

N — quvurning koʻmilish chuqurligi, (m).

489

Quvurning halqaviy bikirligi SR quyidagicha aniqlanadi:

(52)-formula(52)

SDR — oʻlchamlarning standart bogʻliqligi (quvurning tashqi nominal diametrini (DH) quvur devorining nominal qalinligiga (t) quvur oʻlchamlarining standart bogʻliqligi, yaʼni SDR=DH/t).

490

Gruntning elastiklik (sekushiy) moduli , gruntning turiga va uni zichlanish darajasiga bogʻliq (29-jadval).

29-jadval qiymatini gruntning zichlanish darajasiga bogʻliqligi
(MPa)
ZichlanmaganTekshiruv ostida zichlangan
1.Katta va mayda zarrachali qum0,72,0-5,0
2.Mayda zarrachali qum0,81,2-3,0
3.Qumloq tuproq va gil0,51,0-2,5
4.Loy tuproq, gil<0,30,6
491

Seysmik yuk taʼsiridan quvurdagi deformatsiya quyidagicha hisoblanadi:

(53)-formula(53)

bu yerda:

σpr — mazkur SHNQning 40 yoki 41-formulalari boʻyicha aniqlanadigan kuchlanish.

9-§. Ichimlik suvi va oqova suvlari inshootlari

492

Oqova suvlarni chiqarib yuborish va ichimlik suvi taʼminoti nasos stansiyalari, ichimlik suvi zaxirasi rezervuarlari va ularning sanoat binolari ushbu SHNQning 6-bobi 1-paragrafida va mazkur paragraf talablariga muvofiq loyihalanishi zarur.

493

Ichimlik suvi taʼminoti tizimiga tegishli bino va inshootlarning hisobiy seysmikligi 30-jadval boʻyicha qabul qilinishi lozim.

30-jadval
SHNQ 2.04.02-19 ga muvofiq bino va inshootlarning masʼullik sinfiQurilish maydonchasining seysmikligi quyidagicha boʻlganda bino va inshootlarning hisobiy seysmikligi, ballarda
789
I-II789
IIISeysmik taʼsirlar hisobga olinmaydi77
Izohlar:
1) bino va inshootlar hisobiy seysmiklikka mos seysmik yuklamalar taʼsiriga hisoblanishi lozim;
2) zilzila oqibatlarini bartaraf etish davrida ishlashi zarur boʻlgan bino va inshootlar uchun seysmik yuklamalar 1,2 koeffitsiyentiga koʻpaytiriladi;
3) yer usti suv manbalaridan suv oluvchi inshootlar uchun seysmik yuklamalar 1,5 koeffitsiyentiga koʻpaytiriladi.
494

Rezervuar vazifasini bajaruvchi inshootlar va binolarning yer osti qismlari konstruksiyaning xususiy massasi, rezervuardagi suyuqlik massasi va grunt massasidan hosil boʻladigan seysmik kuchlarning eng noqulay jamlamasi taʼsiriga hisoblanishi lozim.

495

Suyuqlik va grunt massalaridan hosil boʻladigan seysmik kuchlar ushbu SHNQning birinchi qismi talablariga muvofiq aniqlanishi lozim.

Suv bosimi minoralarini hisoblashda mazkur band talablari suv baki konstruksiyasini hisoblashga nisbatan qoʻllaniladi.

496

Rezervuar vazifasini bajaruvchi inshootlar va binolarning yer osti qismlarida konstruksiyaning xususiy massasi hamda ekspluatatsiya yuklamalaridan hosil boʻladigan seysmik kuchlar binolar uchun belgilangan tartibda aniqlanishi lozim.

Bunda ushbu SHNQning 3-formulasiga kiruvchi koeffitsiyentlar koʻpaytmasi 31-jadval boʻyicha qabul qilinishi lozim.

31-jadval
Gruntga nisbatan bino va inshootning joylanishiMazkur SHNQning 1-jadvaliga muvofiq grunt toifasiga koʻra WiKδηik koeffitsiyenti koʻpaytmasining qiymatlariSHNQ 2.04.02-19ga muvofiq bino va inshootlarning masʼullik sinfiga koʻra KmasKtKmKq koeffitsiyentlar koʻpaytmasining qiymatlari
IIIIII
Zilzilaviy kuchi, ballarda
789789789IIIIII
Yer usti0,30,61,20,270,541,080,20,40,80,30,250,2
Yer osti0,20,40,80,180,360,720,150,30,60,250,20,15
Izoh. Agar inshoot balandligining yarmidan koʻpi yer sathidan pastda joylashgan boʻlsa, u yer osti inshooti sifatida, yarmidan kam qismi yerga kirib turgan boʻlsa, yer usti inshooti sifatida qabul qilinadi.

10-§. Kamera va quduqlar

497

Kameralar va quduqlar konstruksiyalari quvurlar hamda ularga tutashgan murakkab tugunlarning hisobiy seysmik siljishlarini erkin qabul qilish imkonini berishi lozim.

Buning uchun kamera va quduq devorlarida quvur tashqi diametridan kattaroq boʻlgan tuynuklar nazarda tutilishi lozim.

498

Quduqlarning balandligi boʻyicha gorizontal tutashuv choklarida yigʻma elementlarning oʻzaro siljishiga yoʻl qoʻymaslik uchun konstruktiv chora-tadbirlar nazarda tutilishi lozim.

Tutashuv choklarining mustahkamligi quyidagi usullardan biri yoki bir nechtasi bilan taʼminlanishi lozim:

doiraviy kesimli yigʻma elementlardan tashkil topgan quduqlarda choklarni poʻlat bogʻlovchi elementlar bilan kuchaytirish;

gʻisht va betondan tayyorlangan doiraviy quduqlarni konstruktiv armaturalash;

gʻisht va betondan tayyorlangan toʻgʻri toʻrtburchak shaklidagi quduqlar devorlari hamda tutashuv choklarini konstruktiv armaturalash.

499

Yigʻma temirbeton halqalardan tayyorlanadigan quduqlarning tutashuv choklariga poʻlat bogʻlovchi elementlar oʻrnatilishi lozim.

Pastki halqa ostiga kamida V10 sinfidagi yaxlit betondan halqa shaklidagi asos tayyorlanishi lozim.

500

Yaxlit betondan tayyorlanadigan quduqlarning ishchi devorlari va boʻgʻzi loyiha hujjatlarida belgilangan simtoʻrlar bilan armaturalanishi lozim.

501

Gʻishtdan tayyorlanadigan quduqlar devorlari loyiha hujjatlarida belgilangan tartibda gorizontal yoʻnalishda armaturalanishi lozim.

502

Quduq yoki kamera devoridagi tuynuk qirgʻogʻi bilan quvur orasidagi tirqish kamida 0,1 m boʻlishi lozim.

Tirqish quvurning hisobiy siljishiga toʻsqinlik qilmaydigan elastik material bilan toʻldirilishi lozim.

Chizma
503

Quduqning ishchi qismining balandligi 1,5 m dan, quduq boʻgʻzining balandligi esa 0,5 m dan kam boʻlmasligi lozim.

Chizma

11-§. Seysmikligi >9 ball boʻlgan hududlarda muhandislik inshootlari hamda tarmoqlarga qoʻyiladigan qoʻshimcha talablar

504

Seysmikligi >9 ball boʻlgan hududlarda inshoot va tarmoqlarning seysmik hisobi quyidagi usullar bilan amalga oshirilishi lozim:

ushbu SHNQning 370 — 384-bandlariga muvofiq aniqlanadigan shartli statik yuklar taʼsiriga amalga oshiriladi. Bunda A koeffitsiyentining qiymati seysmikligi >9 ball boʻlgan hududlarda — 0,6 qabul qilinadi;

qurilish hududi uchun xos boʻlgan real yoki sintezlangan akselerogrammalar asosida dinamik hisoblash orqali.

505

Seysmikligi >9 ball boʻlgan hududlarda mavze ichidagi tarmoqlar quvurlarining, shuningdek seysmikligi >9 boʻlganda taqsimlash tarmoqlari quvurlarining mustahkamlik sinfi mazkur SHNQning 504-bandining ikkinchi xatboshisida nazarda tutilgan shartli statik hisoblash natijalari asosida tanlanishi lozim.

506

Seysmikligi >9 ball boʻlgan hududlarda taqsimlash tarmoqlarining va mazkur bobning 2, 5, 6 va 7-paragraflarida keltirilgan magistral quvurlarni loyihalash, ushbu SHNQning 504-bandi uchinchi xatboshisiga muvofiq amalga oshiriladi.

507

Rezervuar vazifasini bajaruvchi inshootlar va binolarning yer usti hamda yer osti qismlariga konstruksiyaning xususiy massasi va ekspluatatsiya yuklamalaridan hosil boʻladigan seysmik kuchlar 496-bandga muvofiq aniqlanishi lozim.

32-jadval
Gruntga nisbatan bino va inshootning joylanishiMazkur SHNQning 1-jadvaliga muvofiq grunt toifasiga koʻra WiKδηik koeffitsiyentlari koʻpaytmalarining qiymatlari
IIIIII
Zilzila kuchi, ballarda
>9>9>9
Yer usti1,61,621,2
Yer osti1,21,080,8

7-bob. Bino va inshootlarni qayta tiklash va kuchaytirish

508

Ekspluatatsiyadagi bino va inshootlarning zilzilabardoshligini taʼminlash yoki oshirish, shu jumladan zilzila va boshqa tabiiy ofatlar taʼsirida shikastlangan obyektlarni qayta tiklash, qurilish maydonchasining hisobiy seysmikligi yoki obyektning masʼullik darajasi oʻzgarishi munosabati bilan kuchaytirish, shuningdek rekonstruksiya qilishda ushbu bob talablariga rioya qilinishi lozim.

509

Bino va inshootlarni qayta tiklash va kuchaytirish boʻyicha loyihalash ishlarini amalga oshirishda quyidagi choralar koʻrilishi lozim:

qayta tiklash — deformatsiyalangan yoki shikastlangan konstruksiyalar va ularning oʻzaro bogʻlanishlarini zilzila taʼsiridan oldingi yuk koʻtarish qobiliyatigacha tiklash boʻyicha tadbirlar majmui;

kuchaytirish — konstruksiyalar va ularning oʻzaro bogʻlanishlari yuk koʻtarish qobiliyatini amaldagi normativ hujjatlar yoki maxsus texnik shartlarda belgilangan darajagacha oshirish boʻyicha tadbirlar majmui.

510

Qayta tiklash yoki kuchaytirishga asos bino va inshootning xizmat muddati, jismoniy va maʼnaviy eskirishi, funksional vazifasi, texnik holati, xavfsiz ekspluatatsiya qilinishi hamda ishlarni bajarishning texnik-iqtisodiy maqsadga muvofiqligini hisobga olgan holda qabul qilinishi lozim.

511

Zilzila taʼsirida shikastlangan bino va inshootlarda taʼmirlash-qayta tiklash ishlari texnik koʻrik va tekshiruv hisoblari natijalariga koʻra shikastlanish darajasi 3-darajadan oshmagan hollarda amalga oshirilishi lozim.

512

Obyektlarning shikastlanish darajasini baholashda GOST 34511-2018da belgilangan zilzila jadalligining makroseysmik shkalasi tavsiflari hamda SHNQ 1.04.01-23 talablariga amal qilinishi kerak.

513

Binoning yuk koʻtaruvchi va yuk koʻtarmaydigan konstruksiyalarida mazkur SHNQda belgilangan yoʻl qoʻyiladigan qiymatlardan oshadigan siljishlar, egilishlar, betonning maydalanishi yoki koʻzga koʻrinarli yoriqlar aniqlanganda, bunday konstruksiyalar shikastlangan deb qabul qilinishi lozim.

514

Binoning funksional vazifasi, masʼullik darajasi, konstruktiv sxemasi, yuklamalari yoki qurilish maydonchasining hisobiy seysmikligi oʻzgarishi natijasida ushbu SHNQ boʻyicha aniqlanadigan hisobiy seysmik taʼsirlar mavjud konstruksiyalarning hisobiy yuk koʻtarish qobiliyatidan ortiq boʻlsa, bino va inshootlarning zilzilabardoshligi oshirilishi lozim.

515

Bino va inshootlarning zilzilabardoshligini oshirish boʻyicha loyiha hujjatlari quyidagilar asosida ishlab chiqilishi lozim:

texnik koʻrik va muhandislik tekshiruvi materiallari;

konstruksiya materiallarining haqiqiy mustahkamlik va deformatsiya koʻrsatkichlari tekshiruv hisoblari;

qabul qilinayotgan konstruktiv-texnik yechimlarning asoslanishi.

516

Seysmik taʼsirlarni eʼtiborga olgan holda yuklarning maxsus birikmasiga bino va inshootlarni tekshirishga oid hisoblar mazkur SHNQning 5-bobi talablariga muvofiq bajarilishi lozim.

Bunda konstruksiyalarning hisobi birinchi guruh chegaraviy holatlar (CHH-1) boʻyicha amalga oshiriladi.

517

Taʼmirlash-qayta tiklash va kuchaytirish loyihalarini ishlab chiqishda obyektning texnik holatiga qarab quyidagi usullardan foydalanish lozim:

mavjud konstruktiv sxemani oʻzgartirmagan holda konstruksiyalar va ularning oʻzaro bogʻlanishlarini qayta tiklash yoki kuchaytirish;

fazoviy ishlashini yaxshilash va seysmik taʼsirlarga ishonchliligini oshirish maqsadida konstruktiv sxemaga qisman oʻzgartishlar kiritish, jumladan qoʻshimcha boʻylama va koʻndalang devorlar, bikirlik elementlari, bogʻlovchi elementlar hamda zarur hollarda antiseysmik choklar tashkil etish;

binoning konstruktiv sxemasi va dinamik tavsiflarini oʻzgartirish, jumladan muntazam joylashtirilgan bikirlik diafragmalari, bogʻlamlar yoki maxsus asoslangan hollarda seysmik himoya tizimlarini qoʻllash.

518

Taʼmirlash-qayta tiklash va kuchaytirish ishlarini loyihalash hamda bajarishda qabul qilinadigan konstruktiv yechimlar, materiallar va konstruksiyalar quyidagilarni taʼminlashi lozim:

mavjud konstruksiyalarning haqiqiy mustahkamlik koʻrsatkichlarini hisobga olgan holda ularning yuk koʻtarish qobiliyatidan oqilona foydalanishni;

kuchaytiruvchi va kuchaytirilayotgan konstruksiyalarning birgalikda ishlashini;

konstruksiyalar va ularning birikmalarida belgilangan plastik deformatsiyalarning barqaror rivojlanishini, bunda ustuvorlik yoʻqolishiga va progressiv buzilishga yoʻl qoʻymaslikni.

519

Rekonstruksiya qilishda mavjud bino va inshootlarning zilzilabardoshligi mazkur SHNQning asosiy talablariga muvofiq taʼminlanishi lozim.

Toʻliq muvofiqlashtirish texnik jihatdan imkonsiz yoki nomutanosib boʻlgan obyektlar uchun konstruktiv tadbirlarning tarkibi va hajmi maxsus texnik asoslash hamda hisobiy seysmik taʼsirlar asosida belgilanadi.

Zarur hollarda fazoviy hisoblash modellari, real yoki sintez qilingan akselerogrammalar, shuningdek materiallarning nochiziqli deformatsiyalanish diagrammalaridan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

8-bob. Ishlab chiqarish va qurilish ishlarining sifati

520

Qurilish materiallari va buyumlarini tayyorlashda, shuningdek yuk koʻtaruvchi va toʻsuvchi konstruksiyalarni barpo etishda ularning belgilangan xizmat muddati davomida samarali ishlashini taʼminlovchi sifat darajasi saqlanishi lozim.

521

Qurilish materiallari va buyumlari, bino elementlari hamda qurilish-montaj ishlarining sifati tegishli milliy standartlar, shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga hamda loyiha hujjatlariga muvofiq boʻlishi lozim.

522

Betonning loyihaviy mustahkamligi quyidagi usullardan biri yordamida aniqlanadi:

buzmasdan sinash GOST 18105-2018, GOST 22690-2015 va GOST 17624-2021 boʻyicha;

betonlash jarayonida tayyorlangan namunalarni sinash GOST 18105-2018, GOST 10180-2012 boʻyicha;

konstruksiya tanasidan burgʻilab olingan namunalarni sinash GOST 18105-2018, GOST 28570-2019, GOST 10180-2012 boʻyicha.

523

Beton va temir-beton konstruksiyalarda beton mustahkamligi sinov dasturi asosida sinovlarni oʻtkazish orqali tekshiriladi.

Sinov dasturlari bino va inshootlarning murakkablik toifasidan kelib chiqib, yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarning quyidagi qismini qamrab olishi kerak:

II toifa obyektlar uchun 15 foizdan kam boʻlmagan;

III toifa obyektlar uchun 30 foizdan kam boʻlmagan;

IV toifa obyektlar uchun 50 foizdan kam boʻlmagan.

524

Temirbeton konstruksiyalar armaturalarining payvand birikmalaridagi choklarni koʻzdan kechirish va uzunligini oʻlchash jami payvand choklarning kamida 15 foizida amalga oshirilishi zarur.

525

Yuk koʻtaruvchi konstruksiyalar uchun metall prokati, poʻlat armatura va payvand birikmalarining har bir partiyasidan kamida 6 ta nazorat namunalarini mexanik usulda sinash kerak.

526

Qorishmaning gʻisht yoki tosh bilan yopishib bogʻlanish mustahkamligi berilgan tarkibdagi qorishma va gʻisht yoki tosh partiyasidan kamida 10 ta namunani laboratoriya sharoitida sinash natijalari asosida aniqlanadi.

527

Qurilish sharoitida qorishma bilan gʻisht yoki toshning yopishish mustahkamligini aniqlash uchun har bir bosqichda kamida 5 ta sinov oʻtkazilishi lozim.

528

Oddiy gʻisht va beton toshlardan bajariladigan terim uchun qorishmaning harakatchanligi standart konusning 9-13 cm choʻkishiga, sergʻovak gʻisht yoki sopol toshlar uchun 7-8 cm ga mos boʻlishi kerak. Konusning choʻkishi har bir qorishmadan olingan uchta namunani sinash natijalari boʻyicha baholanadi.

529

Qorishmaning harakatchanligini tanlashda uning oʻzida suvni saqlash qobiliyati, gʻisht yoki toshning suvni shimishi hamda ob-havo sharoiti eʼtiborga olinishi zarur. Bunda qorishmaning suv saqlash qobiliyati 98 foizdan kam boʻlmasligi kerak.

530

Ushbu SHNQning 522 — 529-bandlarida keltirilgan ashyolar, mahsulotlar va qurilish-montaj ishlarining ketma-ketligi va ularga qoʻyiladigan talablar loyiha hujjatlarida oʻz aksini topishi lozim.

531

Devorni tiklashda gʻisht terimida choklarning bir qatorli bogʻlanish tizimi qoʻllanilishi zarur.

532

Devorlarning tutashish joylaridagi terim uchastkalari bir vaqtning oʻzida bajarilishi, tosh materiallar har bir qatorda devorning butun qalinligi boʻylab terilishi, terimning barcha (ayniqsa, vertikal) choklari qorishma bilan toʻliq toʻldirilishi, terimning tashqi tomonlaridagi ortiqcha qorishma olib tashlanishi kerak.

533

Qalinligi 2,5 gʻisht va undan kam boʻlgan ikki deraza yoki eshik oraligʻidagi devorlar butun gʻishtlardan tiklanishi lozim.

534

Ushbu SHNQning 533-bandida keltirilgan holatlardan tashqari terim choklarini bogʻlash uchun butun boʻlmagan gʻishtlarni ishlatishga yoʻl qoʻyiladi.

535

Havo harorati 25°S dan yuqori boʻlgan turgʻun quruq havoda, suv shimuvchanligi 15 foiz va undan ortiq boʻlgan pishiq gʻisht va sopol toshlarni terishdan oldin kamida 1 daqiqa suvga botirilishi lozim.

Devor terimiga 3 sutka mobaynida suv sepib turish lozim.

536

Havo harorati 25°S dan yuqori va nisbiy namligi 50 foizdan kam boʻlgan quruq va issiq ob-havo sharoitida beton ishlari bajarilsa, mustahkamligi betonning loyihaviy mustahkamligidan kamida 20 foizga yuqori boʻlgan sement qoʻllanilishi kerak. Yangi yotqizilgan betonni parvarishlash loyihaviy mustahkamlik 70 foizga yetgunga qadar amalga oshirilishi kerak.

537

Ommaviy qurilish uchun moʻljallangan noanʼanaviy yangi konstruktiv yechimga ega boʻlgan binolar sinovdan oʻtkazilishi lozim.

1-ilova Oʻzbekiston Respublikasi aholi punktlari uchun 50 yilda oshib ketish ehtimolligida (P, %) MSK-64 shkalasi boʻyicha makroseysmik intensivlik (I) ballari

T/rAholi punkti50 yilda oshib ketish ehtimolligi (P, %)
va ehtimoliy takroriylik davri (yil)
10521
47597524754975
Qoraqalpogʻiston Respublikasi
1.Nukus shahri6777
2.Qarataoʻ shaharchasi7788
3.Amudaryo tumaniMangʻit shahri7788
4.Jumurtov shaharchasi7788
5.Kipshak shaharchasi7778
6.Kilichboy shaharchasi7788
7.Xitoy shaharchasi7788
8.Beruniy tumaniBeruniy shahri7788
9.Bulish shaharchasi7788
10.Boʻzatov tumaniBoʻzatov shaharchasi6778
11.Qoraoʻzak tumaniQoraoʻzak shaharchasi6777
12.Kegeyli tumaniXalqobod shahri6677
13.Kegeyli shaharchasi6777
14.Qoʻngʻirot tumaniQoʻngʻirot shahri6777
15.Jasliq shaharchasi6677
16.Qaraqalpakstan shaharchasi6666
17.Qirqqiz shaharchasi6777
18.Oltinkoʻl shaharchasi6777
19.Yelabad shaharchasi6778
20.Qanlikoʻl tumaniQanlikoʻl shaharchasi6777
21.Moʻynoq tumaniMoʻynoq shahri6778
22.Nukus tumaniOqmangʻit shaharchasi6777
23.Taxiatosh tumaniTaxiatosh shahri7788
24.Taxtakoʻpir tumaniNaymankul shaharchasi7788
25.Taxtakoʻpir shaharchasi6778
26.Toʻrtkoʻl tumaniToʻrtkoʻl shahri7788
27.Miskin shaharchasi7788
28.Turkmankoʻli shaharchasi6777
29.Tozabogʻ shaharchasi7788
30.Noʻrli yoʻl shaharchasi7788
31.Amirobod shaharchasi7788
32.Xoʻjayli tumaniXoʻjayli shahri7778
33.Jayxun shaharchasi6778
34.Chimboy tumaniChimboy shahri6677
35.Ayteke shaharchasi6677
36.Shumanay tumaniShumanay shahri6777
37.Ellikqalʼa tumaniBoʻston shahri7788
38.Saxtiyon shaharchasi7788
Andijon viloyati
39.Andijon shahri8899
40.Xonobod shahri8899
41.Xonobod shaharchasi8899
42.Oltinkoʻl tumaniBoʻston shaharchasi8889
43.Dalvarzin shaharchasi8899
44.Jalabek shaharchasi8899
45.Ijtimoyat shaharchasi8889
46.Kumakay shaharchasi8899
47.Qoʻshtepa shaharchasi8899
48.Madaniy mehnat shaharchasi8889
49.Oltinkoʻl shaharchasi8889
50.Maslahat shaharchasi8889
51.Namuna shaharchasi8889
52.Xondibogʻi shaharchasi8889
53.Andijon tumaniKuyganyor shaharchasi8899
54.Ayrilish shaharchasi8899
55.Butaqora shaharchasi8889
56.Guliston shaharchasi8899
57.Gumbaz shaharchasi8889
58.Zavrok shaharchasi8899
59.Qoraqalpoq shaharchasi8899
60.Kunji shaharchasi8899
61.Qoʻshariq shaharchasi8899
62.Gulobod shaharchasi8899
63.Ogʻullik shaharchasi8899
64.Oq-yor shaharchasi8899
65.Yurtobod shaharchasi8899
66.Xartum shaharchasi8899
67.Chilon shaharchasi8899
68.Chumbogʻich shaharchasi8889
69.Ekin tikin shaharchasi8899
70.Yangiobod shaharchasi8899
71.Baliqchi tumaniBaliqchi shaharchasi8889
72.Xoʻjaobod shaharchasi8889
73.Chinobod markaz shaharchasi8889
74.Boʻston tumaniBoʻz shaharchasi8889
75.Sariqjoʻga shaharchasi8889
76.Koʻhinur shaharchasi8889
77.Buloqboshi tumaniBuloqboshi shaharchasi8899
78.Andijon shaharchasi8899
79.Uchtepa shaharchasi8899
80.Shirmonbuloq shaharchasi8899
81.Jalaquduq tumaniJalaquduq shahri8899
82.Janubiy olamushuk shaharchasi8899
83.Beshtol shaharchasi8899
84.Yorqishloq shaharchasi8899
85.Jalolquduq shaharchasi8899
86.Koʻkalam shaharchasi8899
87.Qoʻshterak shaharchasi8899
88.Oyim shaharchasi8899
89.Izboskan tumaniPoytugʻ shahri8889
90.Gurkirov shaharchasi8899
91.Maygir shaharchasi8889
92.Toʻrtkoʻl shaharchasi8889
93.Uzun koʻcha shaharchasi8889
94.Ulugʻnor tumaniOq oltin shaharchasi7888
95.Qoʻrgʻontepa tumaniQoʻrgʻontepa shahri8899
96.Qorasuv shahri8899
97.Sultonobod shaharchasi8899
98.Asaka tumaniAsaka shahri8889
99.Kujgan shaharchasi8889
100.Navkan shaharchasi8889
101.Oqbuyra shaharchasi8889
102.Fayz shaharchasi8889
103.Marxamat tumaniMarxamat shahri8889
104.Polvontosh shaharchasi8889
105.Boboxuroson shaharchasi8899
106.Qorabogʻish shaharchasi8899
107.Qorakoʻrgʻon shaharchasi8899
108.Koʻtarma shaharchasi8899
109.Marxamat shaharchasi8889
110.Rovot shaharchasi8889
111.Oʻqchi shaharchasi8899
112.Xakka shaharchasi8889
113.Xoʻjaariq shaharchasi8899
114.Shahrixon tumaniShahrixon shahri8889
115.Vaxim shaharchasi8889
116.Choʻja shaharchasi8889
117.Segaza kum shaharchasi8889
118.Paxtaobod tumaniDoʻsbotlik shaharchasi8889
119.Izboskan shaharchasi8889
120.Pushmon shaharchasi8899
121.Xoʻjaobod tumaniXoʻjaobod shahri8899
122.Sanoatchilar shaharchasi8889
123.Dilkushod shaharchasi8899
124.Shahrixonsoy shaharchasi8889
125.Manak shaharchasi8899
126.Xidirsha shaharchasi8899
Buxoro viloyati
127.Buxoro shahri7788
128.Kogon shahri7788
129.Olot tumaniOlot shahri7778
130.Ganchi Chandir shaharchasi7778
131.Kesakli shaharchasi7778
132.Qirtay shaharchasi7778
133.Sola qorovul shaharchasi7778
134.Jayxunobod shaharchasi7778
135.Oʻzbekiston shaharchasi7778
136.Chovdur shaharchasi7778
137.Boʻribek Chandir shaharchasi7778
138.Buxoro tumaniGala Osiyo shahri7788
139.Dehcha shaharchasi7888
140.Podshoyi shaharchasi7778
141.Rabotak shaharchasi7788
142.Oʻrta Novmetan shaharchasi7788
143.Xumini bolo shaharchasi7788
144.Arabxona shaharchasi7788
145.Vobkent tumaniVobkent shahri7888
146.Navbahor shaharchasi7888
147.Shirin shaharchasi7888
148.Kosari shaharchasi7888
149.Gʻijduvon tumaniGʻijduvon shahri7888
150.Abadi shaharchasi7888
151.Beshtuvo shaharchasi7889
152.Gajdumak shaharchasi7888
153.Jovgari shaharchasi7888
154.Koʻlijabbor shaharchasi7888
155.Mazragan shaharchasi7888
156.Rostgoʻy shaharchasi7888
157.Oʻzanon shaharchasi7888
158.Xatcha shaharchasi7888
159.Chagʻdari shaharchasi7888
160.Dodarak shaharchasi7888
161.Namadgaron shaharchasi7888
162.Yuqori Qoʻmoq shaharchasi7888
163.Kogon tumaniSarayonobod shaharchasi7788
164.Tutkunda shaharchasi7788
165.Qorakoʻl tumaniQorakoʻl shahri7788
166.Bandboshi shaharchasi7778
167.Dargʻabogʻi shaharchasi7888
168.Jigʻachi shaharchasi7778
169.Qorahoji shaharchasi7778
170.Quvvacha shaharchasi7778
171.Mirzaqalʼa shaharchasi7778
172.Sayyod shaharchasi7788
173.Solur shaharchasi7788
174.Chandirobod shaharchasi7778
175.Shoʻrrabot shaharchasi7778
176.Yakka Aʼlam shaharchasi7778
177.Yangiqalʼa shaharchasi7788
178.Qorovulbozor tumaniQorovulbozor shahri7788
179.Peshku tumaniYangibozor shaharchasi7778
180.Peshku shaharchasi7888
181.Shavgon shaharchasi7889
182.Mahallai-Mirishkor shaharchasi7889
183.Romitan tumaniRomitan shahri7888
184.Gazli shahri8899
185.Qoqishtuvon shaharchasi7888
186.Xosa shaharchasi7888
187.Yuqori Fazberon shaharchasi7788
188.Jondop tumaniJondor shaharchasi7788
189.Pahlavon shaharchasi7788
190.Dalmun shaharchasi7788
191.Koʻliyon shaharchasi7788
192.Samonchuq shaharchasi7788
193.Tobagar shaharchasi7788
194.Ushot shaharchasi7788
195.Xazorman shaharchasi7788
196.Chorzona shaharchasi7788
197.Shofirkon tumaniShofirkon shahri7888
198.Joʻyrabot shaharchasi7888
199.Iskogare shaharchasi7889
200.Quyi Chuqurak shaharchasi7889
201.Mirzoqul shaharchasi7888
202.Talisafed shaharchasi7889
203.Undare shaharchasi7889
204.Chandir shaharchasi7788
205.Fulomte shaharchasi7888
Jizzax viloyati
206.Jizzax shahri8889
207.Arnasoy tumaniGʻoliblap shaharchasi7778
208.Gulbahor shaharchasi7788
209.Baxmal tumaniOʻsmat shaharchasi8889
210.Oqtosh shaharchasi7888
211.Moʻgʻol shaharchasi8889
212.Novqa shaharchasi8889
213.Alamli shaharchasi8889
214.Tongotar shaharchasi8889
215.Baxmal shaharchasi7888
216.Gʻallaorol tumaniGʻallaorol shahri7889
217.Qoʻytosh shaharchasi7888
218.Marjonbuloq shaharchasi7888
219.Lalmikor shaharchasi7888
220.Qangliobod shaharchasi7777
221.Abdukarim shaharchasi8889
222.Chuvilloq shaharchasi8889
223.Sharof Rashidov tumaniUchtepa shaharchasi7888
224.Gandumtosh shaharchasi8889
225.Qorayantoq shaharchasi8889
226.Qangli shaharchasi7889
227.Toqchilik shaharchasi8889
228.Mulkanlik shaharchasi7889
229.Jizzaxlik shaharchasi8889
230.Doʻstlik tumaniDoʻstlik shahri7778
231.Navroʻz shaharchasi7778
232.Zomin tumaniDashtobod shahri7888
233.Zomin shaharchasi8889
234.Yom shaharchasi7889
235.Pshagʻor shaharchasi8889
236.Zarbdor tumaniZarbdor shaharchasi7889
237.Boʻston shaharchasi7889
238.Fayzobod shaharchasi7888
239.Sharq yulduzi shaharchasi7888
240.Sirgʻali shaharchasi7888
241.Mirzachoʻl tumaniGagarin shahri7777
242.Paxtazor shaharchasi7777
243.Mirzadala shaharchasi7777
244.Zafarobod tumaniZafarobod shaharchasi7788
245.Yorqin shaharchasi7788
246.Pistalikent shaharchasi7888
247.Nurafshon shaharchasi7888
248.Paxtakor tumaniPaxtakor shahri7788
249.Gulzor shaharchasi7788
250.Forish tumaniBogʻdon shaharchasi7888
251.Uchquloch shaharchasi7788
252.Yangiobod tumaniYangiobod shaharchasi7777
253.Savot shaharchasi8889
Qashqadaryo viloyati
254.Qarshi shahri7788
255.Qashqadaryo shaharchasi7788
256.Shahrisabz shahri8899
257.Gʻuzor tumaniGʻuzor shahri8899
258.Jarariq shaharchasi8899
259.Obihayot shaharchasi8899
260.Yangikent shaharchasi7888
261.Sherali shaharchasi7888
262.Mashʼal shaharchasi8889
263.Dehqonobod tumaniQorashina shaharchasi8889
264.Dehqonobod shaharchasi7889
265.Beshbuloq shaharchasi8889
266.Qamashi tumaniQamashi shahri8899
267.Balandchayla shaharchasi8899
268.Qoratepa shaharchasi7889
269.Qiziltepa shaharchasi8899
270.Sarbozor shaharchasi7888
271.Badahshon shaharchasi8899
272.Qarshi tumaniBeshkent shahri7788
273.Fayzobod shaharchasi7788
274.Saroy shaharchasi7788
275.Gʻubdin shaharchasi7788
276.Lagʻmon shaharchasi7788
277.Kuchkak shaharchasi7788
278.Xonobod shaharchasi7888
279.Shilvi shaharchasi7788
280.Qovchin shaharchasi8899
281.Nuqrabod shaharchasi7788
282.Yertepa shaharchasi8899
283.Navroʻz shaharchasi7788
284.Jumabozor shaharchasi8889
285.Mustaqillik shaharchasi7888
286.Mirmiron shaharchasi7788
287.Yangi xayot shaharchasi7788
288.Koson tumaniKoson shahri7788
289.Boygʻundi shaharchasi7788
290.Boyterak shaharchasi7788
291.Guvalak shaharchasi7788
292.Istiqlol shaharchasi7788
293.Quyi Obron shaharchasi7788
294.Mudin shaharchasi7788
295.Oqtepa shaharchasi7788
296.Obod shaharchasi7778
297.Pudina shaharchasi7788
298.Poʻlati shaharchasi7788
299.Rahimsoʻfi shaharchasi7788
300.Surxon shaharchasi7788
301.Toʻlgʻa shaharchasi7788
302.Esaboy shaharchasi7788
303.Kitob tumaniKitob shahri8899
304.Alaqoʻyliq shaharchasi8899
305.Bektemir shaharchasi8899
306.Rus qishloq shaharchasi8899
307.Baxtdarvozasi shaharchasi8899
308.Beshterak shaharchasi8899
309.Varganza shaharchasi8889
310.Obikanda shaharchasi8889
311.Panji shaharchasi8899
312.Sariosiyo shaharchasi8899
313.Sevaz shaharchasi8899
314.Xoji shaharchasi8889
315.Yakkatut shaharchasi8899
316.Yangiobod shaharchasi8889
317.Mirishkor tumaniYangi Mirishkor shaharchasi7778
318.Jeynov shaharchasi7778
319.Pomuq shaharchasi7778
320.Muborak tumaniMubopak shahri7788
321.Qarliq shaharchasi7788
322.Baxt shaharchasi7788
323.Qoraqum shaharchasi7788
324.Diyonat shaharchasi8899
325.Shayx shaharchasi7788
326.Nishon tumaniYangi Nishon shahri7788
327.Talimarjon shahri7788
328.Nuriston shaharchasi7788
329.Nishon shaharchasi7788
330.Guliston shaharchasi7788
331.Oq oltin shaharchasi7788
332.Sardoba shaharchasi7788
333.Paxtachi shaharchasi7888
334.Oydin shaharchasi7788
335.Samarqand shaharchasi7788
336.Paxtazor shaharchasi7788
337.Kasbi tumaniMugʻlon shaharchasi7788
338.Denov shaharchasi7778
339.Kasbi shaharchasi7788
340.Doʻstlik shaharchasi7788
341.Yangi qishloq shaharchasi8899
342.Xoʻjakasbi shaharchasi7788
343.Fazli shaharchasi7778
344.Maymanoq shaharchasi7788
345.Qatagʻon shaharchasi7888
346.Koʻkdala tumaniYettitom shaharchasi7888
347.Chiyal shaharchasi7888
348.Koʻkdala shaharchasi7888
349.Ayritom shaharchasi7888
350.Chiroqchi tumaniChiroqchi shahri8889
351.Jar shaharchasi8889
352.Oʻymovut shaharchasi8889
353.Dam shaharchasi8899
354.Pakandi shaharchasi8889
355.Paxtaobod shaharchasi7788
356.Shahrisabz tumaniMiraki shaharchasi8899
357.Qumqishloq shaharchasi8899
358.Oʻrtaqurgʻon shaharchasi8899
359.Chorshanbe shaharchasi8899
360.Temirchi shaharchasi8899
361.Yangiqishloq shaharchasi8899
362.Qutchi shaharchasi8899
363.Shamaton shaharchasi8899
364.Ammogʻon-1 shaharchasi8899
365.Qoʻshqanot shaharchasi8899
366.Anday shaharchasi8899
367.Xoʻjaxuroson shaharchasi8899
368.Keldihayot shaharchasi7889
369.Yakkabogʻ tumaniYakkabogʻ shahri8899
370.Eski Yakkabogʻ shaharchasi8899
371.Alaqargʻa shaharchasi8899
372.Alakoʻylak shaharchasi8899
373.Jarqirgʻiz shaharchasi8899
374.Qayragʻoch shaharchasi8899
375.Qatagʻon shaharchasi7888
376.Kattabogʻ shaharchasi8899
377.Madaniyat shaharchasi8899
378.Mevazor shaharchasi8899
379.Samoq shaharchasi8899
380.Turon shaharchasi8899
381.Oʻz shaharchasi8899
382.Chubron shaharchasi8899
383.Edilbek shaharchasi8899
Navoiy viloyati
384.Navoiy shahri7788
385.Tinchlik shaharchasi7888
386.Zapafshon shahri7788
387.Muruntau shaharchasi7788
388.Konimex tumaniKonimex shaharchasi7788
389.Balaqaraq shaharchasi7788
390.Mamiqchi shaharchasi7788
391.Shoʻrtepa shaharchasi7788
392.Zafarobod shaharchasi7788
393.Qiziltepa tumaniQiziltepa shahri7888
394.Husbiddin shaharchasi7888
395.Qalayi-Azizon shaharchasi7788
396.Nurlidiyor shaharchasi7788
397.Gʻoyibon shaharchasi7888
398.Oq soch shaharchasi7888
399.Vangʻozi shaharchasi7888
400.Oqmachit shaharchasi7888
401.Zarmetan shaharchasi7888
402.Gʻamxoʻr shaharchasi7788
403.Uzilishkent shaharchasi7788
404.Oʻrtakoʻrgʻon shaharchasi7788
405.Xoʻjakoʻrgʻon shaharchasi7788
406.Navbahor tumaniQalqonota shaharchasi7888
407.Saroy shaharchasi7788
408.Quyi Beshrabot shaharchasi7888
409.Keskanterak shaharchasi7888
410.Ijand shaharchasi7888
411.Karmana tumaniKarmana shaharchasi7888
412.Malikrabot shaharchasi7888
413.Paxtaobod shaharchasi7888
414.Podkoron shaharchasi7788
415.Kamolot shaharchasi7888
416.Nurota tumaniNurota shahri7788
417.Qizilcha shaharchasi7788
418.Temirqovuq shaharchasi7788
419.Chuya shaharchasi7888
420.Yangibino shaharchasi7788
421.Tomdi tumaniTomdibuloq shaharchasi7788
422.Uchquduq tumaniUchquduq shahri7889
423.Shalxar shaharchasi7788
424.Xatirchi tumaniYangipabot shahri7888
425.Langar shaharchasi7888
426.Jaloyir shaharchasi7888
427.Qoʻshchinor shaharchasi8899
428.Polvontepa shaharchasi7788
429.Qoʻrgʻon shaharchasi7888
430.Tasmachi shaharchasi7888
431.Bogʻishamol shaharchasi7888
432.Gʻalabek shaharchasi7888
433.Paxtakor shaharchasi6777
434.Turkman shaharchasi7888
435.Yangi qurilish shaharchasi7888
Namangan viloyati
436.Namangan shahri8899
437.Mingbuloq tumaniJoʻmashoʻy shaharchasi8899
438.Goʻrtepa shaharchasi8899
439.Dovduq shaharchasi8899
440.Oʻzgarish shaharchasi8899
441.Mehnatobod shaharchasi8899
442.Madyarovul shaharchasi8899
443.Kugolikul shaharchasi8899
444.Kosonsoy tumaniKosonsoy shahri8899
445.Bogʻishamol shaharchasi8899
446.Istiqlol shaharchasi8899
447.Koson shaharchasi8899
448.Ququmboy shaharchasi8899
449.Ozod shaharchasi8899
450.Tergachi shaharchasi8899
451.Chindavul shaharchasi8899
452.Chust koʻcha shaharchasi8899
453.Yangi joy shaharchasi8899
454.Yangi shahar shaharchas8899
455.Namangan tumaniToshbuloq shaharchasi8899
456.Navbahor shaharchasi8899
457.Qumqoʻrgʻon shaharchasi8899
458.Shoʻrqoʻrgʻon shaharchasi8899
459.Mirishkor shaharchasi8899
460.Norin tumaniXaqqulobod shahri8899
461.Qorateri shaharchasi8899
462.Margʻuzar shaharchasi8899
463.Norinkapa shaharchasi8899
464.Pastki choʻja shaharchasi8899
465.Uchtepa shaharchasi8899
466.Xoʻjaobod shaharchasi8899
467.Changitma shaharchasi8899
468.Shoʻro shaharchasi8899
469.Pop tumaniPop shahri8899
470.Oltinkon shaharchasi8899
471.Navbahor shaharchasi8899
472.Uygʻursoy shaharchasi8899
473.Xalqobod shaharchasi8899
474.Chorkesar shaharchasi8899
475.Uygʻur shaharchasi8899
476.Xodjaobod shaharchasi8899
477.Sang shaharchasi8899
478.Gʻurumsaroy shaharchasi8899
479.Qandigʻon shaharchasi8899
480.Pungon shaharchasi8899
481.Chodak shaharchasi8899
482.Madaniyat shaharchasi8899
483.Qurgʻonobod shaharchasi8899
484.Chorkesar-2 shaharchasi8899
485.Toʻraqoʻrgʻon tumaniToʻraqoʻrgʻon shahri8899
486.Oqtosh shaharchasi8899
487.Yettikon shaharchasi8899
488.Yandama shaharchasi8899
489.Axsi shaharchasi8899
490.Kalvak shaharchasi8899
491.Mozorkoʻxna shaharchasi8899
492.Buramatut shaharchasi8899
493.Shaxand shaharchasi8899
494.Olchin shaharchasi8899
495.Saroy shaharchasi8899
496.Katagon shaharchasi8899
497.Kichik qurama shaharchasi8899
498.Namdon shaharchasi8899
499.Uychi tumaniUychi shaharchasi8899
500.Oʻnxayat shaharchasi8899
501.Birlashgan shaharchasi8899
502.Fayziobod shaharchasi8899
503.Churtuk shaharchasi8899
504.Axsi shaharchasi8899
505.Jiydakara shaharchasi8899
506.Kichik toshloq shaharchasi8899
507.Mashad shaharchasi8899
508.Soku shaharchasi8899
509.Boyogʻon shaharchasi8899
510.Gʻayrat shaharchasi8899
511.Xoʻjaobod shaharchasi8899
512.Uchqoʻrgʻon tumaniUchqoʻrgʻon shahri8899
513.Qayqi shaharchasi8899
514.Qoʻgʻay shaharchasi8899
515.Uchyogʻoch shaharchasi8899
516.Yangiobod shaharchasi8899
517.Chortoq tumaniChoptoq shahri8899
518.Muchum shaharchasi8899
519.Koroskon shaharchasi8899
520.Koʻshan shaharchasi8899
521.Ayqiron shaharchasi8899
522.Alixon shaharchasi8899
523.Pastki Peshqoʻrgʻon shaharchasi8899
524.Yuqori Peshqoʻrgʻon shaharchasi8899
525.Ora ariq shaharchasi8899
526.Baliqli koʻl shaharchasi8899
527.Hazratishoh shaharchasi8899
528.Chust tumaniChust shahri8899
529.Olmos shaharchasi8899
530.Axcha shaharchasi8899
531.Sarimsoqtepa shaharchasi8899
532.Varzik shaharchasi8899
533.Qoraqoʻrgʻon shaharchasi8899
534.Gʻova shaharchasi8899
535.Karkidon shaharchasi8899
536.Karnon shaharchasi8899
537.Yorqishloq shaharchasi8899
538.Shoyon shaharchasi8899
539.Xisorak shaharchasi8899
540.Yangiqoʻrgʻon tumaniYangiqoʻrgʻon shaharchasi8899
541.Bekobod shaharchasi8899
542.Gʻovazon shaharchasi8899
543.Zarkent shaharchasi8899
544.Iskavot shaharchasi8899
545.Gulshox shaharchasi8899
546.Qizil qiyoq shaharchasi8899
547.Qorayontoq shaharchasi8899
548.Qorapolvon shaharchasi8899
549.Qorachashoʻrkent shaharchasi8899
550.Koʻkyor shaharchasi8899
551.Navkent shaharchasi8899
552.Nanay shaharchasi8899
553.Poromon shaharchasi8899
554.Rovot shaharchasi8899
555.Sangiston shaharchasi8899
556.Salmon shaharchasi8899
557.Xoʻjashoʻrkent shaharchasi8899
558.Yumaloqtepa shaharchasi8899
Samarqand viloyati
559.Samarqand shahri7788
560.Kimyogarlar shaharchasi7888
561.Farhod shaharchasi7888
562.Soʻlim shaharchasi8889
563.Kattaqoʻrgʻon shahri7888
564.Ingichka shaharchasi7888
565.Oqdaryo tumaniLoyish shaharchasi7888
566.Dahbed shaharchasi7888
567.Avazali shaharchasi7888
568.Bolta shaharchasi7888
569.Qirqdarxon shaharchasi7888
570.Kumushkent shaharchasi7888
571.Oytamgʻali shaharchasi7888
572.Oqdaryo shaharchasi7888
573.Yangiqoʻrgʻon shaharchasi7888
574.Yangiobod shaharchasi7888
575.Bulungʻur tumaniBulungʻur shahri7888
576.Kildon shaharchasi7889
577.Sohibkor shaharchasi7888
578.Bogʻbon shaharchasi7888
579.Jomboy tumaniJomboy shahri7888
580.Dehqonobod shaharchasi7888
581.Eski Jomboy shaharchasi7888
582.Xoʻja shaharchasi7889
583.Gʻazira shaharchasi7888
584.Kattaqishloq shaharchasi7888
585.Ishtixon tumaniIshtixon shahri7888
586.Mitan shaharchasi7888
587.Azamat shaharchasi7888
588.Damariq shaharchasi7888
589.Bahrin shaharchasi7888
590.Qirqyigit shaharchasi7788
591.Odil shaharchasi7888
592.Sugʻot shaharchasi7888
593.Xalqobod shaharchasi7888
594.Shayxislom shaharchasi7888
595.Sheyxlar shaharchasi7888
596.Yangikent shaharchasi7888
597.Yangiravot shaharchasi7888
598.Kattaqoʻrgʻon tumaniPayshanba shaharchasi7888
599.Suv hovuzi shaharchasi7888
600.Mundiyon shaharchasi7888
601.Polvontepa shaharchasi7888
602.Qoradaryo shaharchasi7888
603.Vaurot shaharchasi7888
604.Yangiqoʻrgʻoncha shaharchasi7888
605.Kattaming shaharchasi7888
606.Qoʻshrabot tumaniQoʻshrabot shaharchasi7889
607.Zarkent shaharchasi7888
608.Narpay tumaniOqtosh shahri7888
609.Mirbozor shaharchasi7888
610.Guliston shaharchasi7888
611.Quyi Charxin shaharchasi7888
612.Payariq tumaniPayariq shahri7888
613.Chelak shahri7888
614.Tomoyrat shaharchasi7888
615.Qorasuv shaharchasi7888
616.Koʻksaroy shaharchasi7888
617.Gʻujumsoy shaharchasi7888
618.Xuja Ismoil shaharchasi7888
619.Tupolos shaharchasi7888
620.Oqqoʻrgʻon shaharchasi7888
621.Doʻstlarobod shaharchasi7888
622.Doʻstlik shaharchasi7888
623.Pastdargʻom tumaniJuma shahri7888
624.Charxin shaharchasi7888
625.Chortut shaharchasi7888
626.Oʻrta Charxin shaharchasi7888
627.Goʻzalkent shaharchasi7888
628.Nayman shaharchasi7888
629.Jagʻalboyli shaharchasi7888
630.Mehnat shaharchasi7888
631.Hindiboyi shaharchasi7888
632.Agʻron shaharchasi7888
633.Iskandari shaharchasi7888
634.Saribosh shaharchasi7888
635.Paxtachi tumaniZiyovuddin shaharchasi7888
636.Qodirist shaharchasi7888
637.Past Burkut shaharchasi7888
638.Sanchiqul shaharchasi7888
639.Suluvqoʻrgʻon shaharchasi7888
640.Xumor shaharchasi7888
641.Samarqand tumaniGulobod shaharchasi7889
642.Xoʻja Ahrori Vali shaharchasi7889
643.Nurobod tumaniNurobod shahri7888
644.Nurbuloq shaharchasi7888
645.Urgut tumaniUrgut shahri8889
646.Jartepa shaharchasi8889
647.Kamangaron shaharchasi8889
648.Gʻoʻs shaharchasi8889
649.Pochvon shaharchasi8889
650.Ispanza shaharchasi8889
651.Oʻramas shaharchasi8889
652.Kenagas shaharchasi8889
653.Toyloq tumaniToyloq shaharchasi7889
654.Adas shaharchasi8889
655.Bogʻizagʻon shaharchasi8889
Surxondaryo viloyati
656.Termiz shahri7788
657.Oltinsoy tumaniQorliq shaharchasi8889
658.Botosh shaharchasi8899
659.Jobu shaharchasi8899
660.Ipoq shaharchasi8899
661.Qurama shaharchasi8899
662.Boʻston shaharchasi8999
663.Mormin shaharchasi8899
664.Xayrandara shaharchasi8999
665.Xoʻjasoat shaharchasi8999
666.Chep shaharchasi8899
667.Shakarqamish shaharchasi8899
668.Ekraz shaharchasi8899
669.Yangiqurilish shaharchasi8899
670.Gulobod shaharchasi7889
671.Angor tumaniAngor shaharchasi7889
672.Tallimaron shaharchasi7889
673.Xomkon shaharchasi8899
674.Qorasuv shaharchasi7889
675.Yangiobod shaharchasi7889
676.Talloshqon shaharchasi7889
677.Gilambob shaharchasi8889
678.Zartepa shaharchasi8889
679.Yangi turmush shaharchasi7888
680.Yangi Angor shaharchasi7889
681.Kayran shaharchasi7889
682.Novshahar shaharchasi7889
683.Bandixon tumaniBandixon shaharchasi8899
684.Tangimush shaharchasi8899
685.Yangibogʻ shaharchasi8999
686.Boysun tumaniBoysun shahri8899
687.Kofrun shaharchasi8899
688.Pasurxi shaharchasi8899
689.Qoraboʻyin shaharchasi8999
690.Rabot shaharchasi8899
691.Muzrabot tumaniXalqobod shaharchasi7889
692.Baxt shaharchasi7888
693.Baynalminal shaharchasi7788
694.Guliston shaharchasi7889
695.Iftixor shaharchasi7889
696.Oq oltin shaharchasi7788
697.Taskent shaharchasi7889
698.Ozod Vatan shaharchasi7889
699.Chegarachi shaharchasi7889
700.Denov tumaniDenov shahri8899
701.Doʻstlik shaharchasi8899
702.Yurchi shaharchasi8899
703.Qiziljar shaharchasi8999
704.Xolchayon shaharchasi8899
705.Xitoyan shaharchasi8899
706.Paxtakurash shaharchasi8899
707.Namozgoh shaharchasi8899
708.Jamatak shaharchasi8899
709.Yangi Hazorbogʻ shaharchasi8899
710.Dahana shaharchasi8999
711.Yangiobod shaharchasi8899
712.Jarqoʻrgʻon tumaniJarqoʻrgʻon shahri7888
713.Kakaydi shaharchasi7888
714.Minor shaharchasi7888
715.Qoraqursoq shaharchasi7888
716.Markaziy Surxon shaharchasi8889
717.Kafrun shaharchasi8899
718.Qumqoʻrgʻon tumaniQumqoʻrgʻon shahri8889
719.Hurriyat shaharchasi8899
720.Elbayon shaharchasi8899
721.Elobod shaharchasi7888
722.Azlarsoy shaharchasi8899
723.Bogʻora shaharchasi8889
724.Oqsoy shaharchasi8889
725.Jiydali shaharchasi8889
726.Navbahor shaharchasi8899
727.Qarsoqli shaharchasi8889
728.Yangiyer shaharchasi7888
729.Jaloir shaharchasi7888
730.Qiziriq tumaniSariq shaharchasi8889
731.Kunchiqish shaharchasi8889
732.Yangi hayot shaharchasi8889
733.Karmaki shaharchasi8889
734.Istara shaharchasi8889
735.Sariosiyo tumaniShargʻun shahri8999
736.Sariosiyo shaharchasi8999
737.Yangihayot shaharchasi8999
738.Tortuli shaharchasi8999
739.Termiz tumaniUchqizil shaharchasi7888
740.Tajribakor shaharchasi7788
741.At-Termiziy shaharchasi7788
742.Mustaqillik shaharchasi7788
743.Chegarachi shaharchasi7889
744.Uzun tumaniUzun shaharchasi8899
745.Chinor shaharchasi8999
746.Ulanqul shaharchasi8899
747.Qarashiq shaharchasi8999
748.Yangi kuch shaharchasi8899
749.Jonchekka shaharchasi8899
750.Malandiyon shaharchasi8899
751.Mehnat shaharchasi7888
752.Yangi roʻzgʻor shaharchasi7889
753.Sherobod tumaniSherobod shahri8889
754.Zarabogʻ shaharchasi8889
755.Kilkon shaharchasi8889
756.Navbogʻ shaharchasi8889
757.Paxtaobod shaharchasi8889
758.Sariqamish shaharchasi8889
759.Choʻyinchi shaharchasi8889
760.Yangiariq shaharchasi7788
761.Shoʻrchi tumaniShoʻrchi shahri8899
762.Elbayon shaharchasi8899
763.Toʻla shaharchasi8889
764.Yalti shaharchasi8899
765.Xushchekka shaharchasi8889
766.Qoʻshtegirmon shaharchasi8899
767.Kattasovur shaharchasi7889
768.Karvon shaharchasi8899
769.Gʻarmaqoʻrgʻon shaharchasi7888
770.Jarqishloq shaharchasi7888
771.Joyilma shaharchasi8899
Sirdaryo viloyati
772.Guliston shahri7778
773.Shipin shahri7888
774.Yangiyep shahri7788
775.Oqoltin tumaniSardoba shaharchasi7777
776.Fargʻona shaharchasi7777
777.Andijon shaharchasi7777
778.Boyovut tumaniBoyovut shaharchasi7788
779.Markaz shaharchasi7788
780.Bekat shaharchasi7889
781.Doʻstlik shaharchasi7788
782.Sayxunobod tumaniSayxun shaharchasi7788
783.Sohil shaharchasi7788
784.Shoʻroʻzak shaharchasi7788
785.Paxtakon shaharchasi7788
786.Guliston tumaniDehqonobod shaharchasi7788
787.Xoʻlkar shaharchasi7888
788.Beshbuloq shaharchasi7788
789.Ulugʻbek shaharchasi7778
790.Xalqakoʻl shaharchasi7778
791.Sardoba tumaniPaxtaobod shaharchasi7788
792.Mirzaobod tumaniNavroʻz shaharchasi7778
793.Oqoltin shaharchasi7788
794.Sirdaryo tumaniSirdaryo shahri7778
795.Baxt shahri7788
796.Quyosh shaharchasi7778
797.Malik shaharchasi7778
798.Ziyokor shaharchasi7788
799.J.Mamanov shaharchasi7778
800.Xovos tumaniXovos shaharchasi7788
801.Gulbahor shaharchasi7788
Toshkent viloyati
802.Nurafshon shahri7889
803.Olmaliq shahri7889
804.Angren shahri8889
805.Yangiobod shahri7889
806.Bekobod shahri7888
807.Ohangapon shahri7889
808.Chipchiq shahri8889
809.Yangiyoʻl shahri7889
810.Oqqoʻrgʻon tumaniOqqoʻrgʻon shahri7788
811.Olimkent shaharchasi7888
812.Hamzaobod shaharchasi7888
813.Ohangaron tumaniYon-ariq shaharchasi7889
814.Qora Xitoy shaharchasi7889
815.Telov shaharchasi8889
816.Eyvalek shaharchasi7889
817.Nurobod shaharchasi8889
818.Bekobod tumaniZafar shaharchasi7788
819.Bobur shaharchasi7888
820.Koʻrkam shaharchasi7788
821.Xos shaharchasi7888
822.Gulzor shaharchasi7788
823.Boʻstonliq tumaniGʻazalkent shahri8889
824.Iskandar shaharchasi8889
825.Chorvoq shaharchasi8889
826.Burchmullo shaharchasi8889
827.Pargos shaharchasi8889
828.Sari qanli shaharchasi8889
829.Sobir Raximov shaharchasi8889
830.Soyliq shaharchasi8889
831.Talpin shaharchasi8889
832.Tulabe shaharchasi8889
833.Uyenkulsoy shaharchasi8889
834.Xumson shaharchasi8889
835.Hoʻja shaharchasi8889
836.Xoʻjakent shaharchasi8889
837.Chinor shaharchasi8889
838.Qoronqul shaharchasi8889
839.Bunyodkor shaharchasi8889
840.Qoʻshqoʻrgʻon shaharchasi8889
841.Boʻka tumaniBoʻka shahri7888
842.Quyichirchiq tumaniDoʻstobod shahri7788
843.Qoʻrgʻoncha shaharchasi7788
844.Paxtazor shaharchasi7788
845.Zangiota tumaniEshonguzar shaharchasi7889
846.Oʻrtaovul shaharchasi8889
847.Erkin shaharchasi7788
848.Quyoshli shaharchasi7889
849.Daliguzar shaharchasi7889
850.Tarnov shaharchasi7889
851.Zangiota shaharchasi8889
852.Nazarbek shaharchasi7889
853.Axmad Yassaviy shaharchasi7889
854.Ulugʻbek shaharchasi8889
855.Yuqorichirchiq tumaniYangibozor shaharchasi8889
856.Mirobod shaharchasi8889
857.Xitoy Tepa shaharchasi8889
858.Qibray tumaniQibray shaharchasi8889
859.Salar shaharchasi8889
860.Taraqqiyet shaharchasi8889
861.Doʻrmon shaharchasi7888
862.Yoshlik shaharchasi7888
863.Koʻprik boshi shaharchasi8889
864.Madaniyat shaharchasi8889
865.Mustaqillik shaharchasi8889
866.Nurafshon shaharchasi7889
867.Uymaut shaharchasi8889
868.Unqoʻrgʻon-1 shaharchasi8889
869.Oʻtkir shaharchasi8889
870.X. Amirov shaharchasi7789
871.Parkent tumaniParkent shahri8889
872.Xisarak shaharchasi7778
873.Qoraqalpoq shaharchasi8889
874.Nomdanak shaharchasi7889
875.Krasnogorsk shaharchasi7889
876.Pskent tumaniPskent shahri7889
877.Muratali shaharchasi7888
878.Said shaharchasi7889
879.Oʻrtachirchiq tumaniTuyaboʻgʻiz shaharchasi7889
880.Kuchluk shaharchasi7889
881.Qorasuv shaharchasi8889
882.Sholikor shaharchasi7889
883.Chinoz tumaniChinoz shahri7788
884.Olmazor shaharchasi7888
885.Yangi Chinoz shaharchasi7788
886.Gulzorobod shaharchasi7788
887.Doʻstlik shaharchasi7788
888.Paxta shaharchasi7888
889.A.Temur shaharchasi7888
890.Birlik shaharchasi7778
891.Chorvador shaharchasi7788
892.Qir shaharchasi8889
893.Yangiyoʻl tumaniGulbahor shaharchasi7889
894.Boʻzsuv shaharchasi7889
895.Qirsadoq shaharchasi8889
896.Eski-Qovunchi shaharchasi7889
897.Toshkent tumaniKeles shahri7889
898.Koʻksaroy shaharchasi7889
899.Kensoy shaharchasi8889
900.Sabzavot shaharchasi8889
901.M. Fozilov shaharchasi7889
902.Shamsiobod shaharchasi7889
903.Chigʻatoy shaharchasi7889
904.Hasanboy shaharchasi7889
905.Qashqarlik shaharchasi8889
906.A.Navoiy shaharchasi7889
Fargʻona viloyati
907.Fargʻona shahri8889
908.Qoʻqon shahri8888
909.Muqimiy shaharchasi8889
910.Quvasoy shahri8889
911.Doʻstlik shaharchasi8889
912.Mapgʻilon shahri8889
913.Yangi Mapgʻilon shaharchasi8889
914.Oltiariq tumaniTinchlik shahri7888
915.Oltiariq shaharchasi8889
916.Chinor shaharchasi8889
917.Azimobod shaharchasi7888
918.Burboliq shaharchasi8889
919.Jurak shaharchasi8889
920.Zilxa shaharchasi8889
921.Katput shaharchasi8889
922.Oqbuyra shaharchasi8889
923.Povulgʻon shaharchasi8889
924.Polason shaharchasi8889
925.Chordara shaharchasi8889
926.Eskiarab shaharchasi8889
927.Yangiarab shaharchasi8889
928.Yangiqurgon shaharchasi8889
929.Qoʻshtepa tumaniBoltakoʻl shaharchasi8889
930.Gʻishtmon shaharchasi8888
931.Doʻrmon shaharchasi7888
932.Katta Beshkapa shaharchasi7888
933.Qizil ariq shaharchasi8889
934.Qorajiyda shaharchasi8889
935.Qorakaltak shaharchasi7888
936.Qumtepa shaharchasi8889
937.Quyi Oqtepa shaharchasi8889
938.Sarmazor shaharchasi8889
939.Xotinariq shaharchasi7888
940.Shaxaritepa shaharchasi7888
941.Eshonguzar shaharchasi8889
942.Yangiariq shaharchasi8899
943.Bogʻdod tumaniBogdod shaharchasi7888
944.Amirobod shaharchasi7888
945.Maylavoy shaharchasi7888
946.Oltin vodiy shaharchasi7888
947.Bogʻishamol shaharchasi7888
948.Bordon shaharchasi7888
949.Doʻrmancha shaharchasi8889
950.Irgʻoli shaharchasi7888
951.Qaroqchitol shaharchasi7888
952.Kaxat shaharchasi7888
953.Qirq volida shaharchasi7888
954.Konizar shaharchasi7888
955.Qoʻshtegirmon shaharchasi7888
956.Matqulobod shaharchasi7888
957.Mirzaobod shaharchasi7888
958.Samandarak shaharchasi7888
959.Samarqand shaharchasi7888
960.Ultarma shaharchasi7888
961.Xusnobod shaharchasi7888
962.Chekmirzaobod shaharchasi7888
963.Choʻrindi shaharchasi7888
964.Buvayda tumaniIbrat shaharchasi7888
965.Yuqori Bachqir shaharchasi7888
966.Quyi Bachqir shaharchasi7888
967.Chinobod shaharchasi8889
968.Buvayda shaharchasi7888
969.Zarbuloq shaharchasi8889
970.Qum shaharchasi7888
971.Yuqori Nayman shaharchasi7888
972.Oqqoʻrgʻon shaharchasi7888
973.Quyi Urganji shaharchasi7888
974.Beshariq tumaniBeshariq shahri8889
975.Nafosat shaharchasi8889
976.Zarqaynar shaharchasi8889
977.Kapayangi shaharchasi8889
978.Qumqishloq shaharchasi7888
979.Oqtovuq shaharchasi8889
980.Rapqon shaharchasi8889
981.Tovul shaharchasi8889
982.Uzun shaharchasi8889
983.Chimboy shaharchasi8889
984.Manguobod shaharchasi8889
985.Quva tumaniQuva shahri8889
986.Sanoatchilar shaharchasi8889
987.Guliston shaharchasi8889
988.Damariq shaharchasi8889
989.Jalayer shaharchasi8889
990.Qayirma shaharchasi8889
991.Qaqir shaharchasi8889
992.Qandabuloq shaharchasi8889
993.Qorashox shaharchasi8889
994.Mustaqillik shaharchasi7888
995.Oltinariq shaharchasi8889
996.Pastki Xoʻja Xasan shaharchasi8889
997.Tolmozor shaharchasi8889
998.Turk shaharchasi8889
999.Oʻzbek shaharchasi8889
1000.Yuziya shaharchasi8889
1001.Uchkoʻprik tumaniUchkoʻprik shaharchasi7888
1002.Begobod shaharchasi7888
1003.Gishdon shaharchasi7888
1004.Katta Qashqar shaharchasi8889
1005.Qumariqobod shaharchasi7888
1006.Bogʻiboʻston shaharchasi8889
1007.Mirzaxoʻja shaharchasi7888
1008.Paloxon shaharchasi7888
1009.Sobirjon shaharchasi7888
1010.Turgʻoq shaharchasi7888
1011.Yangiqishloq shaharchasi7888
1012.Rishton tumaniRishton shahri8889
1013.Avazboy shaharchasi8888
1014.Beshkapa shaharchasi7888
1015.Bujay shaharchasi7888
1016.Buston shaharchasi8888
1017.Dutir shaharchasi8889
1018.Saxovat shaharchasi7888
1019.Zoxidon shaharchasi8888
1020.Qayragʻoch shaharchasi8888
1021.Oq-yer shaharchasi8888
1022.Pandigon shaharchasi8888
1023.Tuda shaharchasi8889
1024.Uyrat shaharchasi8888
1025.Xurramobod shaharchasi8889
1026.Soʻx tumaniRavon shaharchasi8899
1027.Kala shaharchasi8889
1028.Sarikanda shaharchasi8899
1029.Soʻx shaharchasi8899
1030.Tul shaharchasi8899
1031.Xushyor shaharchasi8899
1032.Tarovatli shaharchasi8899
1033.Toshloq tumaniToshloq shaharchasi8889
1034.Arabmozor shaharchasi8888
1035.Axshak shaharchasi8889
1036.Varzak shaharchasi7888
1037.Zarkent shaharchasi8889
1038.Qumariq shaharchasi8888
1039.Quyi Nayman shaharchasi8889
1040.Sadda shaharchasi8889
1041.Turvat shaharchasi8889
1042.Yakkatut shaharchasi8889
1043.Oʻzbekiston tumaniYaypan shahri8889
1044.Shursuv shaharchasi8889
1045.Avgʻon shaharchasi8889
1046.Dahana Qaqir shaharchasi8889
1047.Islom shaharchasi8889
1048.Kotta Tagob shaharchasi8889
1049.Shakarobod shaharchasi8889
1050.Kichik Tagob shaharchasi8889
1051.Sardoba shaharchasi8889
1052.Kudash shaharchasi8889
1053.Kol elash shaharchasi8888
1054.Qulibek shaharchasi8889
1055.Qumbosti shaharchasi8888
1056.Qushqonoq shaharchasi8889
1057.Qoʻrgʻoncha shaharchasi8889
1058.Nursux shaharchasi8889
1059.Oyimcha Qaqir shaharchasi8889
1060.Oqmachit shaharchasi8889
1061.Oxta Tagob shaharchasi8889
1062.Oʻqchi Dasht shaharchasi8889
1063.Oʻqchi Rajabgardi shaharchasi8889
1064.Ifrixor shaharchasi8889
1065.Fargʻona tumaniChimyon shaharchasi8899
1066.Avval shaharchasi8889
1067.Archa shaharchasi8899
1068.Vodil shaharchasi8899
1069.Yuqori Vodil shaharchasi8899
1070.Damkoʻl shaharchasi8889
1071.Yoshlarobod shaharchasi8889
1072.Qoʻrgʻontepa shaharchasi8889
1073.Langar shaharchasi8889
1074.Logʻon shaharchasi8889
1075.Mindon shaharchasi8899
1076.Novkent shaharchasi8899
1077.Yuqori Oqtepa shaharchasi8899
1078.Yuqori Soyboʻyi shaharchasi7888
1079.Bahor shaharchasi8899
1080.Xonqiz shaharchasi8889
1081.Xoʻroba shaharchasi8899
1082.Neftchilar shaharchasi8889
1083.Shoximardonobod shaharchasi8899
1084.Yuqori Mindon shaharchasi8899
1085.Dangʻara tumaniDangʻara shaharchasi8889
1086.Doimobod shaharchasi8889
1087.Katta Turk shaharchasi8889
1088.Qum Qiyali shaharchasi8889
1089.Toptiqsaroy shaharchasi8889
1090.Tumor shaharchasi8889
1091.Yuqori Urganji shaharchasi8889
1092.Yangi zamon shaharchasi8889
1093.Furqat tumaniNavbahor shaharchasi8889
1094.Kalushon shaharchasi8889
1095.Qoʻqonboy shaharchasi8889
1096.Tomosha shaharchasi8889
1097.Chek chuvaldak shaharchasi8889
1098.Shoyimbek shaharchasi8889
1099.Eski shaharchasi8889
1100.Eshon shaharchasi7888
1101.Yozyovon tumaniYozyovon shaharchasi7888
1102.Yozyovon chek shaharchasi7888
1103.Yoʻldoshobod shaharchasi7888
1104.Qorasoqol shaharchasi7888
1105.Qoratepa shaharchasi8888
1106.Kelajak shaharchasi7888
1107.Quyi Soyboʻyi shaharchasi7888
1108.Toshxovuz shaharchasi7888
1109.Xonobod shaharchasi7888
Xorazm viloyati
1110.Urganch shahri7788
1111.Xiva shahri6778
1112.Bogʻot tumaniBogʻot shaharchasi7788
1113.Nurafshon shaharchasi7788
1114.Oltinqum shaharchasi7778
1115.Uzumzor shaharchasi7778
1116.Yangiqadam shaharchasi7788
1117.Gurlan tumaniGurlan shaharchasi7788
1118.Chakkalar shaharchasi7788
1119.Boʻzqalʼa shaharchasi7788
1120.Nurzamin shaharchasi7788
1121.Nukus yop shaharchasi7788
1122.Mar Guliston shaharchasi7788
1123.Doʻsimbiy shaharchasi7788
1124.Taxtakoʻpir shaharchasi7788
1125.Yormish shaharchasi7788
1126.Qoʻshkoʻpir tumaniQoʻshkoʻpir shaharchasi6778
1127.Qoromon shaharchasi6778
1128.Oʻrta qishloq shaharchasi6778
1129.Xonobod shaharchasi6778
1130.Shixmashhad shaharchasi6778
1131.Sherobod shaharchasi6778
1132.Urganch tumaniCholish shaharchasi7788
1133.Oq oltin shaharchasi7788
1134.Chandir shaharchasi7788
1135.Koʻpalik shaharchasi7788
1136.Gardonlar shaharchasi7788
1137.Hazorasp tumaniHazorasp shaharchasi7788
1138.Oq yop shaharchasi7788
1139.Oyok ovvo shaharchasi7778
1140.Tuproqqala tumaniPitnak shahri7788
1141.Nurxayot shaharchasi7788
1142.Xonqa tumaniXonqa shaharchasi7788
1143.Istiqlol shaharchasi7788
1144.Madaniy yer shaharchasi7788
1145.Birlashgan shaharchasi7788
1146.Yosh kuch shaharchasi7788
1147.Xiva tumaniGullanbogʻ shaharchasi6778
1148.Parchanxos shaharchasi6778
1149.Iftixor shaharchasi6778
1150.Shoʻr-Qalʼa shaharchasi7778
1151.Yuqori qoʻm shaharchasi7778
1152.Hamkor shaharchasi6778
1153.Shovot tumaniShovot shaharchasi6778
1154.Boʻyrochi shaharchasi7778
1155.Ipakchi shaharchasi6778
1156.Kangli shaharchasi7788
1157.Kat-qalʼa shaharchasi7778
1158.Monoq shaharchasi6778
1159.Chigʻatoy shaharchasi6778
1160.Yangiariq tumaniYangiariq shaharchasi7778
1161.Gulbogʻ shaharchasi7778
1162.Soburzon shaharchasi7788
1163.Suvgan shaharchasi7778
1164.Tagan shaharchasi7788
1165.Qoʻshloq shaharchasi7778
1166.Yangibozor tumaniYangibozor shaharchasi7788
1167.Yangi yop shaharchasi7778
1168.Mangʻitlar shaharchasi7788
1169.Toshkent shahri8889

Izoh. Mazkur jadval yoki SMH xaritasiga muvofiq grunt tasnifiga bogʻliq ravishda, hisobiy seysmiklik bir ballga oshirilgan yoki kamaytirilgan hollarda, ushbu ilovada keltirilgan ehtimollik va zilzilaning takroriylik davri oʻzgarmaydi, yaʼni dastlabki takroriylik davri saqlanib qolinadi.

2-ilova

rasm

Rasm

Rasm rasmiy manbadan (lex.uz) yuklanadi.

Oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilgan hujjat (tasdiqlash buyrugʻining 2-bandi)

2. Oʻzbekiston Respublikasi qurilish vazirining 2019-yil 23-dekabrdagi 561-son buyrugʻi bilan tasdiqlangan QMQ 2.01.03-19 “Seysmik hududlarda qurilish” shaharsozlik normalari va qoidalari oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin.

Rasmiy manba: lex.uz. Matn holati: 15.10.2026. Rasmiy matn lotin yozuvida.

Qabul qilamiz

UzcardHumoVisaMastercard

To‘lov bank yoki to‘lov tizimining himoyalangan sahifasida amalga oshadi va 3D Secure bilan tasdiqlanadi. Karta ma’lumotlari saytimizda saqlanmaydi.